«Takiji Kobayashi»: berrikuspenen arteko aldeak

grafia-zuzenketak
(grafia-zuzenketak)
{{Biografia_infotaula_automatikoa}}
{{Nihongo|'''Takiji Kobayashi'''|小林 多喜二|Kobayashi Takiji|extra=[[1903]]ko [[urriaren 13]]a – [[1933]]ko [[otsailaren 20]]a}} literatura proletarioaren idazle [[japoniar]]ra izan zen. 1929an argitaratutako "KanikōsenKanikosen" nobela laburra da bere lanik ezagunena; besteak beste, azaltzen du nola hasi ziren arrantzaleak antolatzen sindikatuak sortzeko, eta, horren bidez, jende xehearen ahalduntzea irudikatzen du. Gazterik hil zen, ''TokkōTokko'' poliziaren eskuetan tortura bortitzak jasan ondoren.<ref name="Minato">[https://www.lib.city.minato.tokyo.jp/yukari/e/man-detail.cgi?id=117] Prominent people of Minato City</ref>
 
== Biografia eta obra ==
'''Ikasketak eta lehenengo lanak'''
 
Kobayashi Japoniako Akita prefeturako Odate hirian jaio zen. Lau urte zituelarik, familia Hokkaido prefeturako Otaru hirira joan zenziren bizitzera. Familia ez zen diruduna, baina osabak eskola-gastuak ordaindu zizkion, eta unibertsitate-mailako enpresa-ikasketak egin ahal izan zituen. Ikasle garaian ekin zion idazteari, eta berak idatzitako lanak literatura-aldizkarietara bidali zituen; horrez gain, eskolako ikasle-ohien elkarteko aldizkariaren erredakzio-batzordean lan egin zuen, eta hor bere lanak argitaratu ahal izan zituen. Kobayashiren irakasleetako bat Nobuyuki Okuma ekonomialari, kritikari eta poeta izan zen. Sasoi hartako zailtasun ekonomikoak eta atzeraldi ekonomikoa zirela-eta, Kobayashik langileen mugimenduarekin bat egin zuen.<ref>{{erreferentzia|abizena=Ness|izena=Immanuel|urtea=2009|izenburua=Historical The International Encyclopedia of Revolution and Protest|argitaletxea=Blackwell|ISBN=9781405184649|hizkuntza=en}}</ref>
 
Lizentziatu ondoren, lanean hasi zen Hokkaido Takushoku bankuaren Otaruko sukurtsalean. 1928ko hauteskunde orokorretan, Kobayashik Kenzo Yamamoto hautagaiaren kanpainan parte hartu zuen laguntzaile gisa, eta hautagaiakhautagai Yōteihorrek Yotei mendiaren oineko herrixka batean eman zuen hitzaldi batera joan zen. Gerora, bizipen hura {{Nihongo|2=東倶知安行|3=Higashikutchankō}} liburuan islatu zuen. Urte berean, "1928ko martxoaren 15a" liburua argitaratu zuen ''Senki'' (Gerra Bandera) literatura-aldizkarian, zatika; orduko hartan, Kobayashik ''TokkōTokko'' goi-mailakoPolizia poliziapolitiko bereziareninperialaren torturak irudikatu zituen, eta gobernuko ofizialak haserrarazi zituen.{{Erref behar}}
 
'''"KanikōsenKanikosen"'''
 
1929an, "KanikōsenKanikosen" eleberria argitaratu zuen ''Senki'' aldizkarian, arrantza-ontzi batean batean lanean diharduten eta nagusi bihozgabearen aurka matxinatzeko prest dauden langileei buruzkoa. Laster egin zen ezaguna, eta langileei zuzendutako literatura marxistaren aitzindari bihurtu zen ("KanikōsenKanikosen" 2008an berrargitaratu zuten, eta milioi bat eta erdi aletik gora saldu ziren; urte hartan lehertutako finantza-krisia zela-eta, gazteek, nonbait, beren burua islatuta ikusi zuten 80 urte lehenagoko kontakizun hartan).
 
Urte hartako uztailean, "KanikōsenKanikosen" obra antzerkirako egokitu zuten, eta Lorategi Inperiala Antzokian antzeztu zuten, {{Nihongo|''North of latitude 50 degrees north''|北緯五十度以北}}'''' izenburupean. 1948ra arte, Japonian ezinezkoa zen "KanikōsenKanikosen" osorik eskuratzea. Hori dela eta, hiru aldiz argitaratu da ingelesera itzulita, hiru izenburu desberdinekin:'' "''The Cannery Boat" (1933), "The Factory Ship" (1973) eta "The Crab Cannery Ship" (2013). ''Poliziak (bereziki ''TokkōTokko'' poliziak) zaintzapean jarri zuen Kobayashi. Urte berean {{Nihongo|"Nagusia kanpoan bizi da"|不在地主|Fuzaijinushi}} saiakera argitaratu zuen ''Chūōkōron'' aldizkarian, eta, horren ondoren, bankutik kaleratu zuten.<ref>Keene 1998 : 621</ref>
 
