«Estuardo etxea»: berrikuspenen arteko aldeak

geh
(geh)
(geh)
'''Estuardo etxea''' ([[ingeles]]ez ''Stuart'' edo ''Stewart'') [[1371]] eta [[1693]] bitartean [[Eskozia]]ko erregetzan egon zen [[dinastia]] edo familia izan zen. 1603tik aurrera baita [[Ingalaterra|Ingalaterran]] ere [[Jakue I.a Ingalaterrakoa eta VI.a Eskoziakoa|Jakue I.aren]] eskutik.
 
Etxe honen arbasoak Fitzalan leinua dira, [[NormandiaBretainia|Bretainiakoa]]koa, eta XII. mendean heldu ziren, Eskoziako[[Dabid erregeekI.a Eskoziakoa|Dabid I.a]] eskoziarren erregeak Europa kontinentaleko beste familia batzuekin batera (Bruce, Douglas, Giffard...) Eskoziara gonbidatuta eta, haiekin batera, hiribildu berriakburguak, monasterioak eta lurrak populatzeko herritar anglosaxoiak heldu ziren Eskozia hego eta ekialdera. Egungo [[Renfrewshire]]<nowiki/>n finkatu ziren. Normandiarren frantses kultura eta hizkuntza ekarri zituzten aldean, eskoziar eliteak imitatzen saiatu zirenak.
 
Dabid erregeak bere oinordekoentzat [[Eskoziako zaindariak|Eskoziako Zaindari]] Nagusia titulua sortu zuen, ''High Steward of Scotland'', luze gabe leinuaren izen bilakatua: gurean Estuardo adierazitakoa. Ingalaterrarekin izandako harremanen eta gerren ondorioz, Estuardotarrek hango ohituren eragina ezarri zuten gortean. [[Jakue IV.a Estuardo|Jakue IV.a]]<nowiki/>k, artean, bazekien gaelikoz hitz egiten, baina ez Ingalaterrako oinordeko ere bilakatutako [[Jakue V.a Estuardo|Jakue V.a]]<nowiki/>k, umetan errege bilakatuak. Harekin batera, Eskozia-Ingalaterra uztartuta geratu ziren Estuardo etxearen eskutik.
Dinastia honen lehenbiziko garaia [[1649]]an [[Errepublika]] aldarrikatu zen arteraino luzatu zen. Hamarkada baten ondoren Estuardotarrak monarkiara itzuli eta [[1689]]. urterarte mantendu ziren, urte honetan [[Jakue II.a Ingalaterrakoa eta VII.a Eskoziakoa|Jakue II.a Ingalaterrakoa]] erregetzatik kendu eta bere ordez [[Gilen III.a Ingalaterrakoa eta II.a Eskoziakoa|Gilen III.a Orangekoa]] jarri zuten. Hau hil ostean, bere ordez Estuardo dinastiako azken monarka ipini zen: [[Ana I.a Britainia Handikoa]], erregina honek [[1714]]. urterarte [[Britainia Handia]] eta [[Irlanda]]ko lehenbiziko monarka bilakatzea lortu zuelarik. Azken erregina hau ondorengorik gabe hil zenean, bere senitarteko hurbila zen [[Jurgi I.a Erresuma Batukoa|Jurgi I.a Britainia Handikoa]] errege bilakatu zen, honenbestez [[Hannover etxea]] erregetzan ezarri zen.
 
Horrek, baina, areagotu egin zituen Ingalaterrako gorteko manera elitista eta ohitura urrunak hartutako erregeen eta eskoziar jaun eta tradizioen artean, baita borroka biziak piztu ere, erlijioari lotuak. Jakue VI.a Ingalaterrako I.a bilakatu zen. Ingalaterrako dinastiaren lehenbiziko garaia [[1649]]an [[Errepublika]] aldarrikatu zen arteraino luzatu zen. Hamarkada baten ondoren Estuardotarrak monarkiara itzuli eta [[1689]]. urte arte mantendu ziren, urte honetan [[Jakue II.a Ingalaterrakoa eta VII.a Eskoziakoa|Jakue II.a Ingalaterrakoa]] erregetzatik kendu eta bere ordez [[Gilen III.a Ingalaterrakoa eta II.a Eskoziakoa|Gilen III.a Orangekoa]] jarri zuten.
 
