«Santa Maria Nagusia»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
t (Kategoria:Italiako elizak kendua HotCat bitartez)
| Arriskua =
}}
'''Santa Maria Nagusia basilika''' ([[italiera]]z ''{{lang-it|Santa Maria Maggiore''}}, [[latin]]ez ''{{lang-la|Sanctae Mariae Maioris''}}) [[Erroma]]ko lau [[basilika]] nagusietako bat da, [[Done Joan Laterangoaren basilika|San Joan Laterangoa]], [[San Petri basilika|San Petri Vatikanokoa]] eta [[San Paulo Harresiz Kanpokoa]]rekin batera. Hiriburuaren erdialdeko [[Monti (Erroma)|Monti ''rionean'']] kokaturik dago.
 
[[Laterango Itunak|1929ko Laterango Ituna]]ren arabera, basilika italiar lurraldean dago baina jabetza [[Egoitza Santua]]ren da, eta lurraldez kanpoko estatusa du enbaxaden antzera<ref name='treaty'>{{cite web|url=http://www.vaticanstate.va/NR/rdonlyres/3F574885-EAD5-47E9-A547-C3717005E861/2528/LateranTreaty.pdf|publisher=Holy See|title=Treaty between the Holy See and Italy|quote= Article 13: "Italy recognizes the full ownership of the Holy See over the patriarchal Basilicas of St. John Lateran, Sta. Maria Maggiore, and St. Paul, with their annexed buildings. ...<br> Article 15 The properties indicated in Article 13 hereof ..., even if such edifices form part of the territory of the Italian State, will enjoy the immunities granted by International Law to the headquarters of the diplomatic agents of foreign States."}}</ref>. Bertan eman zuen bere aurreneko meza [[Ignazio Loiolakoa]]k, 1538ko abenduaren 25ean.
'''Elurretako Andre mariaren basilika''' (''Basilica di Santa Maria della Neve'') eta '''Liberiar basilika''' (''Basilica Liberiana'') izenak ere ematen zaizikio, [[Liberio]] aita santuaren omenez, IV. mendean basilika profano bat kristautu behar baitzuen, kondairaren arabera, abuztuan [[elur]]ra egin zuelako [[mirari]]a ospatzeko.
 
== Historia ==
[[Laterango Itunak|1929ko Laterango Ituna]]ren arabera, basilika italiar lurraldean dago baina jabetza [[Egoitza Santua]]ren da, eta lurraldez kanpoko estatusa du enbaxaden antzera<ref name='treaty'>{{cite web|url=http://www.vaticanstate.va/NR/rdonlyres/3F574885-EAD5-47E9-A547-C3717005E861/2528/LateranTreaty.pdf|publisher=Holy See|title=Treaty between the Holy See and Italy|quote= Article 13: "Italy recognizes the full ownership of the Holy See over the patriarchal Basilicas of St. John Lateran, Sta. Maria Maggiore, and St. Paul, with their annexed buildings. ...<br> Article 15 The properties indicated in Article 13 hereof ..., even if such edifices form part of the territory of the Italian State, will enjoy the immunities granted by International Law to the headquarters of the diplomatic agents of foreign States."}}</ref>.
IV. mendean Liberiar basilika izeneko eraikin bat izan zen bertan. Kondairak dioenez [[Liberio]] Aita Santuak ametsetan udako elurtea ikusi zuen eta ondoren prozesioa antolatu eta elurra egin zuen tokian bertan eraiki zuen eliza. Horregatik gaur egungo eraikinari ''Elurretako Andre mariaren basilika'' ezizena ere ematen zaio. Sicinini familiaren lurrak ziren eta erosi egin zituen. V. mendean [[Sixto III.a]]k eliza eraitsi eta berria altxatu zuen, Andre Mariaren omenezkoa. Kristautasunean Andre Mariaren omenez eraikitako aurrenekotako eliza bat da, 431 urteko [[Efesoko kontzilioa]] izan eta berehala eraikia, bertan erabaki baitzen Andre Maria zela Jesukristoren ama.
 
