«Ongizatearen ekonomia»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
Ikuspegi praktiko batetik, ongizatearen ekonomiak ongizate orokorra aztertzen du - bere neurria edozein izanda ere- gizarte bat osatzen duten gizabanako guztien aktibitate ekonomikoaren terminotan. Indibiduo horiek - beraien aktibitate ekonomikoarekin batera - interesaren funtsezko unitatea diraː gizabanakoen ongizaterik gabe, ezinezkoa da ongizate soziala egotea.
 
Ikuspegi ordinal batetik, ongizateongizateren ekonomiak orokorrean gizabanakoen lehentasun orokorrak onartzen ditu, hala nola, ongizatearen hobekuntza proposatzen du (Paretoren efizientzia terminotan). Horretarako ez da beharrezkoa "unitate kuantitatibo" bakar edo orokor bat.
 
Ekitatea erabiliz, diziplinaren hurbilketan bi ikuspegiak bateratzen saiatzen da (irabazien banaketa terminutan eta ondasun(/zerbitzuen lorpenetan neurtuta) ongizatearen dimentsio extra balitz bezala.
 
1980.urtetik aurrera, ongizatearen ekonomilariak hurbilketa eta arazo berrien inguruan arduratu dira. Horien artean "hurbilketarako gaitasuna" agertzen da, non askatasunari buruzko gauzak materia honetan kontutan izan behar direla argudiatzen duenduten. Hurbilketa hauek garapen arazoetarako erabili dituzte. Garapenean interesatuta dauden ekonomilari batzuk faktore gehigarri batzuekin (utilitate, demokrazia, altruismo, etab. -ekin batera) "esplotatibitate" kontzeptua garatzen ari dira. Ostera beste ekonomilari batzuk "bizitzarekin asebetetzea" erabiltzearekin interesatu dira, hala nola, [[Daniel Kahnemanek|Daniel Kahneman]] eta bere bazkideekbazkideak "esperimentatutako utilitate" bezala deitzen diotena neurtzeko asmoz.
 
Garapen horietan [[Tibor Scitovskyren]] lanak funtsezko papera izan zuen. Berak dioenez, askotan ongizatea "kontsumoarekin" nahasten da eta, ondorioz, garapen ekonomikoarekin; baina giza aurrerapena kaliatearen ikuspegitik neurtua izan behar duela argumentatzen du. Bere ustez, ongizatea edo kontsumotik eratorritako plazerra hainbat elementuz osatua dago, non lorpen eta garapen pertsonalek garrantzi handiagoa hartuko luketen. Sozietate askok baliabide gutxiago izanda, baliabide gehiago dituztenak baino kalitate hobeagoko kontsumoa lor dezaketela argumentatzen du Scitovskyk, soilik kontsumo baxuagoko kalitateak lortzen dituztela argumentatzen du Scitovskyk. Autorearen iritziz, kontu handiz alderatu behar dira ongizate sozialaren egoerak (ikus [[Bizi-kalitate|Bizi Kalitatea]]).
 
Beste interes termino batzuk ere gaineratzen dituzte, adibidezː ekitatea, justizia, berdintasun eta desberdintasun soziala eta altruismoa, gaineratzen dituzteetab.
 
Ikusi: [[Ongizate Ekonomiaren funtsezko Teoremak]]
* Hobespenak egonkorrak dira eta kanpo jatorria dute gizabanakoentzat.
* Kontsumo gehigarriak erabilgarritasun jaitsiera dakar (utilitate marjinaren gutxitzea).
* Pertsona guztiekguztiak elkarrekiko konparagarriak diren utlitateak dituzte (ikus [[Kontsumitzailearen Teoria]]).
Aurreikuspen hauen arabera Ongizateongizate Sozialarensozialaren funtzioa eraiki daiteke. Banakako utilitate funtzioen gehikuntza egin eta, funtzio horiek maximizatzen diren lekuan lortu ahalko da.
 
"Ongizate Ekonomia berriak" utilitatea kontzeptu ordinal bezala hartzen du: lehentasunak modu ordenatuan antolatu daitezke, baina ordena horrek neurri absolutu edo objektiboa suposatzen du. Hurbilketak esplizituki efizientzia eta banaketa ulertzeko esfortzuak esplizituko desberdintzen ditu eta, horregatik, tratera ezberdina ematen die.
 
Efizientziari lotutako gaiak Paretoren efizientzia kontzeptuarekin eta [[Kaldor eta Hicks]] autoreen konpentsazio testekin neurtzen dira. Aitzitik, irabazien banaketarekin erlazionaturiko gaiak onura sozialen funtzioekin lotzen dira. Horrez gain, efizientziaren inguruko ikerketek neurri kardinalak alde batera utzi dituzte neurri kardinalak, utilitateko kurba ordinalak erabiltzen dituztelarik. Interesen arabera "ondasunen saskiak" ordenatzen dituzte, horrela analisirako nahikoa da indiferentzia kurben "eremuko mapa" bat. Eremuaren zailtasuna eta konplexutasuna direla medio, hurbilketa nagusiki ongizatearen ekonomia "tradizional" edo "neo - klasiko" bezala ezagutuko da.
 
== Ekoizpena eta kontsumoaren arteko erlazioa ==
 
== Aintzat hartu beharreko lehentasun eta utilitateak ongizatearen inguruan ==
Hainbat kontsumitzaile, ekoiztutako ondasunen saski eta konponketa edo ekoizpen prozesura ekarritako faktoreen nahasketa utilitate daude eta. Paretoren efizientziaren arabera, denak bateragarriak dira. Teorian ekoizpen kurbako aukerak bezain besteko puntu "optimoakoptimo" daude. Emaitza optimo horiek kontsumo eta ekoizpenaren arteko infinitu oreka puntu inplikatzen dituzte.
 
Ondorioz, Paretoren efizientzia ongizate sozialerako beharrezko baldintza (baina ez nahikoa) dela argudiatu da. Paretoren puntu optimo bakoitzak ekonomiako sarrera ezberdinen banaketa, ... suposatzen du. Nola determinatu dezakegu hortaz banaketa horietako bat besteak baino desiragarriagoa den? "ongizate sozialeko funtzio" bat zehazten dugunean, esplizituki edo inplizituki, hau da erabakitzen duguna. Funtzio horrek gizarteko utilitate unipertsonalaren inguruko balioak biltzen ditu. Beste hitz batzutan, gizarte bat osatzen duten indibiduoen garrantzi erlatiboa zehazteko modu matematikoa da.
 
Funtzio utilitario batbatek (Bentham-en ongizate funtzioa bezala deitua baita ere) indibiduo bakoitzaren utilitatea gehitzen du gizartearen utilitatea lortzeko. Ikuspegi honetatik begiratuta, indibiduo bakoitza berdina da, bakoitzaren hasierako utilitate mailari garrantzirik eman gabe.
 
Beste muturrean "maximo-minimo" edo "[[Rawlsen funtzioak]]" bezalako hurbilketak daude. Rawlsen iritziaren arabera, ongizatea gutxien daukatenen utlitatea maximizatzerakoan maximizatzen da. Gutxien daukatenen egoera hobetu ezean inongo aktibitate ekonomikok ez du ongizate soziala haziko.
 
Eremu honetako ekonomilari gehienak ongizatea bi ikuspegi hauen bitarteko zerbait dela zehazten dute.