Ireki menu nagusia

Aldaketak

8.401 bytes added ,  Duela 1 urte
t
Skeleton (kirola) artikuluarekin batzen
[[Fitxategi:Skeleton_pictogram.svg|eskuinera|150x150px]]
[[Fitxategi:Brady_Canfield_skeleton_start_2.jpg|thumb|333x333px]]
{| class="wikitable"
'''Skeletona''' (lera bakun edo sinplea) bobsleigh eta [[luge]]<nowiki/>arekin (lera arina) batera [[lera]] jaitsieraren modalitate ezberdinak ordezkatzen dituzten neguko [[Kirol olinpiko|kirol olinpiar]] bat da.
|+Skeleton
!Gobernu kudeatzailea
|International Bobsleigh and Skeleton Federation
|-
!Sorrera
|XIX. mende amaiera, Suitza
|-
! colspan="2" |Ezaugarriak
|-
!Kontaktua
|Ez
|-
!Kide kopurua
|1
|-
!Mota
|Neguko kirola
|-
! colspan="2" |Presentzia
|-
!Olinpikoa
!1928, 1948, 2002- gaur egun
|}
]]
Skeleton-a<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Skeleton|hizkuntza=eu|data=2018-02-08|url=https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Skeleton&oldid=6127994|sartze-data=2018-03-09|encyclopedia=Wikipedia, entziklopedia askea.}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Skeleton (sport)|hizkuntza=en|data=2018-03-07|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Skeleton_(sport)&oldid=829300632|sartze-data=2018-03-09|encyclopedia=Wikipedia}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Skeleton|hizkuntza=es|data=2018-03-06|url=https://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Skeleton&oldid=106030027|sartze-data=2018-03-09|encyclopedia=Wikipedia, la enciclopedia libre}}</ref> XIX. mendean Suitzan sortutako neguko irristatze kirol modalitate zaharrena da, non pertsona bat buruz ahoz etzaten den gorputz-lera txiki batean eta izoztutako pista batean zehar irristatzen den. Helburua, helmugara aurkariak baino lehenago iristea da. Skeletona, Bobsleigha eta Lugea ez bezala, banakako kirola da. Bobsleigha bezala, lasterketa ibilbidearen goiko aldeko hasierako atean hasten da lasterketa batekin. Kirolaren izena, lerari dagokio, lerak giza hezurduraren itxura baitu. (ingeleseko wikipedia)
 
Neguko olinpiar kirola, banakakoa, gorputz-lera baten gainean irristatuz izotz-zirkuitu batean jaistean datzana. Pilotua ahoz behera etzanda doa lera baten gainean, burua aurrerantz duela.
== Historia ==
 
Lera sinplea leran existitzen diren hiru modalitateetatik zaharena da.  [[XIX. mendea]]<nowiki/>ren bukaeran [[Saint-Moritz]]<nowiki/>en, [[Suitza]]<nowiki/>n Child izeneko ingeles batek metalezko lera berri bat sartu zuen, zeinak giza eskeleto bat gogoratzen duen. Hortik datorkio izena. Era ofizialean ''Club Alpino De Königssee''n, [[Alemania|Alemanian]], egiten hasi zen. Bertan dago skeleton pista zaharrena.
== Historia ==
Skeleton-a XIX. mendeko amaieran sortu zen Suitzan. Dena den, iturriak ez dira ados jartzen kirol honen jatorri eta sortzailearekin. Jatorriaren inguruan batzuk diote St. Moritzen<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Información básica del Skeleton|url=https://www.aboutespanol.com/skeleton-1062574|aldizkaria=aboutespanol|sartze-data=2018-03-09}}</ref> sortu zela eta beste batzuk aldiz St. Moritzeko neguko olinpiar jokoetan lehenengo aldiz praktikatu izan zela baina ez bertan sortua. Beste iturriek jatorria Suitzako Davos hiritik Klosters hirira zihoan pistan duela diote. Sortzailearekin gauza bera geratzen da. Iturri batzuk diote soldadu suitzarrak asmatu zutela beste batzuk soldadu ingelesak izan zirela diotelarik. Iturri batzuk gainera izena ematen ausartzen dira eta Child soldadu ingelesak hezurdura itxurako lera metaliko baten gainean ahospez irristatzea bururatu zitzaionean sortu zuela diote. Izenaren jatorria ere zalantzagarria da. Batzuk diote hezurdura itxuragatik izena duela skeleton, beste batzuk Norvegiako txirrista esan nahi duen “Kjaelke” hitzatik datorrela diotelarik.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Historia del Skeleton|hizkuntza=es-ES|url=http://historiadeldeporte.net/deportes-nieve-hielo/skeleton/|aldizkaria=Historia del Deporte|sartze-data=2018-03-09}}</ref>
 
