Ireki menu nagusia

Aldaketak

 
== Demografia ==
[[Fitxategi:EspDens2.jpg|right|thumb|240px|Biztanleriaren banaketa]]
{{sakontzeko|Espainiako demografia}}
=== Biztanleria ===
[[Fitxategi:EspDens2.jpg|thumb|right|280px|Espainiako [[biztanleriaren dentsitate]]a (2008).]]
[[Espainiako Estatistika Institutua|INEren]] zenbatespenen arabera, Espainiako [[2010]]eko [[urtarrilaren 1]]ean 45.989.016 biztanle zituen. [[2009]]ko [[urtarrilaren 1]]ean 46.745.807ko biztanleria erreala zuen. [[Biztanle dentsitate]]a 91,13 bizt/km²-koa da eta [[Europa]]ko txikienetarikoa da. Estatu osoan zehar biztanleria baneta asko aldatzen da. Iparraldea eta bereziki [[Euskal Autonomia Erkidegoa]] eta [[Katalunia]]ko kostaldea oso dentsoak dira, baina [[Gaztela-Mantxa]], [[Gaztela eta Leon]] eta [[Extremadura]]k dentsitate oso txikia dute.
2016an Espainiak 46,4 milioi biztanle zituen<ref name="biztanleria">{{erreferentzia |url=http://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736176951&menu=ultiDatos&idp=1254735572981 |izenburua=Población residente en España. Datos provisionales a 01/07/2016 | argitaletxea=Instituto Nacional de Estadística, ine.es |sartze-data=2017-6-2}}</ref>; [[biztanleriaren dentsitate|dentsitatea]] 92 biztanle kilometro koadroko da. Biztanleen %76,9 hiritan bizi da. Jaiotza eta heriotza indizeak Europako gainerako herrien antzekoak dira. Emankortasun indizea oso txikia da, 1,49 haur emakumeko (2016); bizi itxaropena berriz munduko handienetakoa, 81,7 urtekoa, 78,7 urtekoa gizonezkoentzat, eta 84,9-koa emakumezkoentzat. Biztanleak adinka hartuta, 0-14 urte bitartekoak %15,4 dira, 15-24 urte bitartekoak %9,6, 25-54 urte bitartekoak %45,2, 55-64 urte bitartekoak %11,9 eta 65 urtetik gorakoak %17,8<ref name="cia"></ref>. Datu horiek argi eta garbi erakusten dute gizartea geroz eta zaharragoa dela, horrek etorkizunerako dakartzan arazo guztiekin (erretiratu asko eta langile gutxi).
Metropolitar gunerik handiena [[Madrilgo metropoli eremua|Madrilgo metropolitar gunea]] da, 5.883.521 biztanle ditu eta [[Europar Batasuna|Europar Batasuneko]] hirugarren handiena da.
 
Biztanleriaren banaketa geografikoa aldatzen ari da. 1950-60 inguruko migrazio mugimenduak, Espainia barneko mugimenduak, landatik hirirakoak eta barnealde nekazaritik periferia industrialerakoak izan ziren, batez ere. Baina periferia horretara industria astunaren krisia etorri zenez geroztik, gauzak aldatu egin dira. Hala, tradizioz industrialak izan diren eskualdeak biztanleria galtzen ari diren bitartean (batez ere, [[Asturias]]en eta [[Euskadi]]n, [[Katalunia]]n gutxiago), ekonomia anitzagoa duten eskualdeak ([[Balear Uharteak]], [[Kanariak]], [[Valentziako Erkidegoa|Valentzia]]…) dira, gaur egun, biztanle gehien erakartzen dutenak.
Biztanleria handiena dituzten uharteak hauek dira:
# [[Tenerife]] 886.033 bizt.
# [[Mallorca]] 846.210 bizt.
# [[Kanaria Handia]] 829.597 bizt.
# [[Lanzarote]] 132.366 bizt.
# [[Eivissa uhartea|Eivissa]] 113.908 bizt.
 
=== Banaketa etnikoa ===
Hizkuntzaz, kulturaz eta ohituraz –hala nola klimaz, paisaiaz, bizimoduz, etab.– aniztasun handia dago Espainiako erresumaren baitan. [[Francoren diktadura]] garaian ([[1939]]-[[1975]]), estatuak aniztasun horiek ezabatzeko ahalegin handiak egin bazituen ere, diktadura amaitu zenez geroztik, eta lurraldearen politika antolamendu berriari esker (autonomia estatutuak) beren kultura eta hizkuntza aberastasuna garatzeko aukera izan dute Espainia osatzen duten [[nazionalitate historiko]] eta gainerako eskualdeek.
 
Bestalde, kontuan izan behar da, Espainia tradizioz emigranteen herria izan bada ere (Ameriketara, Europara…), azken urteotan immigrazio lurralde bilakatu dela, nahiz eta atzerritar kopurua zehaztea nahiko zaila izan, asko eta asko ezkutuka sartzen baitira. Atzerritarren erdiak, gutxi gorabehera, europarrak dira, baina latino-amerikarrak eta afrikarrak ere asko dira, [[Maroko]] eta [[Magreb]] aldekoak gehienak, baina Saharaz hegoaldekoak ere bai; ez da ahaztu behar Afrikatik Europarako ate naturaletako bat dela Espainia.
 
