Ireki menu nagusia

Aldaketak

ez dago edizio laburpenik
{{biografia infotaula automatikoa}}
'''Gottfried Wilhelm Leibniz''' ([[Leipzig]], [[1646]]ko [[uztailaren 1]]a - [[Hannover]], [[1716]]ko [[azaroaren 14]]a) [[alemaniar]] [[matematikari]] eta, [[filosofo]], arrazionalista[[teologo]], idazle eta politikaria izan zen, [[arrazionalismo]]aren ordezkari nagusietarikoa. [[XVII. mende]]ko alemaniar filosofo ospetsuenetakoa izan zen, eta mundu osoan inoiz izan den pentsalaririk handienetakoa. Gehienbat [[latin]]ez, [[frantses]]ez eta [[aleman]]ez idatzi zituen bere lan ugariak.
 
== Bizitza ==
Gottfried Wilhelm Leibniz [[Leipzig]]en ikusi zuen argia [[1646]]an. Azkarra zen oso eta bere jakinmina aseezina zela zioten bere irakasleek. 12 urte zituela, [[latin]]ez hitz egiten zekien, [[greko]]a ulertzeko gauza zen eta Aristoteleren filosofia ezagutzen zuen. [[1661]]ean, Zuzenbidea ikasten hasi zen bere jaioterriko unibertsitatean. [[1663]]an tesia aurkeztu zuen, ''Disputatio metaphysica de principio individui'' titulupean. Urte berean matematika ikasten hasi zen [[Jena]]ko Unibertsitatean [[Erhard Weigel]]ekin. [[1664]]an filosofia irakasten hasi zen; zuzenbidearen printzipioek filosofiarekin eta Unibertsoaren orekarekin zerikusi zuzena dutela defendatu zuen garai hartan.<ref name="elhuyar2">{{erreferentzia|izena= |abizena= | url= http://aldizkaria.elhuyar.eus/albisteak/gottfried-wilhelm-leibniz/ |izenburua= Gottfried Wilhelm Leibniz |argitaletxea= ''elhuyar zientzia eta teknologia'', CC-BY-SA 3.0 lizentzia, aldizkaria.elhuyar.eus | sartze-data=2018-3-7}}</ref>
[[1661]]. urtean, legeak ikasteko asmoz, bere jaioterriko [[unibertsitate]]an sartu zen eta bi urte geroago Jenako Unibertsitatera abiatu zen, non E. Weigelekin ikasi zituen [[matematika]]k.
 
[[1666]]an, [[kalkulu diferentzial]]ari buruzko ''De arte combinatoria'' obra argitaratu zuen. Giza pentsamenduen alfabeto berria sortzen ahalegindu zen, horren konbinazioa arrazoiaren adierazpide guztien jatorria zela uste baitzuen. Urte berean, Leipzigeko Unibertsitateak Zuzenbideko doktoretza ukatu zion, gazteegia zela-eta; Leibnizek [[Altdorf bei Nürnberg|Altdorfeko]] Unibertsitatera jo, eta bertan eskuratu zuen doktoretza.
[[1666]]. urtean, Leipzigeko Unibertsitateak Leibnizi doktoretza ematea ukatu zion, gazteegia zela eta, baina Leibnizek Altdorfera abiatu zen eta han eskuratu zuen bere doktoretza. Han, eskaini zioten katedra errefusatu zuen eta [[1667]]. urtean, artzapezpiku elektorearen zerbitzura diplomazialari bezala lan egiten hasi zen, eta gortesau eta elizgizonekin erlazionatu zen.
 
Altdorfen eskaini zioten katedra errefusaturik, [[16721667]]. urtean Mainzeko Hauteslearen zerbitzari sartu zen, eta [[Paris]]aen eta [[Londres]]en diplomazia lanak egin zituen. Bidaia horietan Newton, Boyle eta beste zientzialari eta pentsalari batzuk ezagutu zituen, eta Hagan, Spinoza. 1672an Parisa bidali zuten, [[Luis XIV.a Frantziakoa|Luis XIV.aka]] konbentzitzera Alemania inbaditu ez zezan konbentzitzeko. Nahiz eta zeregin hura aurrera eramatean kale egin, Leibnizek 5bost urte igaro zituen Parisen, non lan intelektualak garatu zituen. Garai honetanhartan, biderketa, zatiketa eta erro karratuak kalkulatzeko makina bat asmatzeaz gain, [[kalkulu infinitesimal]]a garatu zuen.
 
1676an Alemaniara itzuli eta Hannoverko dukearen gorteko liburuzain izendatu zuten. 1682. urtean Acta Eruditorum -ak sortu zituen, eta 1700. urtean Berlingo Zientzia Elkarteko lehendakari izan zen. Metafisikan eta logikan oinarritu zuen filosofia, eta kalkulu diferentziala asmatu zuen (Newton-ek ere bere aldetik asmatua zuen, baina geroago eman ziren argitara emaitzak).
[[1676]]. urtean Hannoverko dukearen bibliotekari izendatu zuten, baina geroago dukearen aholkulari eta historialaria izan zen.
 
== Bibliografia ==
* [[Joxe Azurmendi|Azurmendi, J.]] 1997: "Metafisikatik historiara" hitzaurrea in Leibniz, ''Metafisikako diskurtsoa'', Donostia, Jakin. ISBN 84-922537-5-4
 
== Erreferentziak ==
{{ lur | data=2018/3/7}}
*[[Joxe Azurmendi|Azurmendi, J.]] 1997: "Metafisikatik historiara" hitzaurrea in Leibniz, ''Metafisikako diskurtsoa'', Donostia, Jakin. ISBN 84-922537-5-4
{{erreferentzia_zerrenda}}
 
== Ikus, gainera ==
{{commonskat}}
 
* [[Monadologia]]
* [[Argien Garaia|Ilustrazioa]]
* [[Integral]]
 
{{bizialdia|1646ko|1716ko|Leibniz, Gottfried Wilhelm}}
[[Kategoria:Saxoniarrak]]
29.013

edits