«Hautespen natural»: berrikuspenen arteko aldeak

t
ez dago edizio laburpenik
t (robota Erantsia {{HezkuntzaPrograma}})
tNo edit summary
'''Hautespen naturala''' espezieen [[eboluzio]]an zeregin oso garrantzitsua jokatzen duen faktorea da, indar ebolutibo nagusia izanik. Populazio baten barneko [[genotipo]]en ugalketa diferentzialean datza. Hots, populazio baten banakoek dituzten genotipo desberdinen ugaltze-tasan eragiten du hautespen naturalak (populazio horren banako eta genotipo batzuk gehiago ugalduko baitira beste batzuk baino). [[Charles Darwin]]ek bere ''[[Espezieen jatorriaz|Espezien jatorria]]'' idazlanean azaldu zuen estreinakoz, nahiz eta ia aldi berean [[Alfred Russel Wallace]]k ere ideia berera iritsi. Gerora egungo eboluzioaren teorian sartu zen. Biologia ebolutiboan espezieen jatorriaren eta hauek ingurunera moldatzearen arrazoi nagusitzat hartzen da.
 
== Hautespen Naturalarennaturalaren ideia klasikoa ==
 
Hautespen naturalaren formulazio klasikoak dio inguruneko baldintzek espezie bateko kide jakin batzuen biziraupena bultzatuko duela, eta beste kasu batzuetan, ezaugarri jakin batzuk oztopo izango direla ingurunean bizirauteko. Bizirauteko aukera gehiago izateak, jakina, hauek ugalketarako aukera gehiago izatea dakar, eta hauen ezaugarriak ondorengo belaunaldietan agertzeko aukera handitzea. Darwinek hautespen naturala proposatu zuen eboluzio biologikoa azaltzeko modu gisa, eta hiru printzipiotan datza:
 
 
* Aldakortasuna: populazio batean [[genotipo]] eta [[fenotipo]] desberdinak daude. Darwin bera jabetu zen populazio baten banakoek elkarren arteko desberdintasun ugari zituztela. Populazioek aldakortasun genetiko nabarmena dute, ez baitaude berdinak diren bi banakorik.
 
* Egokitzapena: jirafen adibidearen bidez azalduko dugu. Iraganean lepo luzea eta lepo motzagoa zuten jirafak zeuden. Lepo luzea zutenak hobeto egokitzen ziren haien ingurunera, zuhaitzen hostoak errazago harrapatzen baitzituzten lepo motza zutenak baino.
* Ondoretasuna: lepo luzeko jirafak hobeto elikatzen ziren lepo motzekoak baino, eta gehiago bizi eta ugaldu egiten ziren. Hautespen naturalak haien ingurunera hobekien moldatutako banakoen (lepo luzekoen) aldeko hautaketa egin zuen, eta horiek izan ziren nagusitu zirenak eta gaur arte iritsi izan diren jirafa bakarrak.
 
* Ondoretasuna: lepo luzeko jirafak hobeto elikatzen ziren lepo motzekoak baino, eta gehiago bizi eta ugaldu egiten ziren. Hautespen naturalak haien ingurunera hobekien moldatutako banakoen (lepo luzekoen) aldeko hautaketa egin zuen, eta horiek izan ziren nagusitu zirenak eta gaur arte iritsi izan diren jirafa bakarrak
<gallery>
Irudi:Principe_variation.svg|Aldakortasuna
 
== Hautespena eta biziraupena ==
 
Hautespen naturala biziraupen eta birsorkuntzan dauden ezberdintasunak direla-eta sortzen da. Hilkortasun diferentzia deritzo indibiduoen bizirautea euren birsortzen adinaren arabera. [[Mutazio]]ak eta [[jito genetiko]]a ausazkoak diren arren, hautespen naturala ez da eta normalean hobekuntzak aurkezten dituzten mutazioak aukeratzen direla. Adibidez, [[dado]] bat jaurtikitzen badugu hau ausazkoa izango da, baina bi dadoen arteko [[zenbaki]]rik altuena hartzen badugu hau ez da ausazkoa. Hau dela eta eboluzioa oso lotuta dago [[ekologia]]ren ikerketarekin.
 
Hautespen naturala bi esparrutan banatu daiteke: hautespen ekologikoa gertatuko da bizirauten duten izakiak birsortu eta euren [[gene]]en ugaritasuna handiagotzen denean gene guztien artean; hautespen sexuala gertatzen da izaki bat beste [[sexu ugalketa|sexuarekiko]] interesgarriagoa denean hainbat faktore direla eta, eta horrek ere igoko ditu hainbat generen frekuentziak.
 
Hautespen naturalak mutazioetan eragiten du modu ezberdinetan. Normalki modurik normalena hautespena estabilizatzeaegonkortzea da, mutazio txarren frekuentzia txikituz. Beste hautespen mota batek hautespen direkzionala barnehartzenbarne hartzen du, mutazio onuragarrien frekuentzia handiagotuz, eta [[hautespen artifizial]]a, gizakiok egiten duguna hainbat espezieren [[arraza]] eta barietaterekin[[aldaera]]rekin.
 
Hautespen naturalaren prozesuarekin organismoak euren ingurunera hobeto moldatzen dira denboran zehar. Hala ere ingurunea aldakorra izan daitekenez onura horiek beti egongo dira zalantzan eta momentu batean hobekuntza bat dena etorkizunean zailtasun bat izan daiteke.
 
Hautespen naturalaren prozesuarekin organismoak euren ingurunera hobeto moldatzen dira denboran zehar. Hala ere ingurunea aldakorra izan daitekenezdaitekeenez onura horiek beti egongo dira zalantzan eta momentu batean hobekuntza bat dena etorkizunean zailtasun bat izan daiteke.
 
Laburbilduz, esanEsan liteke [[eboluzio]]aren prozesua [[mutazio]]ak gertatutakoan hasten dela, hauekhoriek baitira genotipo berriak sortzen dituztenak. Genotipo hauenhorien gainean jarduten du hautespen naturalak, egokienak (ingurunera hobekien moldatzen direnak) hautatuz eta desegokienak baztertuz. Beraz, mutaziorik gabe ez dago eboluziorik, baina azken finean eboluzioaren norabidea finkatzen duena hautespen naturala da: honekhorrek ez du genotipo berririk sortzen, baina egokienen biziraupena eragiten du.
 
== Ikus, gainera ==
25.264

edits