Ireki menu nagusia

Aldaketak

627 bytes added ,  Duela 1 urte
Wikipediako beste orrialdeetarako loturak
 
== Historia ==
Skeletona XIX. mendeko amaieran sortu zen Suitzan. Dena den, iturriak ez dira ados jartzen kirol honen jatorri eta sortzailearekin. Jatorriaren inguruan batzuk diote [[Saint-Moritz]]<nowiki/>en<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Información básica del Skeleton|url=https://www.aboutespanol.com/skeleton-1062574|aldizkaria=aboutespanol|sartze-data=2018-03-09}}</ref> sortu zela eta beste batzuk aldiz [[1928ko Neguko Olinpiar Jokoak|Saint-Moritzeko Neguko Olinpiar Jokoetan]] lehenengo aldiz praktikatu izan zela baina ez bertan sortua. Beste iturriek jatorria Suitzako[[Suitza]]<nowiki/>ko [[Davos]] hiritik [[Klosters-Serneus|Klosters]] hirira zihoan pistan duela diote. Sortzailearekin gauza bera geratzen da. Iturri batzuk diote soldadu suitzarraksuitzarrek asmatu zutela, beste batzuk soldadu ingelesak izan zirela diotelarik. Iturri batzuk gainera izena ematen ausartzen dira eta Child soldadu ingelesak hezurdura itxurako lera metaliko baten gainean ahospez irristatzea bururatu zitzaionean sortu zuela diote. Izenaren jatorria ere zalantzagarria da. Batzuk diote hezurdura itxuragatik izena duela skeleton, beste batzuk Norvegiako[[Norvegia]]<nowiki/>ko txirrista esan nahi duen “Kjaelke”“''Kjaelke''” hitzatik datorrela diotelarik.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Historia del Skeleton|hizkuntza=es-ES|url=http://historiadeldeporte.net/deportes-nieve-hielo/skeleton/|aldizkaria=Historia del Deporte|sartze-data=2018-03-09}}</ref>
 
 
Argi dagoena kirol hau Suitzan asmatua izan zela da. 1905ra arte Skeletona Suitzan praktikatzen zen soilik eta hortik Austriara hedatu zen lehenik eta hortik Europa osora. 1908 eta 1910ean jada txapelketak ospatzen ziren Semmering Passen (Austria). 1892an L. P. Child-ek momentuko lera eraldatu zuen eta hezurdura forma eman zion. Bertatik aurrera esaten da hasi zela kirola “Skeleton” deitzen. 1923an Federation Internationale de Bobsleigh et de Tobogganing (FIBT) sortu zen, gaur egun kirol modalitate honen kudeatzaile nagusi dena. Hiru urte beranduago, Nazioarteko Batzorde Olinpikoak bobsleigh eta skeletona kirol olinpiko bezala aitortu zituen. Horrela, 1928an St. Moritzeko neguko joko olinpikoetan parte hartzea ahalbidetu zitzaion baina ez zuen berriro errepikatu 1948ra arte. Kirola ez zen Programa Olinpikoan erantsi 2002ko Salt Lake City-ko (Utah, AEB) joko olinpikoetara arte. Momentu horretan, skeletona jende askoren interesa irabazten hasi zen eta lehiaketetako praktikatzaileak irabazten, txapelketa ofizialen garrantzia areagotuz. 2015ean FIBTari izena aldatu zitzaion eta gaur egun Bobsleigh & Skeleton Federation (IBSF) bezala ezagutzen da. Estatutuak 2016an sortu ziren.
 
