«Silikato»: berrikuspenen arteko aldeak

338 bytes added ,  Duela 3 urte
 
== Silikato ilunak ==
[[Fitxategi:Olibinoa.jpg|thumb|
Olibinoa
]]
'''Silikato ilunak''' edo '''ferromagnesianoak''' (''ferro ='' burdina) bere egituran [[Burdina|burdin]] (Fe), [[magnesio]] (Mg) edo bi ioiak dituzten mineralak dira. Daramaten burdina dela eta, silikato ferromagnesianoek kolore iluna daukate, eta silikato ez ferromagnesianoek baino pisu espezifiko handiagoa daukate (3.2 et 3.6 artean). Silikato ilun arruntenak [[Olibino|olibinoa]], [[Piroxeno|piroxenoak]], [[Anfibol|anfibolak]], mika beltza (biotita) eta [[Granate (minerala)|granatea]] dira.
 
=== Piroxenoen taldea ===
Piroxenoak ( ''piro=''sua; ''xeno=''arraroa), mantuaren gai garrantzitsuenetariko mineral konplexuak dira eta arroka igneo eta metamorfikoren atal garrantzitsuak dira. Bere formula, <chem>XY(Si,Al)2O6</chem> da, non '''X''' [[Kaltzio|kaltzioa]] (Ca), [[Sodio|sodioa]] (Na), [[burdina]]<sup>+2</sup> (Fe<sup>2+</sup>), [[Manganeso|manganesoa]] (Mn), [[Litio|litioa]] (Li) edo [[Magnesio|magnesioa]] (Mg) den eta '''Y''' berriz, [[Kromo|kromoa]] (Cr), [[Aluminio|aluminioa]] (Al), burdina<sup>+3</sup> (Fe<sup>3+</sup>), burdina<sup>2+</sup> (Fe<sup>2+</sup>), magnesioa, manganesoa edo [[Titanio|titanioa]] (Ti) den. Haien kimikaren arabera ezberdintzen diren iroxenoen artean, nahaskortasun handi bat dago. Arruntenak, burdiean, magnesioa eta kaltzioan aberatsak direnak dira.
[[Fitxategi:Canvas, Augita.png|thumb|262x262px|
 
Augita
]]
Beira distira daukate eta ez dute [[Azido klorhidriko|azido klorhidrikoarekin]] erreakzionatzen. Burdindun piroxenoak ilunak dira eta burdin gabekoak berriz txurixkak, grisak edo berde argiak. Bere itxuran eta kimikan [[Anfibol|anfibolaren]] antzekoak dira, baina piroxenoek ez daukate hidroxidorik (OH) bere kristal egituran. Bere simetriaren arabera, piroxenoak bi taldetan banatzen dira; ortopiroxenoak (kristal-sistema [[Kristal-sistema ortorronbiko|ortorronbikoa]] daukatenak) eta klinopiroxenoak (kristal-sistema [[Kristal-sistema monokliniko|monoklinikoa]] daukatenak)
 
 
Kimikoki, [[kaltzio]], [[magnesio]] eta [[Burdina|burdin]] metasilikatoak dira. Bere estrukturan siliko-oxigeno tetraedroak ditu, kate bikoitz luzeez loturikoak. Bere formula kimikoa <chem>RSi4O11</chem> da, '''R''' metal ezberdinak izanik.
[[Fitxategi:Horblenda.png|thumb|291x291px|
 
Magnesio-horblenda
]]
Talde honetako mineralik arruntena, [[Hornblenda|horblenda]] da eta anfibolen taldekideen artean, egitura kimiko konplexuena daukana da. Horblendak, kolore berde iluna edo beltza izan ohi du eta bere exfolazio angeluetaz gain (60° eta 120°koak gutxi gora behera) [[Augita|augitaren]] antzekoa da. Tetraedroen kate bikoitzak ematen dio exfoliazio berezi hau horblendari. Arroka batean, horblendak kristal luzangak eratzen ditu eta horrela, [[Piroxeno|piroxenotik]] bereiz ditzakegu, kristall zapalduak eratzen ditu eta. Batez ere arroka kontinentaletan aurkitzen da, non arroka argien zati beltz bezala jokatzen duen.
 
 
=== Biotiten taldea ===
[[Fitxategi:Biotitad.png|thumb|239x239px|
Biotita, silikatoen mineral multzo bat da, nahiz eta 1998an IMAk (International Mineralogicak Association) biotita mineral bezala ez kontsideratu. Kimikoki aluminio eta burdin filosilikatoa da, mikaren taldekoa, eta bere formula kimikoa <chem>K(Mg, Fe)3AlSi3O10(OH, F)2</chem> da eta ordezkatuz, talde honetako mineral batzuk aurki ditzakegu; Lepidomelana (FeO ordezkatuz), Manfanofilita (Mn ordezkatuz), Wodanita (Ti ordezkatuz), Natrobiotita (Na ordezkatuz), Hendricksita (Zn ordezkatuz).
Biotita hexagonala
]]
[[Fitxategi:Tshr.png|thumb|238x238px|
Biotita kubikoa
]]
Biotita, silikatoen mineral multzo bat da, nahiz eta 1998an IMAk (International Mineralogicak Association) biotita mineral bezala ez kontsideratu. Kimikoki aluminio eta burdin filosilikatoa da, mikaren taldekoa, eta bere formula kimikoa <chem>K(Mg, Fe)3AlSi3O10(OH, F)2</chem> da eta ordezkatuz, talde honetako mineral batzuk aurki ditzakegu; Lepidomelana (FeO ordezkatuz), Manfanofilita (Mn ordezkatuz), Wodanita (Ti ordezkatuz), Natrobiotita (Na ordezkatuz), Hendricksita (Zn ordezkatuz).
 
Kolore beltz distiratsua dauka, beste mineral ferromagnesiano ilunetatik ezberdintzen duena. Beste mikak bezala, orri-egitura dauka eta honek norabide bakarreko esfoliazio perfektua errazten du. [[Hornblenda|Horblenda]] bezala, biotita arroka kontinentalen mineral arrunta dam hauen artean granitoa (arroka igneoa).
=== Granateen taldea ===
Granateak, erdi arotik eraboilitako mineral batzuk dira. Haien artean, propietate fisiko antzekoak dituzte baina konposizio kimiko ezberdina dute, Espezie ezberdink [[Piromorfita|piropoak]], [[Almandino|almandinoak]], espesartina, grosulariak, ubarobitak eta andraditak dira.
[[Fitxategi:Granated.png|thumb|256x256px|
 
Granatea
]]
Bere formula kimikoa <chem>X3Y2(SiO4)3</chem> da. X-ean, 2 balentziadun katioiak ipintzen dira ([[Kaltzio|Ca]]<sup>2+</sup>, [[Magnesio|Mg]]<sup>2+</sup>, [[Burdina|Fe]]<sup>2+</sup>) eta Y-an berriz, 3 balentziadun katioialk ([[Aluminio|Al]]<sup>3+</sup>, [[Burdina|Fe]]<sup>3+</sup>, [[Kromo|Cr]]<sup>3+</sup>) estruktura oktraedral edo tetraedral batean. Granateak normalean dodekaedroetan kristalizatuak agertzen dira baina posiblea da trapezoedroetan aurkitzea.
 
22

edits