«John Ashbery»: berrikuspenen arteko aldeak

txukunketa-lana
(Formatua)
(txukunketa-lana)
 
== Bizitza ==
John Ashbery [[New York (estatua)|New York]] estatuko [[Rochester (New York)|Rochester]]-en hirian jaio zen, 1927ko uztailaren 28an.<ref>{{cite web|url=http://www.poets.org/poet.php/prmPID/238|title=John Ashbery|publisher=[[Academy of American Poets]]|accessdate=2014-08-26}}</ref> [[New York (estatua)|New York]]. Ama, Helen Lawrence, biologiako irakaslea zuen; aita, Chester Frederick Ashbery, nekazaria zen. Ontario Lakuaren gertuko etxalde batean hazi zen.
 
Deerfield Akademian ikasi zuen, mutilen eskola batean, non W.H. Auden, Dylan Thomas eta beste poeta batzuen lanak irakurtzen baitzituzten. Berak idatzitako bi poema Poetry aldizkarian argitaratu zituzten, beste gelakide baten izenean, zeinak Ashberyri ezer esan gabe bidali baitzituen aldizkarira. Eskolan ere bazuten aldizkari bat, Deerfield Scroll, etanon Ashberyk hainbat poema  argitaratu zituenbaitzituen; haien artean, ikaskide batekiko maitasun erantzunik gabeari buruzko sonetoak eta fikziozko testu labur bat. Dena den, Ashberyk, lehen-lehenik, margolaria izan nahi izan zuen; 11 urtetik 15era, Rochester-eko arte-museoko pintura-klaseetara joan zen.
 
[[Fitxategi:John_Ashbery_by_David_Shankbone.jpg|eskuinera|thumb|Ashbery 2007an, [[W. H. Auden|W.H. Auden]] poetaren omenez egindako ekitaldo batean, New York Hiriko Cooper Union unibertsitatean.]]
1949an lizentziatu zen, Hardvard Unibertsitatean, ''cum laude'' mailarekinizendapenarekin. IkasleLizentziatura amaierako tesian W.H. Audenen poesia aztertu zuen. kasle zelarik, Harvard Advocate aldizkariko kidea izan zen, baita Signeti Elkarteko kidea ere. LizentziaturaUnibertsitatean amaierakolagun tesianzituen W.H. Audenen poesia aztertu zuen. Harvardeko lagunenkideen artean, poeta eta idazle ugari zeuden, hala nola: Kenneth Koch, Barbara Epstein, V.R. Lang, Frank O ' Hara eta Edward Gorey; gainera, ikaskide zituen Robert Creeley, Robert Bly eta Peter Davison. Lizentziatu ondoren, denbora labur batez New York Unibertsitatean ikasten jarraitu zuen, eta 1951n masterreko titulua lortu zuen Columbia Unibertsitatean.
 
1951 eta 1955 bitartean publizitatearen munduko erredaktore gisa lan egin zuen publizitatearen eremuan, eta 1950eko hamarkadaren erdialdetik 1965era bitartean Frantzian bizi izan zen. Erredaktore jardun zuen Art and Literature (1964-1967) aldizkariaren 12 aleetan, baita New Poetry aldizkarian ere.  Hilabetearen amaierara iritsi ahal izateko, erailketa misteriotsuei buruzko liburuak itzuli zituen frantsesetik ingelesera. Horrez gain, erredaktore jardun zuen zenbait egunkari eta aldizkari estatubatuarren Europako edizioetan. Garai hartan Perre Martory poeta frantziarrarekin bizi zen; gerora, haren zenbait liburu itzuliko zituen ingelesera.
 
AEBetara itzuli zenean, arte-kritikari lanetan jarraitu zuen New York eta Newsweek aldizkarietan, eta ARTNews erredakzio-batzordean ere jardun zuen 1972. urtera arte. 1976 eta 1980 bitartean, ostera, Partisan Review aldizkarian jardunegin zuenzituen erredaktore-lanak.
Garai hartan Perre Martory poeta frantziarrarekin bizi izan zen, zeinaren zenbait liburu ingelesera itzuliko baitzituen gerora.
 
1970eko hamarkadaren hasieran Brooklyn Unibertsitatean hasi zen irakasle., eta 1980ko hamarkadan, berriz, Bard Unibertsitatera joan zen. Hizkuntzak eta Literatura irakasten zituen.
AEBetara itzuli zenean, arte-kritikari lanetan jarraitu zuen New York eta Newsweek aldizkarietan, eta ARTNews erredakzio-batzordean ere jardun zuen 1972. urtera arte. 1976 eta 1980 bitartean Partisan Review aldizkarian jardun zuen erredaktore.
 
2008an, erretiroa hartu zuen. Hala ere, idazten, hitzaldiak ematen eta ikasleekin lan egiten jarraitu zuen.
1970eko hamarkadaren hasieran Brooklyn Unibertsitatean hasi zen irakasle. 1980ko hamarkadan, berriz, Bard Unibertsitatera joan zen. Hizkuntzak eta Literatura irakasten zituen.
 
2008an, erretiroa hartu zuen. Hala ere, idazten, hitzaldiak ematen eta ikasleekin lan egiten jarraitu zuen.
 
Etxean hil zen, 2017ko irailaren 3an, 80 urterekin.<ref>{{Cite web|url=http://abcnews.go.com/Entertainment/wireStory/john-ashbery-regarded-worlds-greatest-poets-dies-age-49599605}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sfchronicle.com/entertainment/article/John-Ashbery-celebrated-and-challenging-poet-12170718.php}}</ref>
Ashberyren lanen ezaugarri nagusiak konplexutasuna eta hermetismoa edo ulergaiztasuna dira.
 
Dena den, Ashberyren nahia ez zen bere lana ezkutuan geratzea, ezpada ahalik eta pertsona gehiagorengana iristea; bestela, zioen, papereratutakoa bere buruarekiko elkarrizketa pribatu bat baino ez zen izango.
 
Langdon Hammer Yale Unibertsitateko Ingeles Departamenduko buruakburu Langdon Hammer-ek horrela idatzi zuen 2008an: "Azken berrogeita hamar urteetan ez da egon John Ashbery bezalako beste poeta estatubatuarrik; batek berak ere ez dauka Ashberyk baino hiztegi zabalagorik, ezta Whitman-ek edo Pound-ek ere".
 
Harvard Unibertsitateko ingeles-irakasle eta poeta Stephen Burt-ek, ostera, Ashbery T.S. Eliot-ekin konparatu izan du, eta esan du: "Ingelesez idazten duten poeta bizien erdiek eredutzat daukate Ashbery, eta beste erdiek, ostera, ulertezintzat".
 
== Sariak eta ohoreak ==