2002tik aurrera esan bezala kirolak interesa irabazi zuen eta gaur egun izotz pistak naturala izateko zailtasuna edo ezintasuna duten herrialdeetan ere praktikatzen da. Horien artean, Australia, Zelanda Berria, Bermuda, Irak, Israel, Hego Afrika, Brasil, Mexiko eta Argentina besteak beste. Halaber, emakume zein gizonezkoen modalitateak bereizten dira neguko kirol honetan. IBSFak gutxienez hiru pilotu kualifikatu ez dituzten eta garatzeko bidean dauden herrialdeei babesa ematen die, bai ekonomiko, zein bidai eta entrenamenduetan. 2017an gizonezkoen 20 federazio nazionalek eta emakumezkoen 11k jaso zuten babesa.
Argi dagoena kirol hau Suitzan asmatua izan zela da. 1905ra[[1905]]<nowiki/>ra arte Skeletonaskeletona Suitzan praktikatzen zen soilik eta hortik Austriara[[Austria]]<nowiki/>ra hedatu zen lehenik eta hortik [[Europa]] osora. [[1908]] eta 1910ean[[1910]]<nowiki/>ean jada txapelketak ospatzen ziren [[Semmering PassenPass]]<nowiki/>en, (Austria)Austrian. 1892an[[1892]]<nowiki/>an [[L. P. Child-]]<nowiki/>ek momentuko lera eraldatu zuen eta [[hezurdura]] forma eman zion. Bertatik aurrera esaten da hasi zela kirola “Skeleton” deitzen. 1923an[[1923]]<nowiki/>an [[Federation Internationale de Bobsleigh et de Tobogganing]] (FIBT) sortu zen, gaur egun kirol modalitate honen kudeatzaile nagusi dena. Hiru urte beranduago, [[Nazioarteko BatzordeOlinpiar OlinpikoakBatzordea|Nazioarteko Olinpiar Batzordeak]] [[bobsleigh]]<nowiki/>a eta skeletona kirol olinpiko bezala aitortu zituen. Horrela, 1928an St.[[1928]]<nowiki/>an Saint-Moritzeko negukoNeguko jokoOlinpiar olinpikoetanJokoetan parte hartzea ahalbidetu zitzaion, baina ez zuenzen berriro errepikatu [[1948ko Neguko Olinpiar Jokoak|1948ra]] arte. Kirola ez zen Programa Olinpikoan erantsi 2002ko[[2002]]<nowiki/>ko [[Salt Lake City-]]<nowiki/>ko ([[Utah]], [[Ameriketako Estatu Batuak|AEB]]) joko[[2018ko Neguko Olinpiar Jokoak|olinpiar olinpikoetarajokoetara]] arte. Momentu horretan, skeletona jende askoren interesa irabazten hasi zen eta lehiaketetako praktikatzaileak irabazten, txapelketa ofizialen garrantzia areagotuz. 2015ean[[2015]]<nowiki/>ean FIBTari izena aldatu zitzaion eta gaur egun [[Bobsleigh & Skeleton Federation]] (IBSF) bezala ezagutzen da. Estatutuak 2016an[[2016]]<nowiki/>an sortu ziren.
 
2002tik aurrera esan bezala kirolak interesa irabazi zuen eta gaur egun izotz pistakpista naturala izateko zailtasuna edo ezintasuna duten herrialdeetan ere praktikatzen da. Horien artean, [[Australia]], Zelanda[[Zeelanda Berria]], [[Bermuda]], [[Irak]], [[Israel]], Hego Afrika[[Hegoafrika]], [[Brasil]], [[Mexiko]] eta [[Argentina]] besteak beste. Halaber, emakume zein gizonezkoen modalitateak bereizten dira neguko kirol honetan. IBSFak gutxienez hiru pilotu kualifikatu ez dituzten eta garatzeko bidean dauden herrialdeei babesa ematen die, bai ekonomiko, zein bidai eta entrenamenduetan. 2017an[[2017]]<nowiki/>an gizonezkoen 20 federazio nazionalek eta emakumezkoen 11k jaso zuten babesa.
 
== Ezaugarriak ==
 
== Lasterketa teknika ==
Lasterketa teknika 3 faseetan banatu daiteke: lehenengoan atletak 50m-ko50 metrotako lasterketa bat burutuko du skeletona bultzatuz lurrean aurrez zehaztuta dagoen ibilbide batean. Bigarrenean [[abiadura]] irabazi ostean, hankak altxatuko ditu eta leraren[[lera]]<nowiki/>ren gainean erortzen utziko da ahalik eta postura [[Aerodinamika|aerodinamikoena]] hartuz. Azkenekoan, leraren [[Norabide (argipena)|norabidea]] gorputzaren eta hanken mugimenduarekin kontrolatuko du, hau da, gorputzaren inertziarekin.
 
