«Arte bisigotikoa»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
t (Robota: Birzuzenketak konpontzen)
[[Fitxategi:Couronne Wisigoth.jpg|thumb|150px|Koroa bisigotikoa. Zintzilikaturik dauden hizkiek (R)ECCESVINTUVS REX OEFFERET diote]]
'''Arte bisigotikoa''' [[Iberiar penintsula]]ko Erreinu bisigotikoan emandako [[arte]]ari deitzen zaio. [[Bisigodo]]ak 415. urtean sartu ziren penintsulan eta 716. urtean, [[musulman]]ek azken probintzia bisigotikoak konkistatzean, bukatu zen beraien agintea.
 
== Testuingurua ==
[[II.mendean mende]]an, [[Iberiar penintsula]] [[Erromatar Inperioa|Erromatar inperioaren]] parte zen. V. mendean ordea, aldaketa batzuk eman ziren herri [[antzinako germaniarrak|germaniarrak]] agertu baitziren. Baina 415. urterarteurtera arte itxaron beharko dugu [[bisigodo]]ak penintsulan azaltzeko.
 
Hala ere arte bisigodoa ez da hasiko 589. urterarteurtera arte. Kristau katolikoak bihurtuko dira orduan, [[arriano]]ak izatetik utzita.
 
Arkitektura, gaur egun arte iritxiiritsi zaizkigun adibideak [[VII. mendea|VII. mendekoak]] dira eta batez ere erreinuaren periferian eginikoak diraute zutik. Hiriburu garrantzitsuenetakoak, [[Toledo]] adibidez, musulmanek suntsitu zituzten konkistatzen hasi zirenean.
 
Kontutan hartu beharreko beste ezaugarri bat liturgiari dagokiona da. Nahiz eta katolikoak bihurtu ziren, beraien liturgia propioa egiten jarraituko dute. Liturgia erromatarra ez da [[XI. mendea|XI. menderartemendera]] arte zabalduko Europara. Liturgia propio honek isladaisla izanen du artean.
 
== Arkitektura bisigotikoa ==
[[Fitxategi:San_Juan_de_Baños.jpg|thumb|250px|[[San Joan Bataiatzailearen eliza (Venta de Baños)|San Joan Bataiatzailearen eliza]] (Venta de Baños, Palentzia)]]
 
Arkitektura guztiz erlijiosoa da (Eliza eta [[monarkia]] oso lotuta zeuden). Elizak Ekialdera orientatuak daude. Eraikin hauetan, homogeneitateahomogeneotasuna zein aniztasuna aurkituko ditugu. Erromatar garaiko eraikitze sistema bereganatu zuten eta eraikin zaharrak ([[arkitektura paleokristau|paleokristauak]]) beren harrobiak bilakatu zituzten.
 
Murruak lodiak eta sendoak egiten zituzten. [[Harlandu]]a, [[harlangaitz]]a eta [[adreilu]]ak erabiltzen zituzten hauek egiteko. Oso trebeak ziren harriarekin eta askotan harladuaharlandua erabiltzen zutenean ez zuten morteirurik erabiltzen eta bestetan egurrezko grapa batzuk erabiltzen zituzten hauen elkartzeko. Gehienetan margoturik egoten ziren. Euskarriak [[zutabe|kolomak]] eta [[zutabe|pilareak]] ziren eta erebilitakoerabilitako [[kapitel]]ak biziren nagusiki; [[korintiar]]ra eta [[piramide (argipena)|piramide]] moztua (tronkopiramildala). [[Arku (arkitektura)|Ferra arkua]] zein [[Arku (arkitektura)|erdi puntuko arkuak]] erabili zituzten. Baoak txikiak eta estuak egiten zituzten eta gehienetan [[sareta]] edo zelosiazursarea jartzen zitzaien. Eraikinak [[ganga]]tu egiten zituzten; kanoi ganga, ertz ganga, labegangalabe ganga, ferra ganga zein kupulak egingo dituzte.
 
Oinplano [[basilika]]la eta zentralitatuazentralizatua erabiltzen zituzten. Eraikuntzak guztiz artikulatuak daude eta bolumetrian oinarriturik. Areto eta ezpazioespazio ezberdin ugari egiten zituzten beraien liturgiaren beharetarabeharretara egokituz. [[Burualde]]etan, gehienetan abside nabaria izaten zen eta bestalde burualde hirukoitza. [[Abside]]ak ez daude nabeekin lerrokaturik askotan... OinaldenOinaldean atariak edo portikoak egiten zituzten, baita alboetan ere. Atarien alboetan, gelak izaten zituzten (erromes gunea, ibiltarientzat, ostatu gisa,...). [[Kantzela]] edo mugarriak erabili zituzten, espazioa hierarkizatuz.
 