Dinastia honen lehenbiziko garaia [[1649]]an [[Errepublika]] aldarrikatu zen arteraino luzatu zen. Hamarkada baten ondoren Estuardotarrak monarkiara itzuli eta [[1689]]. urterarte mantendu ziren, urte honetan [[Jakue II.a Ingalaterrakoa eta VII.a Eskoziakoa|Jakue II.a Ingalaterrakoa]] erregetzatik kendu eta bere ordez [[Gilen III.a Ingalaterrakoa eta II.a Eskoziakoa|Gilen III.a Orangekoa]] jarri zuten. Hau hil ostean, bere ordez Estuardo dinastiako azken monarka ipini zen: [[Ana I.a Britainia Handikoa]], erregina honek [[1714]]. urterarte [[Britainia Handia]] eta [[Irlanda]]ko lehenbiziko monarka bilakatzea lortu zuelarik. Azken erregina hau ondorengorik gabe hil zenean, bere senitarteko hurbila zen [[Jurgi I.a Erresuma Batukoa|Jurgi I.a Britainia Handikoa]] errege bilakatu zen, honenbestez [[Hannover etxea]] erregetzan ezarri zen.
 
== Estuardo etxeko Eskoziako erregeak ==
* [[Roberto II.a Eskoziakoa|Roberto II.a Estuardo]], ([[1371]]-[[1390]])
* [[Roberto III.a Eskoziakoa|Roberto III.a Estuardo]], ([[1390]]-[[1406]])
* [[Jakobo I.a Eskoziakoa|Jakue I.a EskoziakoaEstuardo]], ([[1406]]-[[1437]])
* [[Jakobo II.a Eskoziakoa|Jakue II.a EskoziakoaEstuardo]], ([[1437]]-[[1460]])
* [[Jakobo III.a Eskoziakoa|Jakue III.a EskoziakoaEstuardo]], ([[1460]]-[[1488]])
* [[Jakobo IV.a Eskoziakoa|Jakue IV.a EskoziakoaEstuardo]], ([[1488]]-[[1513]])
* [[Jakobo V.a Eskoziakoa|Jakue V.a EskoziakoaEstuardo]], ([[1513]]-[[1542]])
* [[Maria I.a Eskoziakoa|Maria I.a Estuardo]], ([[1542]]-[[1567]])
* [[Jakue I.a Ingalaterrakoa eta VI.a Eskoziakoa|Jakue VI.a EskoziakoaEstuardo]], ([[1567]]-[[1625]])
 
== Estuardo etxeko Ingalaterrako erregeak ==
* [[Jakue I.a Ingalaterrakoa eta VI.a Eskoziakoa|Jakue I.a IngalaterrakoaEstuardo]], ([[1603]]-[[1625]])
* [[Karlos I.a Ingalaterrakoa eta Eskoziakoa|Karlos I.a IngalaterrakoaEstuardo]], ([[1625]]-[[1649]])
* [[Karlos II.a Ingalaterrakoa eta Eskoziakoa|Karlos II.a IngalaterrakoaEstuardo]], ([[1660]]-[[1685]])
* [[Jakue II.a Ingalaterrakoa eta VII.a Eskoziakoa|Jakue II.a IngalaterrakoaEstuardo]], ([[1685]]-[[1688]])
* [[Maria II.a Ingalaterrakoa eta Eskoziakoa|Maria II.a IngalaterrakoaEstuardo]], ([[1689]]-[[1694]])
* [[Ana Britainia Handikoa|Ana IngalaterrakoaEstuardo]], ([[1702]]-[[1714]])
 
{{commonskat}}