'''Atxiloketak eta heriotza'''
 
1930eko udaberrian, Kobayashi Tokiora joan zen bizitzera, eta Japoniako Idazle Proletarioen Elkarteko idazkari izendatu zuten. Maiatzaren 23an atxilo hartu zuten, Japoniako Alderdi Komunista diruz lagundu izana leporatuta, eta ekainaren 7an behin-behineko askatasuna eman zioten. Ekainaren 24an Tokiora itzuli zen, eta berriz atxilotu zuten. Uztailean, inperioarenInperioaren kontrako karguak egotzi zizkioten. Abuztuan, 1900. urteko Ordena Publikoaren eta Poliziaren Legea aintzat hartuta auzipetu zuten, eta Toyotama kartzelan espetxeratu zuten. 1931ko urtarrilaren 22an, fidantzapean askatu zuten. Kartzelatik irtenda, Kobayashi Kanagawa prefeturako Nanasawa ur termalera erretiratu zen. 1931ko urrian, legez kanpoko Japoniako Alderdi Komunistako kide ofizial izendatu zuten.<ref name="Janus">{{erreferentzia|isbn=082481410X|hizkuntza=en|izenburua=Janus-Faced Justice: Political Criminals in Imperial Japan|urtea=1992|abizena=Mitchell|izena=Robert H.|orrialdeak=|orrialdea=83|argitaletxea=University of Hawaii Press|ISBN=}}</ref> Azaroan, Naoya Shiga idazlearen etxean izan zen bisitan, [[Nara (prefetura)|Nara Prefeturan]]<nowiki/>. AzkeneanAzkenik, 1932ko udaberrian, ezkutatu egin zen.
 
1933ko otsailean, Kobayashi Akasaka hiriko hitzordu batera joan zen Alderdi Komunistako kide batekin batera; kide hura, gerora jakingo zenez, ''TokkōTokko'' poliziaren espioi bat zen. Polizia Kobayashiren zain zegoen, eta, ihes egiten saiatu bazen ere, atzeman eta atxilotu egin zuten. Tsukiji polizia-etxera eraman zuten, eta tortura bortitzak jasanarazi zizkioten.<ref name="Minato">[https://www.lib.city.minato.tokyo.jp/yukari/e/man-detail.cgi?id=117] Prominent people of Minato City</ref> Biharamunean, polizia-agintariek iragarri zuten Kobayashi bihotzekoak emanda hil zela.<ref>[http://www.japan-press.co.jp/2003/2321/feb9.html The Japan Press 2003 Feb 9 issue]</ref> Ospitale bat bera ere ez zen ausartu autopsia egitera, ''TokkōTokko'' poliziaren beldurrez.{{Erref behar}}
 
Kobayashiren lan garrantzitsuenak hainbat hizkuntzatara itzuli dira; hizkuntza horien artean daude euskara, errusiera, txinera, ingelesa, koreera, gaztelania, italiera, portugesa, alemana, frantsesa, poloniera eta norvegiera.
 
== Euskaraz ==
* ''[http://www.katakrak.net/eus/argitaletxea/liburua/nagusia-kanpoan-bizi-da Nagusia kanpoan bizi da/1928ko martxoaren 15a]'' ([[Katakrak (liburu-denda)|Katakrak]], 2017, argitaletxearen ohar zabalarekin eta [[Iñigo Aranbarri|Iñigo Aranbarri Alberdiren]] hitzaurrearekin; Itzultzailea: [http://nordanor.eus/nor?id=735&tmp=1500418080324 Hiromi Yoshida])
* ''[http://ekarriak.armiarma.eus/zizkak/?kobayashi01&m= 1928-03-15]'' (armiarma.eus, 2013; 2017an berrargitaratua, egilearen beste lan batekin batera; testua osorik on-line)
 
== Ikus,Kanpoko halaberloturak ==
* ''(bideoa)'' [http://euskalpmdeushd-vh.akamaihd.net/multimediahd/videos/2017/06/28/2161424/20170628_17215206_0010139307_004_001_AHOZ_AHO_AST.mp4 Liburuari eta egileari buruzko azalpenak Katakrak argitaletxearen aurkezpenean, ETBko Ahoz Aho saioan] (2017ko ekainaren 28an) (12:51tik aurrera)
* ''(audioa)'' [https://soundcloud.com/katakrak54/hiromi-yoshida-info-zazpin Info 7 irratian: elkarrizketa Kobayashiren lana euskarara ekarri duen Hiromi Yoshida itzultzaileari] (2017ko ekainaren 23an)