Ireki menu nagusia

Aldaketak

Teoria berri funsgabeetatik askatu eta terminologia egokia (tradizionala+zientifikoa) erabili.
Eguzkiak Ilargiaren azaleraren erdia argitzen du ([[ilargi eklipse]]etan izan ezik) eta horregatik da distiratsua. Baina ikusgai den hemisferio argituaren zatia aldagarria da %100 (ilbetea) eta %0 (ilberria) artean.
 
Ilargiak bi ziklo nabarmen ditu, ''Ilgoragoranzko-Ilbeherabeheranzko zikloa'' zerumugan gora eta behera ikusten duguna, eta ''Ilberri-Ilzaharrailbete zikloa'' Eguzkiaren eta Ilargiaren kokapenen arabera betetzen eta hustutzen ikusten duguna, ikusgarriena<ref name=Landareak>[[Jakoba Errekondo]] / [[Antton Olariaga]] (il.), ''Landareak Lantzen 2018 - Urte Osoko Gida-Liburua'', Argia firme, ISBN: 978-84-697-5275-3, EAN: 9788469752753</ref>. Hori dela-eta, ilargialdiek [[denbora]] neurtzeko erabili izan dira antzinatik, eta [[egutegi]]ak sortzeko erabili.
 
[[Fitxategi:Lunar libration with phase2.gif|thumb|Ilargiaren faseak]]
Lau dira ilargialdiek duten izenak [[euskara]]z:
 
=== ''Ilberri-Ilzaharrailbete zikloa'' ===
Ilargia handitzen eta txikitzen ikusten dugu, ziklo ezaguna da. [[Fitxategi:Moon symbol crescent.svg|15px
]] forma duenean handitzen ari da eta aldiz [[Fitxategi:Moon symbol decrescent.svg|15px]] forma duenean txikitzen ari da. Eguzkiaren inguruan egiten duen errotazioaren ondorio da eta ziklo honetako bira bat betetzeko 29.53 egun inguru behar du, zehazki 29 egun, 12 ordu, 44 minutu eta 2.9 segundu<ref name=Landareak/>.
 
* ''Ilbetea''
* ''Ilargi betea'' edo Ilbetea
* ''IlzaharraIlbehera/Beherapena'' edo ''Ilargi zaharrailzaharra''<ref>[http://www1.euskadi.net/harluxet/hiztegia1.asp?sarrera=ilargi ''Ilargi'' sarrera] Harluxet hiztegi entziklopedikoan.</ref>: ilargi betea ikusten dugun unetik hasi eta egunetik egunera ilargia txikiagoa ikusten dugun tartea. Ilargi betetik berrirako tartea.
* ''Ilargi berriaIlberria''
* ''IlberriaIlgora/Gorapen'': ilargia ikusten ez den unetik hasi eta egunetik egunera ilargia handiagoa ikusten dugun tartea. Ilargi berritik beterako tartea.
 
[[Fitxategi:2011-11-19-Waning crescent moon.jpg|thumb|Ilzaharra.]]
=== ''IlgoraGoranzko-Ilbeherabeheranzko zikloa'' ===
Lurraren inguruan ematen duen biran, ilargiak gorantz eta beherantz egiten du, hau da, bere [[orbita periodo]]aren itxurazko altuera ostertzarekiko aldatu egiten da. Ziklo honetan bira bat osatzeko 27.3 egun inguru behar du, zehazki 27 egun, 7 ordu, 43 minutu eta 11.5 segundu<ref name=Landareak/>.
 
* ''IlgoraGoranzko ilargia'' edo ''nodoa'': egunetik egunera ilargiaren orbita gero eta gorago ikusten dugu zerumugareriko<ref name=ilgora>[http://www.euskaltzaindia.net/index.php?option=com_content&Itemid=1&catid=121&id=4401&lang=eu&view=article Ilgora eta ilbehera], Euskaltzaindia</ref>
 
* ''IlbeheraBeheranzko ilargia'' edo ''nodoa'': egunetik egunera ilargiaren orbita gero eta beherago ikusten dugu zerumugareriko<ref name=ilgora></ref>
 
== Iraupena ==
Anonymous user