Argi dagoena kirol hau Suitzan asmatua izan zela da. 1905ra arte Skeletona Suitzan praktikatzen zen soilik eta hortik Austriara hedatu zen lehenik eta hortik Europa osora. 1908 eta 1910ean jada txapelketak ospatzen ziren Semmering Passen (Austria). 1892an L. P. Child-ek momentuko lera eraldatu zuen eta hezurdura forma eman zion. Bertatik aurrera esaten da hasi zela kirola “Skeleton” deitzen. 1923an Federation Internationale de Bobsleigh et de Tobogganing (FIBT) sortu zen, gaur egun kirol modalitate honen kudeatzaile nagusi dena. Hiru urte beranduago, Nazioarteko Batzorde Olinpikoak bobsleigh eta skeletona kirol olinpiko bezala aitortu zituen. Horrela, 1928an St. Moritzeko neguko joko olinpikoetan parte hartzea ahalbidetu zitzaion baina ez zuen berriro errepikatu 1948ra arte. Kirola ez zen Programa Olinpikoan erantsi 2002ko Salt Lake City-ko (Utah, AEB) joko olinpikoetara arte. Momentu horretan, skeletona jende askoren interesa irabazten hasi zen eta lehiaketetako praktikatzaileak irabazten, txapelketa ofizialen garrantzia areagotuz. 2015ean FIBTari izena aldatu zitzaion eta gaur egun Bobsleigh & Skeleton Federation (IBSF) bezala ezagutzen da. Estatutuak 2016an sortu ziren.
2002tik aurrera esan bezala kirolak interesa irabazi zuen eta gaur egun izotz pistak naturala izateko zailtasuna edo ezintasuna duten herrialdeetan ere praktikatzen da. Horien artean, Australia, Zelanda Berria, Bermuda, Irak, Israel, Hego Afrika, Brasil, Mexiko eta Argentina besteak beste. Halaber, emakume zein gizonezkoen modalitateak bereizten dira neguko kirol honetan. IBSFak gutxienez hiru pilotu kualifikatu ez dituzten eta garatzeko bidean dauden herrialdeei babesa ematen die, bai ekonomiko, zein bidai eta entrenamenduetan. 2017an gizonezkoen 20 federazio nazionalek eta emakumezkoen 11k jaso zuten babesa.
 
== Ezaugarriak ==
[[Luge]]<nowiki/>an eta [[bobsleigh]]<nowiki/>ean bezala, irteera oso garrantzitsua da. Esplosiboa izan behar da, [[abiadura]] ahalik eta azkarren irabazteko. Horregatik oinetako bereziak erabiltzen dira itsaspen maximoarekin. Abiadura lehen 50 metroetan lortu ondoren, kirolaria ahuspez jartzen da leran, burua aurretik duela, bere postura ahalik eta lauena eta [[Aerodinamika|aerodinamiko]]<nowiki/>ena izan dadin saiatuz.
 
Beste ezaugarri garrantzitsu bat bihurguneak hartzeko bolante edo [[lema]]<nowiki/>rik ez dagoela da. Honen ordez, kirolaria bera da bere pisua alde batean edo bestean jarri behar duena lera bideratu nahi duen aldearen arabera.
 
[[Kirol olinpiko]] gisa garapen berezi bat izan du. Izan ere, [[1928]]<nowiki/>an Saint-Moritzen ospatu ziren [[1928ko Neguko Olinpiar Jokoak|neguko olinpiar joko]]<nowiki/>etan debuta egin ostean, gero programatik desagertu zen, eta [[1948ko Neguko Olinpiar Jokoak|1948an jokoak]] berriro [[Saint-Moritz]]<nowiki/>en ospatu zirenean itzuli zen. Hitzordu honen ostean programatik berriz desagertu zen 54 urtez. [[Salt Lake City]]<nowiki/>ko [[2002ko Neguko Olinpiar Jokoak|2002ko olinpiar joko]]<nowiki/>etan itzuli zen eta harrezkeroztik neguko olinpiar jokoen parte izan da. Lehiaketan gizonen eta emakumeen kategoriak egiten dira.
 
== Lasterketa teknika ==
Lasterketa teknika 3 faseetan banatu daiteke: lehenengoan atletak 50m-ko lasterketa bat burutuko du skeletona bultzatuz lurrean aurrez zehaztuta dagoen ibilbide batean. Bigarrenean abiadura irabazi ostean, hankak altxatuko ditu eta leraren gainean erortzen utziko da ahalik eta postura aerodinamikoena hartuz. Azkenekoan, leraren norabidea gorputzaren eta hanken mugimenduarekin kontrolatuko du, hau da, gorputzaren inertziarekin.
 
== Araudia ==
Skeletonaren araudia oso sinplea da. Oinarria, zirkuitu batean egiten den lasterketa batean du eta lasterketa denbora gutxienean amaitzen duena izango da irabazlea. Joko olinpikoetan 4 jaitsiera burutzen dira eta denbora ofiziala 4 denboren batuketa izango da. Esteketan skeletonaren arauak.
 
