Ireki menu nagusia

Aldaketak

ez dago edizio laburpenik
 
 
 
== Gogoeta Orokorrak ==
[[Ongizate soziala]] gizartearen ongizate orokorrari dagokio. Ongizate hau gizarteko indibiduo guztien ongizatearen batuketa gisa zehazt daiteke. Bi modutara neurt daiteke: kardinalki ([[Utilitate (argipena)|utilitate]] edo [[diru]] terminotan) edo [[ordinalki]] ([[Paretoren efizientzia]] terminotan). Utilitateen metodo kardinala ez da oso erabilia teoria puruetan, izan ere, gehikuntza arazoek zalantzagarri eta ziurgabea egiten dute. Salbuespen moduan hautemate oso orokorrak daude, baina eztabaidatuak izan dira.
 
Ikuspegi ordinal batetik, ongizateren ekonomiak orokorrean gizabanakoen lehentasun orokorrak onartzen ditu, hala nola, ongizatearen hobekuntza proposatzen du (Paretoren efizientzia terminotan). Horretarako ez da beharrezkoa "unitate kuantitatibo" bakar edo orokor bat.
 
Ekitatea erabiliz, diziplinaren hurbilketan bi ikuspegiak bateratzen saiatzen da (irabazien banaketa '''terminutan'''terminotan eta ondasun/zerbitzuen lorpenetan neurtuta) ongizatearen aparteko dimentsioa balitz bezala.
 
1980. urtetik aurrera, ekonomialariak hurbilketa eta arazo berriei buruz arduratu dira. Horien artean "hurbilketarako gaitasuna" agertzen da, non askatasunari buruzko gauzak materia honetan kontuan izan behar direla argudiatzen duten. Hurbilketa hauek garapen arazoetarako erabili dituzte. Garapenean interesatuta dauden ekonomialari batzuk faktore gehigarri batzuekin (utilitate, demokrazia, altruismo eta abarrekin batera) '''"esplotatibitateesplotabilitate"''' kontzeptua garatzen ari dira. Ostera beste ekonomilari batzuk "bizitzarekin asebetetzea" erabiltzearekin interesatu dira, hala nola, [[Daniel Kahnemanek|Daniel Kahneman]] eta bere bazkideak "esperimentatutako utilitate" bezala deitzen diotena neurtzeko asmoz.
 
Garapen horietan [[Tibor Scitovskyren]] lanak funtsezko papera izan zuen. Berak dioenez, askotan ongizatea "kontsumoarekin" nahasten da eta, ondorioz, garapen ekonomikoarekin; baina giza aurrerapena kalitatearen ikuspegitik neurtua izan behar duela argumentatzen du. Bere ustez, ongizatea edo kontsumotik eratorritako plazera hainbat elementuz osatua dago, non lorpen eta garapen pertsonalek garrantzi handiagoa hartuko luketen. Sozietate askok baliabide gutxiago izanda, baliabide gehiago dituztenak baino kalitate hobeagoko kontsumoa lor dezaketela argumentatzen du Scitovskyk, soilik kontsumo baxuagoko kalitateak lortzen dituztela. Autorearen iritziz, kontu handiz alderatu behar dira ongizate sozialaren egoerak (ikus [[Bizi-kalitate|Bizi Kalitatea]]).
Aurreikuspen hauen arabera ongizate sozialaren funtzioa eraiki daiteke. Banakako utilitate funtzioen gehikuntza egin eta, funtzio horiek maximizatzen diren lekuan lortu ahalko da.
 
"Ongizate Ekonomia berriak" utilitatea kontzeptu ordinal gisa hartzen du: lehentasunak modu ordenatuan antolatu daitezke, baina ordena horrek neurri absolutu edo objektiboa '''suposatzen'''hartzen du. Hurbilketak esplizituki efizientzia eta banaketa ulertzeko esfortzuak esplizituki desberdintzen ditu eta, horregatik, tratera ezberdina ematen die.
 
Efizientziari lotutako gaiak Paretoren efizientzia kontzeptuarekin eta [[Kaldor eta Hicks]] autoreen konpentsazio testekin neurtzen dira. Aitzitik, irabazien banaketarekin erlazionaturiko gaiak onura sozialen funtzioekin lotzen dira. Horrez gain, efizientziaren inguruko ikerketek neurri kardinalak alde batera utzi dituzte, utilitateko kurba ordinalak erabiltzen hasi dira. Interesen arabera "ondasunen saskiak" ordenatzen dituzte, horrela analisirako nahikoa da indiferentzia kurben "eremuko mapa" bat. Eremuaren zailtasuna eta konplexutasuna direla medio, hurbilketa nagusiki ongizatearen ekonomia "tradizional" edo "neo - klasiko" gisa ezagutuko da.
Eremu honetako ekonomialari gehienak ongizatea bi ikuspegi hauen bitarteko zerbait dela zehazten dute.
 