Oinplano [[basilika]]la eta zentralitatua erabiltzen zituzten. Eraikuntzak guztiz artikulatuak daude eta bolumetrian oinarriturik. Areto eta ezpazio ezberdin ugari egiten zituzten beraien liturgiaren beharetara egokituz. [[Burualde]]etan, gehienetan abside nabaria izaten zen eta bestalde burualde hirukoitza. [[Abside]]ak ez daude nabeekin lerrokaturik askotan... Oinalden atariak edo portikoak egiten zituzten, baita alboetan ere. Atarien alboetan, gelak izaten zituzten (erromes gunea, ibiltarientzat, ostatu gisa,...). [[Kantzela]] edo mugarriak erabili zituzten, espazioa hierarkizatuz.
=== Adibideak ===
* [[Tolmo de Minateda]] ([[Hellín]], Albacete)
 
== Eskultura bisigotikoa ==
Apainketa eskultorikoa bakarrik iritxiiritsi zaigu, erliebeduna eta arkitekturapean zegoena. Mukulu biribileko eskulturarik ez da iritxiiritsi.
Garaiko [[arkitektura]] oso galdua dagoenez, erliebe hauek [[museo]]etan edota eraikin [[musulman]]etan berrerabiliak ikus ditzakegu, beren testuinguruetatik at.
 
Motibo ezberdinak irudikatu zituzten: geometrikoak, bejetalakbegetalak, zoomorfoak, figuratiboak,... Arkitektura elementuetan zein altzari liturgikoetan ikusiko ditugu. Nahiz eta hiri garrantzitsuak ([[Toledo]], [[Mérida|Merida]],...) suntsituak izan ziren, gelditutako arrastrohondar eskultorikoak, oso dekoratuta daudela adierazten digute.
 
 
Irudi figuratiboetan ez dira [[naturalista]]k, formari ez diote garrantzirik ematen, gorputzak toskoak eta deformatuak izaten ziren. Bi planotan egiten zituzten; irudia eta normalean neutroa izaten zen hondo bat. Askotan azaltzen diren inskripzioak lagungarria dira eszena ulertzeko. Ez dute [[trepano]]rik erabiliko baizik eta [[alaka]].
 
AdibidenAdibideen artean kantzelak ditugu. 613an [[Toledo]]ko IV. Kontzilioan, espazioaren banaketa zuhurra aipatzen da. Hori egiteko funtsezkoak dira kantzelak, nahiz eta fisikoki espazioa osoa ez itxi, lekua mugatzen dute. Bi iritxiiritsi zaizkigu, bata ''rekopolisekoa'' eta bestea ''emeritensearra'' deituak. Beste adibide batzuk [[Toledo]]ko salbatzailearen elizako pilastra eta [[Nave-ko San Pedro]] elizako kapitelak.
== Urregintza eta bitxigintza ==
[[Fitxategi:Wisigoth croix votive.jpg|thumb|120 px|Guarrazargo altxorrean topatutako gurutze botiboa]]
[[Urregintza]] zein [[bitxi]]gintza oso garrantzitsuak izan ziren. izan ere, [[Toledo]]ko monarkak gorteko zeremonietan janzkera pertsonalean asko erabili zuen. Ohitura hau, [[Bizantzio]]ko zeremonietan oinarritu zen. Eginiko urregintza zein bitxigintza monarkiaren sustapenean egin zen. Tailer aulikoak, ofizialak zituzten gorteko eskakizunei erantzuteko.
 
Esparru erlijiosoetan ere asko erabiliko ziren, iturriek diotenez [[Mérida|Meridako]]ko elizetan bitxiak barra-barra zeuden. Musulmanek ere idatzia utzi zuten, [[Toledo]] konkistatzera sartu zirenean, izugarrizko altxor aberatsak topatu zituztela. Bitxiak, altxor sakratuaren kontzeptuan sartu behar ditugu.
 
Fintasuna, dotoretasuna eta suntuosidadeabikaintasuna adierazten zuten. Boterearen eta hondasunarenondasunaren ikur bihurtu ziren. Herri germaniarrek mugikorrak ziren luxuzko objektuak gustukoak zituzten eta beren produkzioa garrantzitsua izan zen.
 
Erabilitako materialen artean garrantzitsuenak [[urre]]a, [[zilar]]ra, [[brontze]]a, [[beira]] orea eta [[harribitxi|harri bitxiak]] izan ziren. [[Esmaltegintza]] ere asko landu zen, ''cloisonné'' teknikaz.
 
Gaur egun kontserbatzen diren piezak altxor liturgikoak eta hilobietan agertutako piezak dira:.
 
=== Guarrazargo altxorra ===
Zintzilikatzeko ziren koro eta gurutze asko aurkitu ziren. Gurutzeen artean ''Sonika'', ''Teodosia'', ''Sutila'' eta ''Recesvinto''ren koroak ditugu. Koro hauek erregeek Jainkoari eskeintzeneskaintzen zizkioten eta aitzindari bezala Bizantzioko Justiniano topatzen dugu. Arima egurrezkoa izaten zuten eta urrez estaltzen ziren, harri bitxiak tartekatuz. ErabiltakoErabilitako teknika bizantziarrena dugu.
 
== Ikus ere ==
{{commonskat}}
 
[[Kategoria:BisigodoakArte bisigotikoa| ]]
[[Kategoria:Arte mugimenduak]]
[[Kategoria:Kristau artea]]
[[Kategoria:Erdi aroko artea]]
189.932

edits