Gaur egungo basilikak V. mendeko eraikinaren nukleoa mantentzen du baina hainbat Aita Santuk handitu eta moldatu zuten basilika; [[Eugenio III.a]] (1145–1153), [[Nikolas IV.a]] (1288–92), [[Klemente X.a]] (1670–76), eta [[Benedikto XIV.a]] (1740–58). 1740. hamarkadan [[Ferdinando Fuga]] arkitekto italiarrak aurrealdea egin eta barnealdean ere aldaketa nabarmenak egin zituen.
 
1990 urtean [[UNESCO]]k [[Gizateriaren Ondare]] izendatu zuen Erromako hirigune historikoaren barnean.
 
== Arkitektura ==
Hainbeste moldaketa izan dituenez estilo ugari nabari dira basilikan, hasi paleokristauetik eta [[barroko]]raino.
 
Hiru habearteko oinplanoa dauka eta habearteak bereizten dituzten zutabeak jonikoak dira. Aintzinako Erromako edo Liberiar basilikakoak izan zitezkeen oinarria dute. Barnealdean mosaiko ederrak ditu, amabirjinare bizitza adierazten dutenak (V mendekoak) eta Jasukristoren haurtzarokoak ere bai. Absideko mosaikoa ''Mariaren koroazioa'' da eta XIV. mendean egin zuen Jacopo Torriti monje frantziskotarrak. Sabaiko [[kasetoidura]] XVI. mendekoa da eta [[Giuliano da Sangallo]] arkitektoak dioseinatu zuen.
 
Hainbat kapera aipagarri ere baditu, XVI, mendeko Kapera Sixtina ([[Sixto V.a]]ren omenezkoa) eta XVII. mendeko Kapera Paulina ([[Paulo V.a]]ren omenezkoa)
 
Kanpandorrea Erromako Erdi Aroko dorrerik garaiena da, 75 metrotako altuera du.
 
Elizaren aurrean zutabe marianoa dago, 1614an [[Carlo Maderno]] arkitektoak diseinatua eta mundu zabaleko hainbat zutaberen eredu izan dena.
 
== Aita Santuaren basilika ==
Aita Santuaren basilika estatusa duenez Aita Santuak sarritan erabiltzen du. Aldare nagusia berak bakarrik erabil dezake eta urtero Andre Mariaren egunean (abuztuaren 15ean) meza ematen du bertan.
 
== Kripta ==
Aldare nagusiaren azpian Belengo kripta dago. aldarea eta eserlekuak ditu eta bertako erlikia nagusia Jesukristok Belenen erabili zuen sehaska da. Bertan hilobiraturikoen artean garrantzitsuena [[Jeronimo Estridongoa]] da, Biblia grekeratik latinera itzuli zuena. Kripta honetan eman zuen bere aurreneko meza [[Ignazio Loiolakoa]]k, 1538ko abenduaren 25ean.
 
== Iruditegia ==
<gallery>
Irudi:Roma - 2016-05-23 - Basilica di Santa Maria Maggiore - 2957.jpg|Santa Maria Nagusiaren aurrealdea eta kanpandorrea.
Irudi:Piazza Esquilino, Santa Maria Maggiore.JPG|Basilikaren absidea, Esquilino enparantzan.
Irudi:Interior of Santa Maria Maggiore (Rome).jpg|Habearte nagusia.
Irudi:Sacra culla.jpg|Sehaska santuaren erlikia.
Irudi:Santa Maria Maggiore (Rome) 06.jpg|Kapera Sixtinaren aldarea.
Irudi:Dome of Cappella Paolina in Santa Maria Maggiore (Rome).jpg|Kapera Paulinaren sabaia.
</gallery>
 
== Erreferentziak ==
80.595

edits