Espazio grafiko batean lantzeko helburuarekin, ongizate sozialaren funtzioa normalean indiferentzia soziala gisako kurba batera lekualdatzen da, bertan beste funtzio ekonomikoekin elkar eragiteko. "Kurba utilitario" bat lineala (zuzena) da eta eskubirantz jaitsi edo beherazten da. Horrela, indibiduo baten utilitatea handitzen doan heinean beste batena jaisten doala erakusten du, izan ere, "utilitate sozial" kantitate bakarra dago banatu edo konpartitu behar dena gizarte batean. Max eta min kurbak jatorri bereko bi zuzenetan agertzen dira, 90 graduko angelu bat osatuz. Honek, utilitate eta irabazi soziala osagarriak direla erakusten duː ez du garrantzirik indibiduo baten utilitatea zenbatean handitzen den, bestearena handitu ezean, ez da gizartean hazkunde totalik egongo. Erdibideko '''kurbek''' lehenengoarekin dute antzekotasun handiena, orokorrean, zuzenak izan beharrean kurbak izaten baitira. Batzuk bitarteko hurbilketa baten moduan ikusten dute.
[[Fitxategi:Social indifference curves small.png|frameless|727x727px|erdian]]
 
Ekuazio hauen emaitzek Paretoren optimoa sortzen dute.
 
Adibide erreal batean, milioika kontsumitzailerekin, ehundaka produkturekin eta ekoizpeneko hainbat '''faktoreekin'''faktorerekin, kalkuluak askoz ere '''zailagoak'''zailago bihurtuko lirateke.
 
== Ongizate Sozialaren maximizazioa ==
Arestian aipatu bezala, kurba baten uzkurduretatik deribatu daitezke utilitate-funtzioak. Funtzio asko, puntu bakoitzeko bat, kurba horietatik deribatu daitezke. Utilitate sozialaren muga, utilitate horien guztien ertz edo '''kanpo -limite''' batetik erdietsi daitezke.
 
Beste hitz batzutan esanda, Paretoren optimoaren ikuspegitik baliabide ekonomikoen banaketa, ekoizpen, kontsumo eta, ekoizpen eta kontsumoaren arteko interakzioa.
'''Utilitateko muga bakoitzak balibide efizientearen banaketa'''
 
Beste hitz batzutan esanda, Paretoren optimoaren ikuspegitik baliabide ekonomikoen banaketa, ekoizpen, kontsumo eta, ekoizpen eta kontsumoaren arteko interakzioa.
 
Ondorengo diagraman, MN kurba utilitate sozialaren muga da. D puntua, lehen diagraman B puntua dena, aldaketa marjinalaren oreka dago (MRS = MRT), hau da, kontsumoa eta ekoizpena A puntuan eraldatzen dira. E puntua utlitate sozialaren mugaren barruan dago (inefizientzia bezala adierazia), izan ere, MRS C, MRT A puntuaren desberdina da.
 
[[Fitxategi:Welfare max small.png|358x358px|erdian|frameless]]
 
 
== Ongizatea eta efizientzia ==
Nahiz eta '''ekonomiak''' "efizientziaren banaketa" duteladuela pentsatzen den, ekoizten diren ondasunak hauen utilitate maximoa lortzen duten pertsonetan banatzen direnean, ekonomialari askok nahiago izaten dute Paretoren efizientziaren kontzeptua erabili efizientzia egoakiren muga adierazteko.
 
Ongizate sozialeko neurri honen arabera, egoera bat optimoa izango da inoren egoera okertu gabe ezin daitekeenean inorena hobetu.
* Ordezkapen marjinaleko erlazioak kontsumoan ekoizpeneko aldakuntza marjinalaren tasen berdinak dira. Adibidez, ekoizpena kontsumitzaileen beharretara berdindu behar diren eremuetan.
 
Hainbat '''baldintzek''' inefizientziara eramaten '''dutela'''duela argudiatu da. Besteak beste honakoak barneratzen diraː
 
* Merkatuko egitura inperfektuakː monopolioak, monopsonioak, oligopolioak eta monopolioko egoera lehiakorrak.
* Ekoizpeneko faktoreen esleipen inperfektu edo inefizientea.
Mikroekonomian erabiltzen diren teknika asko erabiltzen ditu ongizate-ekonomiak. Horregatik, askotan adar gisa, eremu edo erdibideko zein garatutako espezializazio gisa ere ikusi daiteke. Ostera, bere emaitzak makroekomian aplikatuak izan daitezke, edota, eragina izan dezakete. Izan ere, ongizate-ekonomia bi ekonomien hurbilketa gisa ikusi daiteke. Ikerketa eta ongizate ekonomiaren tekniken "galdu-irabaziaren analisia" emaitza zehatza da, baina alde batera uzten ditu banaketa irabaziaren aspektuak. Zientzia politikoak ongizate eremuko interesa ere partekatzen du, baina teknika kuantitatibo gutxiago erabiltzen ditu.
 
Garapeneko teoriak ere arazo hauek aztertzen dituzte, eta garapen sozialerako funtsezkoak direla '''uste''' da.
 
== Kritika ==