«Gipuzkoa»: berrikuspenen arteko aldeak

t (83.57.22.123 wikilariaren aldaketak ezabatuz, TheklanBot wikilariaren azken bertsiora itzularazi da.)
Etiketa: lehengoratzea
Gipuzkoako ipar-ekialdeko euskalkia, aldiz, goi-nafarrera da ([[Irun]], [[Hondarribia]], [[Lezo]] eta [[Oiartzun]]). Gipuzkeraz hitz egiten da gainerako eskualde guztietan. 2001eko datuen arabera, Gipuzkoan biztanleen % 51,1ek euskalduntzat zuen bere burua eta % 19,7 ia euskalduntzat.
 
[[Hezkuntza]]ri dagokionez, 1999-2000 ikasturtean, esaterako, unibertsitatez kanpoko ikasleen % 81 D eta B ereduetan ari zen ikasten Gipuzkoan, EAEko batezbestekoaren gainetik 19 puntutan. Euskara hutsezko [[D eredua]] da gainera Gipuzkoan gehiena hazi dena, eta euskarazko irakaskuntza, maila askoz ere apalagoan bada ere, Lanbide Heziketara ere gainerako lurraldeetan baino gehiago zabaldu da. 2006-2007 ikasturtean ikasleen % 70,1 D ereduan aritu zen,; % 19,8, B ereduan; eta % 10, A ereduan.
 
==== Gipuzkera ====
 
==== Nafarrera ====
[[XX. mendea]]ren bigarren erdialde arte, [[nafarrera]] hitz egiten zen ipar-ekialdean;, [[iparraldeko goi nafarrera]], zehazki. Euskalki horretan aritzen ziren [[Hondarribia]], [[Irun]], [[Lezo]] eta [[Oiartzun]] udalerrietako biztanleak, baina gaur egun gipuzkera alde horretara ere zabaldu da ([[Beterriko gipuzkera|Beterrikoa]], zehazki)hain zuzen— alde horretara ere zabaldu da.<ref>Josep del Rio Rodríguez: [http://www.errenteria.net/es/ficheros/40_8185es.pdf «Errenteriako euskararen kokapen dialektala»], Errenteriako Udal Artxibo Zerbitzuko aldizkaria, 22. zenbakia, 7-115. orrialdeak. ISSN 0214-624X.</ref><ref>Koldo Zuazo (1997): «Oiartzungo hizkeraren kokagunea», in ''Fontes linguae vasconum: Studia et documenta'', 76. zenbakia, 397-426. orrialdeak.</ref>
 
=== Literatura ===
[[Bernardo Atxaga]] idazlea ([[Asteasu]], [[1951]]), [[Euskal Herria]]n ez ezik, mundu osoan ere ezaguna da eta haren liburuak hainbat hizkuntzatara itzuli dituzte, tartean ''"[[Obabakoak]]"'' ([[1988]]) lan nagusia.
 
[[Euskara]]zko beste egileen artean, nabarmentzekoakazpimarratzekoak dira, besteak beste, [[Joxe Azurmendi]], [[Anjel Lertxundi]], [[Koldo Izagirre]], [[Ramon Saizarbitoria]], [[Arantxa Urretabizkaia]], [[Mariasun Landa]] eta [[Harkaitz Cano]].
 
Bestalde, [[gaztelania]]z idatzi dutenen artean, [[Pío Baroja]] eta [[Gabriel Celaya]] dira egile nagusiak.
=== Bertsolaritza ===
 
Historikoki '''Gipuzkoa''' izan da [[bertsolaritza]]k garrantzia gehien izan duen lurraldea, eta bertakoak dira inoizko bertsolari onenetako asko: "[[Jose Manuel Lujanbio|''Txirrita'']]", "[[Inazio Eizmendi|''Basarri'']]", "[[Manuel Olaizola|''Uztapide'']]", "[[Lazkao Txiki|''Lazkao Txiki'']]" eta abar. Gaur egungoen artean, aipagarria da [[Andoni Egaña]] ([[Zarautz]], [[1961]]), [[Bertsolari Txapelketa Nagusia|Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusia]] gehien (lautan) irabazi duen [[bertsolari]]a.
 
Gaur egungoen artean aipagarria da [[Andoni Egaña]] ([[Zarautz]], [[1961]]), bera dugu [[Bertsolari Txapelketa Nagusia|Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusia]] gehien (lautan) irabazi duen [[bertsolari]]a.
 
== Hedabideak ==
=== Egunkariak ===
* "[[Berria|''Berria'']]": [[Euskara]]zko nazio mailako [[egunkari]] bakarra. [[Andoain]]en dauka egoitza nagusia.
* Eskualdeko euskarazko egunkariak: "''Tolosaldeko Hitza"'', "''Oarsoaldeko Hitza"'', "''Urola Kostako Hitza"'', "''Goierriko Hitza"'' eta "''Irutxuloko Hitza"'' ([[Donostialdea]]n).
* "[[Noticias de Gipuzkoa|''Noticias de Gipuzkoa'']]".
* "[[Diario Vasco|''El Diario Vasco'']]": Probintziako egunkaririk salduena da.
* "[[Gara|''Gara'']]".
* "[[Mundo Deportivo|''El Mundo Deportivo'']]" kirol egunkariak, Gipuzkoarako edizio berezia kaleratzen du.
 
=== Telebistak ===
* [[Gipuzkoa Telebista]]: Gipuzkoako probintzia mailakoprobintziako telebista kate nagusia. Aurreko '''''Localia''''' izenaz oraindik ere ezagutzen da. Euskaraz eta gaztelaniaz emititzen dute.
* [[Goierri Telebista]]: [[Goierri]]ko tokiko telebista katea. Euskara hutsean.
* [[28 Kanala]]: [[Tolosaldea]]ko tokiko telebista katea. Euskara hutsean.
 
=== Aldizkariak ===
* "[[Argia (aldizkaria)|''Argia'']]": [[Euskara]]zko nazio mailako astekaria. [[Lasarte-Oria]]n dauka egoitza.
 
== Garraioa ==
2.636

edits