Ireki menu nagusia

Aldaketak

782 bytes added ,  Duela 1 urte
XVIII. mendearen bigarren erdialdean, euskararen atzerakada handia jazo zen Araba gehienean, Lautada osoan eta Trebiñun galtzeko zorian geratuz. 1766an, [[Euskalerriaren Adiskideen Elkartea]] sortu zen, Pirinioetan eta itsasoan barrena merkataritza bideetatik sartutako Ilustrazioaren ideiei esker. Araban ere mugimenduak sustraiak bota zituen, eta hainbat pertsonaia Ilustrazioaren eragin handia izan zuten, arlo desberdinetan: [[Felix Maria Samaniego|Samaniego]], [[Montehermosoko|Montehermosoko kondea]], [[Borica]], [[Jose Joakin Landazuri|Landazuri]], [[Valentin Foronda|Foronda]], etab. 1794an, berriz, [[Konbentzio Gerra|Konbentzioaren Gerra]]<nowiki/>n, frantses armada [[Miranda Ebro|Miranda]]<nowiki/>raino heldu zen eta, orduko eskuizkribuek agerian uzten dutenez, hainbat herritar eta agintariren abegia izan zuten, hurrengo hamarkada osoan ere. 1813ko uztailean, [[Iberiar Penintsulako Gerra|Penintsulako Gerran]], [[Arthur Wellesley]]<nowiki/>ren armada portugesak eta britainiarrak Gasteizera sartzeko puntuan izan ziren, baina [[Miguel Ricardo Alaba|Alava generala]]<nowiki/>k eragotzi egin zien, [[Gasteizko gudua]] bukatu ondoren hiria arpilatzea eragotziz.
 
Arabatik armada desberdinak pasa ondoren, lurralde historikoak kalte handiak izan zituen. 1820an, ''San Luisen ehun mila semeak'' armada erreakzionarioa heldu zen Frantziatik, eta Araban boluntario askok bat egin zuten harekin liberalen kontra, foruak eta tradizioen iraupena gogoan zutela. Tradizionalismo horrek iraun egin zuen Fernando VII.a erregearen garaian, eta 1833an Lehen Karlistaldia piztu zen, Hego Euskal Herri osoan errotua. Zumalakarregiren indarrak Araba osotik zabaldu ziren, eta denbora luzean lurraldearen kontrola izan zuten, Gasteizena izan ezik. Euskal batailoi karlistek bakea onartu zuten liberalekin 1839an, baina 1841ean Baldomero Esparteroren aurkako altxamendu bat izan zen, eta espainiar buruzagi liberalak armada bidali zuen Araba, Gipuzkoa eta Bizkaira. 1841eko urrian, Gasteiz okupatutik, foruak baliogabetzen zituen dekretua eman zuen. Aldiz, Arabako AldundiakAldundi Nagusiak eta foruek indarrean jarraitu zuten, batez ere zerbitzu militarrik ez egitea eta tokiko zerga bilketa. Hala ere, Arabak tertzioak bidaliz parte hartu zuen Marokoko Gerran (1869), Espainiako gobernuarekin hala hitzartuta.
 
Urte batzuk lehenago, Arabako gizartea aztoratu zuen gertaera bat, baina, burdinbidearen etorrera izan zen. Arabako Aldundi Nagusia, Gipuzkoakoarekin batera, burdinbidea lurraldetik pasatzeko lehiatu ziren 1856tik aurrera, oso onuragarria izango zelakoan, baita lortu ere. Norteko burdinbidea 1862an heldu zen Mirandatik Ziordiaraino. Handik gutxira, Bigarren Karlistaldia piztu zen eta tren zerbitzuak eten handiak izan zituen Araban eta Gipuzkoan. Gerraren amaierak, gainera, foruen behin betiko galera ekarri zuen (1876), haien alde [[Mateo Moraza]] diputatuak ahalegin sutsua eginagatik ere. Hurrengo hamarkadetako Euskal Herriko industrializazioan, Araba kanpoan geratu zen, eta askok alde egin zuten, baita biztanleriaren gainbehera ekarri ere. herrialdea Gipuzkoan eta Bizkaian gertatutako industrializazio prozesutik kanpo gelditu zen XX. mendeko 60-70eko hamarkadara arte.
[[XIX. mendea]]n, gerra karlistak gertatu ondoren, Arabak bere foruak galdu zituen.
 
Araba herrialdea Gipuzkoan eta Bizkaian gertatutako industrializazio prozesutik kanpo gelditu zen XX. mendeko 60-70eko hamarkadara arte.
 
Foruak galdu ondoren, Kontzertu Ekonomikoak sinatu zituen Arabak Madrilgo Gobernuarekin 1952an.