== Materiala<ref>{{Erreferentzia|abizena=dsm|izenburua=Deportes Invierno - Luge, Skeleton, Bobsleigh|hizkuntza=Spanish|url=http://www.deportesinvierno.info/Luge-Skeleton-Bobsleigh.html|aldizkaria=www.deportesinvierno.info|sartze-data=2018-03-09}}</ref> ==
* Alpetar lasterketetarako krosko berezia, kokotsa babesten duena.
* Gorputzera doitzen den lasterketarako zuntz sintetikoko jantzia, airearekiko erresistentzia txikiena ezarriko duena.
* Arantzadun zapatak, atletismoko antzerakoak, izotzetan atxikimendua lortzeko
* Betaurrekoak edota aurpegi babesgarriak
* Jantziaren azpitik, sorbaldakoa edota ukondokoa
* Lera
XIX. mendean erabilitako lerak sortzeko Kanadan eta Indian garraiorako erabiltzen ziren leretan oinarritu ziren. 1892an, L.P. Child-ek lerari egindako eraldaketa batzuen ostean sortu zen gaur egun metalezko hezurdura antza duen lera eta Amerikako kirolari bira bat eman ziona. 1902an Arden Bott-ek eserleku irristakor bat gehitu zion lerari kirolariek euren pisua ibilbidearen arabera aldatu ahal izateko. Gaur egungo leretan ez da ezaugarri hori aurkitzen.
 
2010ean, FIBT-ak leraren materialak mugatu zituen. Leraren ertzak altzairuzkoak izan behar dute eta ezin dute norabide zein balaztatze elementurik eraman. Oinarria aldiz, plastikozkoa izan daiteke. Leraren alboetan aurkitzen diren eskuleku eta topeak kirolaria lasterketan zehar finkatzen laguntzen dute.
Hona hemen leraren ezaugarri teknikoak:
 
Dimentsioak:
* Luzeera: 800-1200mm •
* Altuera: 80-200mm •
* Atleten arteko distantzia: 340-380mm
{| class="wikitable"
|+
!Leraren pisua
!Gehienezko pisu konbinatua
(atleta+lera)
!Leraren gehienezko pisua
|-
|Gizonezkoak
|115kg
|43kg
|-
|Emakumezkoak
|92kg
|35kg
|}
Atleta eta leraren pisua ez bada maximora heltzen, atleta batzuk balasto batzuk ezartzen dizkiote lerari. Debekatuta dago balastoak kirolariari ezartzea.
 
== Kirolariaren ezaugarriak ==
Skeletona kirol konplikatua da ez bakarrik lerak hartu dezakeen abidauragatik (130km/h), baizik eta kirolaria azkarra izan behar delako erabakiak hartzerako orduan. Pilotuak ez du bolanterik skeletona gidatzeko, bere gorputza besterik ez du. Horregatik, garrantzitsua da pilotuak hartzen duen posizioa lera sorbalda eta buruarekin kontrolatu ahal izateko.
Azkarra izateaz gain, pilotua dinamikoa izan behar da eta psikologikoki indartsua erabakiak azkar eta duda gabe hartzeko. Gainera, kirolaria esplosiboa izan behar da irteera eraginkor bat egiteko.
 
== Kanpo loturak ==
Espainiako izotz kiroletako federazioa [http://www.fedhielo.com/category/noticias/bobsleigh-skeleton-luge/]
 
Nazioarteko bobsleigh eta skeleton federazioa [http://www.ibsf.org/en/]
 
Neguko Olinpiar Jokoak [http://www.marca.com/juegos-olimpicos-invierno.html]
 
Espainiako neguko kirolen federazioa [http://rfedi.es/]
 
Alemaniako bobsleigh eta skeleton federazioa[http://www.bsd-portal.de/]
 
IBSF skeletonaren araudia[http://www.ibsf.org/images/documents/downloads/Rules/2017_2018/2017_International_Rules_SKELETON.pdf]
 
IBSF Estatutuak [http://www.ibsf.org/images/documents/downloads/IBSF_Statutes_01082016.pdf]
 
Erresuma Batuko skeleton eta bobsleigh federazioa [http://www.bobskeleton.org.uk/index.php?item=55]
 
Europako gizonezkoen txapelketa (IBSF) [http://www.ibsf.org/en/component/events/event/169809]
 
Europako emakumezkoen txapelketa (IBSF) [http://www.ibsf.org/en/component/events/event/169810]
 
Estatu Batuetako bobsled eta skeleton federazioa [https://www.teamusa.org/USA-Bobsled-Skeleton-Federation]
 
== Erreferentziak ==
<references />
 
 
 
[[Kategoria:Neguko kirolak]]