«Refranes y Sentencias (1596)»: berrikuspenen arteko aldeak

t
Robota: Aldaketa kosmetikoak
t
Etiketa: 2017 wikitestu editorearekin
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
{{izenburu etzana}}
'''''Refranes y Sentencias''''' euskal [[atsotitz|atsotitzen]]en lehen bilduma argitaratua da. ''Refranes y Sentencias comunes en Bascuence, declaradas en Romance con numeros sobre cada palabra, para que se entiendan las dos lenguas'' du izenburu osoa, hau da, "Atsotitz eta esapide euskaraz ohikoak, gaztelaniaz azalduak hitzen gaineko zenbakiekin, bi hizkuntzak ulertu daitezen".
 
[[1596|1596an]]an atera zen, biltzailearen izenik gabe, [[Iruñea]]n, [[Pedro Porralis]]en etxean. Guztira 539 atsotitz biltzen ditu, euskaraz emanak eta gaztelaniaz itzuliak. Itzulpena, Larramendiren aburuz, hitzez hitzekoegia da.<ref>"...contiene refranes del Bascuence, traducidos en Castellano demasiadamente à la letra", M. Larramendi, ''Diccionario Trilingüe'', "Suplemento" delakoaren hasieran.</ref> Atsotitzen gainean zenbakiak ipini ziren, hizkuntza bien arteko erlazioa hobeto ulertarazteko.
 
[[Bizkaiera|Bizkaieraz]]z daude atsotitzak, gehienak behintzat, eta nagusiki badirudi [[Bilboko euskara|Bilboko edo Bilbo aldeko euskara]] jasotzen dutela.
 
Ale bakarra ezagutzen dugu, [[Darmstadt]]eko ''unicum''a, [[Hessen|Hessengo dukeen]] Darmstadteko jauregian [[Willen Jan Van Eys|Van Eysek]] aurkitu zuena. Jauregia, eta berarekin batera gure ''unicum''a, [[II. Mundu Gerra|II. Mundu Gerran]]n suntsitua izan zen. Gaitzerdi, [[Julio Urquijo]] euskalariak hori baino lehenago alearen argazkiak eskuratu zituen, egun [[Donostia|Donostiako]]ko [[Koldo Mitxelena Kulturunea|Koldo Mitxelena liburutegian]] gordeak.
 
Dena dela, beste hiru aleren berri ere badugu: [[Manuel Larramendi|Larramendirena]], [[Arnaut Oihenart|Oihenartena]] eta 2015. urtean ezagutzera eman den [[Girolamo della Sommaia]] jakintsu italiarrarena.<ref>[[Patri Urkizu|Urkizu, Patrizio]], 2015, “Refranes y Sentencias (...) Girolamo della Sommaia”, EGAN-1-2: 65-146.</ref> Larramendiren eta Oihenarteren lekukotasunen arabera, badirudi Darmstadteko aleari esker ezagutzen ditugunak baino atsotitz gehiago zituela liburuak jatorriz, agian orain osatzen duten lau kaierak baino bat gehiago bederen.<ref>{{erreferentzia|egile1-lotura=Joseba Lakarra|abizena= Lakarra |izena= Joseba A. |urtea= 1996 |izenburua= Refranes y Sentencias (1596). Ikerketak eta edizioa |argitaletxea= [[Euskaltzaindia]]|lekua= Bilbo |url=http://www.euskaltzaindia.eus/dok/iker_jagon_tegiak/24568.pdf}}</ref><ref>[[Blanca Urgell|Urgell, Blanca]], 2002, ''Larramendiren Hiztegi Hirukoitza-ren eranskina: saio bat hiztegigintzaren testukritikaz'', Euskaltzaindia: Bilbo, 76-82.</ref>