== Araudia ==
Skeletonaren araudia oso sinplea da. Oinarria, zirkuitu batean egiten den lasterketa batean du eta lasterketa denbora gutxienean amaitzen duena izango da irabazlea. Joko[[Neguko olinpikoetanOlinpiar Jokoak|Olinpiar Jokoetan]] 4 jaitsiera burutzen dira eta denbora ofiziala 4 denboren batuketa izango da. Esteketan skeletonaren arauak.
 
== Materiala<ref>{{Erreferentzia|abizena=dsm|izenburua=Deportes Invierno - Luge, Skeleton, Bobsleigh|hizkuntza=Spanish|url=http://www.deportesinvierno.info/Luge-Skeleton-Bobsleigh.html|aldizkaria=www.deportesinvierno.info|sartze-data=2018-03-09}}</ref> ==
* Alpetar lasterketetarako krosko berezia, kokotsa babesten duena.
* Gorputzera doitzen den lasterketarako zuntz sintetikoko jantzia, airearekiko erresistentzia txikiena ezarriko duena.
* Arantzadun zapatak, atletismoko[[atletismo]]<nowiki/>koen antzerakoak, izotzetan atxikimendua lortzeko
* Betaurrekoak edota aurpegi babesgarriak
* Jantziaren azpitik, sorbaldakoa edota ukondokoa
* [[Lera]]
[[XIX. mendea|XIX. mendean]] erabilitako lerak sortzeko [[Kanada|Kanadan]] eta [[India|Indian]] garraiorako erabiltzen ziren leretan oinarritu ziren. 1892an[[1892]]<nowiki/>an, L.P. Child-ek lerari egindako eraldaketa batzuen ostean sortu zen gaur egun metalezko hezurdura antza duen lera eta Amerikako kirolari bira bat eman ziona. 1902an[[1902]]<nowiki/>an [[Arden Bott-]]<nowiki/>ek eserleku irristakor bat gehitu zion lerari kirolariek euren pisua ibilbidearen arabera aldatu ahal izateko. Gaur egungo leretan ez da ezaugarri hori aurkitzen.
 
2010ean[[2010]]<nowiki/>ean, FIBT-akFIBTak leraren materialak mugatu zituen. Leraren ertzak altzairuzkoak[[altzairu]]<nowiki/>zkoak izan behar dute eta ezin dute norabide zein balaztatze elementurik eraman. Oinarria aldiz, plastikozkoa[[plastiko]]<nowiki/>zkoa izan daiteke. Leraren alboetan aurkitzen diren eskuleku eta topeak kirolaria lasterketan zehar finkatzen laguntzen dute. Hona hemen leraren ezaugarri teknikoak:
Hona hemen leraren ezaugarri teknikoak:
 
Dimentsioak:
* Luzeera: 800-1200mm1200 mm
* Altuera: 80-200mm200 mm
* Atleten arteko distantzia: 340-380mm380 mm
{| class="wikitable"
|+
 
== Kirolariaren ezaugarriak ==
Skeletona kirol konplikatua da ez bakarrik lerak hartu dezakeen abidauragatik (130km/h), baizik eta kirolaria azkarra izan behar delako erabakiak hartzerako orduan. Pilotuak ez du bolanterik skeletona gidatzeko, bere gorputza besterik ez du. Horregatik, garrantzitsua da pilotuak hartzen duen posizioa lera sorbalda eta buruarekin kontrolatu ahal izateko. Azkarra izateaz gain, pilotua dinamikoa izan behar da eta psikologikoki indartsua erabakiak azkar eta duda gabe hartzeko. Gainera, kirolaria esplosiboa izan behar da irteera eraginkor bat egiteko.
Azkarra izateaz gain, pilotua dinamikoa izan behar da eta psikologikoki indartsua erabakiak azkar eta duda gabe hartzeko. Gainera, kirolaria esplosiboa izan behar da irteera eraginkor bat egiteko.
 
== Erreferentziak ==
1.617

edits