=== Hizkuntzak ===
[[Fitxategi:Spain languages.PNG|right|thumb|260px|[[Espainiako hizkuntzak]]]]
{{Sakontzeko|Espainiako hizkuntzak|Gaztelania}}
Espainiera edo [[gaztelania]] moderno estandarra mintzatzen da; [[katalana]], [[galiziera]], [[euskara]], [[aranera]], [[aragoiera]] eta [[asturiera]] ere mintzatzen dira. Gainera, Portugaleko mugako zenbait lekutan ([[Extremadura]]n) [[fala]] eta [[extremadurera]] hizkuntzak mintzatzen dira, eta [[Ceuta]]n eta [[Melilla]]n [[arabiera]] eta errifiera. Espainieraz mintzatzeko gai dira Espainiako biztanle gehien-gehienak; gainerakoan, hau da hizkuntzen banaketa: katalana, %17; galiziera, %7; euskara, %2; besteak %1. Hizkuntza ofiziala gaztelania da, baina zenbait [[Autonomia erkidego|Autonomia erkidegotan]], beste hizkuntzekin koofiziala da. Hauek dira:
Espainian hizkuntza ofiziala [[gaztelania]] da. Baina zenbait [[Autonomia erkidego|Autonomia Erkidegotan]], gaztelania beste hizkuntzekin koofiziala da. Hauek dira:
* [[KatalanKatalana]]a / [[Valentziera]] / [[Balearrera]]: [[Katalunia]], [[Valentziako Erkidegoa]]n eta [[Balear uharteakBalearrak|Balear uharteetanBalearretan]] hurrenez urren. Denak hizkuntza berdinaren aldaerak dira.
 
* [[Galiziera]]: [[Galizia]]n.
* [[Euskara]]: [[Euskal Autonomia Erkidegoa]]n eta [[Nafarroa Garaia|Nafarroako Foru Erkidegoan]].
* [[Aranera]]: Gaztelania eta katalanarekin batera Kataluniako [[Arango harana|Arango haranean]], gaztelania eta katalanarekin batera. [[Okzitaniera]]ren aldaera da.
* [[Katalan]]a / [[Valentziera]] / [[Balearrera]]: [[Katalunia]], [[Valentziako Erkidegoa]]n eta [[Balear uharteak|Balear uharteetan]] hurrenez urren. Denak hizkuntza berdinaren aldaerak dira.
* [[Galiziera]]: [[Galizia]]n.
* [[Aranera]]: Gaztelania eta katalanarekin batera Kataluniako [[Arango harana|Arango haranean]]. [[Okzitaniera]]ren aldaera da.
Baita ofizialak ez direnak ere: [[Aragoiera]] eta [[Asturiera]]. Gainera Portugaleko mugako zenbait lekutan (Extremaduran) [[fala]] eta [[extremadurera]] hizkuntzak mintzatzen dira, eta Ceutan eta Melillan arabiera eta errifiera.
 
 
=== Erlijioa ===
{{Sakontzeko|Erlijioa Espainian}}
[[Espainiako 1978ko konstituzioa|1978ko Espainiako Konstituzioaren]] 16.3 artikuluak Espainia, estatu akonfesional bezala definitzen du: "Inongo konfesiorik ez du estatu-karakterra izango". Hala ere, askatasun erlijiosoa bermatzen du. Estatuko erlijio nagusia [[katolizismo]]a da. [[Erromatar Eliza Katolikoa|Eliza Katolikoa]] da Konstituzioan aipatzen den bakarra, 16.3 artikuluak: "... eta ondorengo lankidetza harremanak izango ditu Eliza Katolikoarekin eta beste konfesioekin". [[2009]]ko [[urri]]an [[CIS]]ek egindako barometroaren arabera, %7669,69 katoliko sentitzenkatolikoa da, %1925,8 [[ateismo|ateoakateo]] edo erlijiogabea, eta %1,7 beste erlijio batbaten dutenakjarraitzailea.<ref name="CISerlijio">{{erreferentzia |url= http://www.cis.es/cis/opencmsexport/sites/default/-Archivos/Marginales/2800_28193140_3159/28153156/e281500es3156mar.htmlpdf |izenburua= FrecuenciasBarometro marginalesde unidimensionalesoctubre delde estudio2016|argitaletxea= 2815cis.0.0es|sartze-data= 2017-06-14}}</ref>[[2005]]ean [[The New York Times|New York Timesek]] egindako ikerketa baten arabera, espainiarren %18 bakarrik joaten da erregularki mezetara. 30 urte baino gutxiago dituztenen artean ehuneko hori %14-ra jaisten da.
 
{{Barra kutxa
|izenburua=Erlijioak Espainian 2016an<ref name="erlijio"></ref>
|izenburuaren kolorea=#ddd
|kokapena=left
|goiburua2=Ehunekoa
|edukia=
{{barra kutxa/edukia|KatolikoaKatolikoak|blueDodgerBlue|7669.9}}
{{barra kutxa/edukia|Erlijiorik gabeErlijiogabeak|grayYellowGreen|2015.5}}
{{barra kutxa/edukia|IslamaAteoak|greenGreen|210.3}}
{{barra kutxa/edukia|JudaismoBestelakoak|purplepink|02.14}}
|azpititulua=Iturriaiturria CIS<ref name="CISerlijio" /> }}
{{barra kutxa/edukia|Bestelakoak|pink|1.7}}
}}{{clear}}
|azpititulua=Iturria<ref name="CIS" />
}}{{clear}}
 
=== Hiri nagusiak ===
28.361

edits