«Kathleen Lonsdale»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
t
{{Biografia_infotaula_automatikoa}}
'''Dame Kathleen Lonsdale Yardley''' ([[Newbridge (Kildare konderria)|Newbridge]], [[Kildare]], Irlanda [[1903]]ko [[urtarrilaren 28]]a - [[Londres]], [[1971]]ko [[apirilaren 1]]a) [[irlandar]] jatorriko [[britainiar]] kimikaria izan zen. [[Kristalografia]] alorrean aditua, ikerkuntza oso garrantzitsuak burutu zituen estruktura molekularraren inguruan, [[bentzeno]]aren egitura ezarrifinkatu zuen hain zuzen ere. Zientziari eskainitako ekarpenez gain, emakumeen historian zer esanesanik badu ere, lehenengo irakasle emakumea izan baitzen UCL-ko[https://www.ucl.ac.uk/ University College London] unibertsitatean, [[Royal Society]]-ko lehenengo emakume kidea eta beste hainbat ohore.
 
== Lehen urteak ==
Kathleen Lonsdale Yardley, [[Newbridge (Kildare konderria)|Newbridge]], Irlandako hiri batean jaio zen 1903.urtean eta bost urte zituelarik Essex, Inglaterrara bizitzera joan zen bere ama eta senideekin, bere gurasoak dibortziatu zirelako. Inglaterran Woodford nesken eskolara joan zen. Ikasle bikaina zen eta zientzietako ikasgaietan nabarmendu zen. Baina neskentzako eskolan ez zen ez matematikarik ez fisikarik irakasten eta ondorioz, Ilford mutilentzako eskolara joan behar zen ikasgai horiek ikastera.
 
Bere azterketak oso ondo egin eta Bedford College Unibertsitatean sartzea lortu zuen 16 urterekin. Hasieran matematiketan graduatu behar zen, baina lehenengo urtean fisikako gradura aldatu zen. Unibertitate horretako azken hamar urteetako notarik altuenetarikoenak lortu zituen. 1922.urtean graduatu zen eta 1924an Zietzietan Master bat egin zuen University College London Unibertitatean.
 
== Ikasketak eta ikerketak ==
Masterra egiten ari zelarik W. H. Bragg ezagutu zuen eta ingeles zientzialari honi esker, gartzen hasi berria zen X-izpien bidezko kristalografiaren zientzian murgildu zen. Bragg-en ikerkuntza taldera batu zen [[Royal Society]]-n eta bere gomendioak jarraituz, molekula organiko sinpleen egituren inguruan lan egin zuen. Baita, W. T. Astbury -ren '''X-izpien difrakzioaren teorian parte hartu''' zuen.
 
1927.urtean Thomas Lonsdalerekin ezkondu eta Leeds-era bizitzera joan ziren. Leeds-eko Unibertsitatean X-izpien difrakzioaren inguruan lan egin zuen, baina baita zientziari eskainitako lanik esanguratsuena bete zuen. '''Bentzenoaren egitura finkatu''' zuen, [[Kimika|kimikan]] azkeneko 60 urte horietan askotan eztabaidutako arazoa. C. K. Ingold kimikariak '''hexametilbentzeno''' kristalak eman zizkion ikertzeko eta  bere ikerketei esker, argi erakusten da [[bentzeno]] eraztuna laua dela. Kimika organikorako datu oso esanguratsu bat izan zen.
 
Haurdun geratu ondoren, bere ikerketak geratu zituen baina, posible izan zen bezain pronto lanera bueltatu zen. X-izipien bidez, kristalografia ikerketetan jarraitu zuen Royal Society-n eta geroago, 1949 urtean, kimikako irakaslea bilakatu zen University College London Unibertsitatean.
 
==== Publikazio esanguratsuenak ====
 
* ''Simplified Structure Factor and Electron Density Formulae for the 230 Space Groups of Mathematical Crystallography'', G. Bell & Sons, London, 1936.
* "Divergent Beam X-ray Photography of Crystals," ''Philosophical Transactions of the Royal Society'' 240A: 219 (1947).
* ''Crystals and X-Rays'', G. Bell & Sons, London, 1948.
* ''Removing the Causes of War'', 1953.
* ''Is peace possible?'' (1957)
* ''Forth in Thy Name: The Life and Work of Godfrey Mowatt'' (1959)
 
== Ohoreak eta emakume zientzialari bezala primiziak ==
Zientziaren eta bizitzaren arlo askotan bezala, kimikan ere garai hartan gizonezkoak nagusitzen ziren, baina horrek ez zuen ekidin Kathleen Lonsdale bere ibilbidea zientzian burutzeko. Emakumeei bidea zientzian zabaltzen hasi zen, izan ere, 1945.urtean [[Royal Society]]-n onartua izan zen lehenengo emakumea izan zen. Baita, UCL-ko lehenengo irakasle emakumea izan zen era. Gainera, International Union of Cristallography elkarteko lehenengo emakume lehendakaria izan zen. Hontaz gainera, beste hainbat ohore lortu ditu zientzan egindako lanagatik:
 
* 1956an, Britainiar Inperioaren Ordenako Dama Komandantea izan zen.
* 1967an, Britainia Handiko Zientziaren Aurrerapenaren aldeko Elkartearen lehen emakume lehendakaria izan zen, gazteengan aktiboki zientzia sustatzen zuelako.
* University College London, the University of Limerick eta Dublin City University unibertsitatean bere izena duten hainbat erakini daude bere omenez.
* Lonsdaleite, karbono alotropikoa, meteoritoetan aurkitzen den diamanteen forma gogorragoa eta arraroagoa, bere omenez horrela izendatua izan zen.
 
{{Biografia zirriborroa|ENG}}