«Eritrea»: berrikuspenen arteko aldeak

77 bytes added ,  Duela 3 urte
ez dago edizio laburpenik
{{lanean|xirkan}}
{{Herrialde infotaula
| ohiko_izen = Eritrea
 
== Etimologia ==
 
Izena [[italiera]]z ahoskatutako [[greziera]]ko izenetik datorkio, ΕΡΥΘΡΑΙΑ (Erythraîa), [[Itsaso Gorria]]ren grezierako izenetik eratorria (Ἐρυθρὰ Θάλασσα).
 
== Geografia ==
 
[[Fitxategi:Un-eritrea.png|thumb|left|340px|Eritrearen mapa.]]
 
=== Herrialde mugakideak ===
 
Mugakide ditu [[Sudan]] mendebaldean, [[Etiopia]] hegoaldean eta [[Djibuti]] hego-ekialdean. Ekialdean, [[Itsaso Gorria]].
 
=== Lurraldea ===
 
Lau alderdi bereiz daitezke: [[Itsaso Gorria|Itsaso Gorriko]] kostalde zelaia, erdialde-hegoaldeko goi-lautada, iparraldeko eta erdialde-mendebaldeko mendiak, eta mendebaldeko lautada zabalak. Itsaso Gorriko kostak 1.000 kilometro baino gehiago ditu (itsasoaren izenetik dator herrialdearen izena; greko latinizatuan, ''erythraea'' gorria da). Lur-zerrenda estu bat da, oso euri gutxi izaten da, eta oso-oso beroa da. [[Danakilgo sakonunea]], hego-ekialdean, itsas maila baino beherago dago, eta munduko tenperatura beroenetakoak izaten ditu. Kostaldetik mendebaldera lurraldeak gora egiten du bat-batean, eta 1.830-2.440 metro bitarteko goi-lautada bat eratzen du. Kostan baino askoz euri gehiago egiten du han. Iparraldeko eta mendebaldeko mendiak 760-1.370 metroko garaiera dute, eta goi-lautadak baino euri gutxiago hartzen dute. Lautada zabalak daude [[Baraka]] ibaiaren mendebaldean eta Setit-en iparraldean. Gash (edo Mereb), Baraka eta Anseba ibaiak goi-lautadatik mendebaldera doaz, Sudan aldera; Falkat, Laba eta Alighede ibaiak, berriz, iparraldeko mendietatik Itsaso Gorrira. Ibai gehienek euri-sasoian bakarrik izaten dute ura. Goialdeetan udan izaten da euri-sasoia, eta kostaldean, berriz, neguan.
 
== Historia ==
 
=== 30 urteko gerra ===
 
[[1961]]. urtean, Eritrearen Askapenerako Frontea sortu zen, Eritrearen independentziaren aldekoa, eta, 1962. urtean, [[Haile Selassie]] Etiopiako ''Negus'' edo erregeak, erantzun gisa, ''Etiopiako'' probintzia soil bihurtu zuen Eritrea.
 
 
=== Burujabetasuna ===
 
EAHFren behin-behineko gobernu berriak, nazioarteko herrialdeen eta Etiopiako gobernu berriaren onespenarekin, burujabetasunari buruzko erreferenduma deitu zuen [[1993]]ko apirilean, eta eritrearrek burujabetasunaren aldeko erabakia hartu zuten aho batez (% 99,8). 1993ko maiatzaren 28an, Nazio Batuek beren kideen artean onartu zuten Eritreako estatua. 1994ko otsailean, EAHF alderdi politiko bihurtu zen, Demokrazia eta Justiziarako Herri Frontea, eta oraingoz hori da dagoen alderdi bakarra. Azkeneko urteotan Eritreak lehortea eta Sudanekiko tirabirak izan ditu aurrera egiteko oztopo nagusiak. Tirabira horiek Sudanen dauden milioi erdi iheslariak aberriratzea eragotzi dute. 1995eko urrian Eritreako gobernuko buruak, Isaias Afwerki-k, armak eskaini zituen [[Khartum]]eko erregimenari aurre egingo zion edozein talderentzat. Gobernuak atzeratu egin ditu 1997rako iragarritako hauteskundeak. Biztanle gehienak behartasun gorrian bizi diren bitartean, turismoa bilakatu da diru-iturri nagusietako bat. 1999ko otsailean berriro hasi zen Etiopiarekin borrokan, mugak direla-eta. Nazioarteko Justizia Epaitegiak bi estatuen arteko mugak zehaztu zituen 2002an, baina bi estatuen arteko harremanak ez ziren hobetu.
 
== Gobernua eta administrazioa ==
== Geografia ==
=== Banaketa administratiboa ===
 
[[Fitxategi:Un-eritrea.png|thumb|left|340px|Eritrearen mapa.]]
 
=== Herrialde mugakideak ===
 
Mugakide ditu [[Sudan]] mendebaldean, [[Etiopia]] hegoaldean eta [[Djibuti]] hego-ekialdean. Ekialdean, [[Itsaso Gorria]].
 
=== Lurraldea ===
 
Lau alderdi bereiz daitezke: [[Itsaso Gorria|Itsaso Gorriko]] kostalde zelaia, erdialde-hegoaldeko goi-lautada, iparraldeko eta erdialde-mendebaldeko mendiak, eta mendebaldeko lautada zabalak. Itsaso Gorriko kostak 1.000 kilometro baino gehiago ditu (itsasoaren izenetik dator herrialdearen izena; greko latinizatuan, ''erythraea'' gorria da). Lur-zerrenda estu bat da, oso euri gutxi izaten da, eta oso-oso beroa da. [[Danakilgo sakonunea]], hego-ekialdean, itsas maila baino beherago dago, eta munduko tenperatura beroenetakoak izaten ditu. Kostaldetik mendebaldera lurraldeak gora egiten du bat-batean, eta 1.830-2.440 metro bitarteko goi-lautada bat eratzen du. Kostan baino askoz euri gehiago egiten du han. Iparraldeko eta mendebaldeko mendiak 760-1.370 metroko garaiera dute, eta goi-lautadak baino euri gutxiago hartzen dute. Lautada zabalak daude [[Baraka]] ibaiaren mendebaldean eta Setit-en iparraldean. Gash (edo Mereb), Baraka eta Anseba ibaiak goi-lautadatik mendebaldera doaz, Sudan aldera; Falkat, Laba eta Alighede ibaiak, berriz, iparraldeko mendietatik Itsaso Gorrira. Ibai gehienek euri-sasoian bakarrik izaten dute ura. Goialdeetan udan izaten da euri-sasoia, eta kostaldean, berriz, neguan.
 
== Banaketa administratiboa ==
 
{{Sakontzeko|Eritrearen banaketa administratiboa}}
 
[[Fitxategi:Eritrea_regions_numbered.png|280px|thumb|Eritreako eskualdeak]]
 
EitreaEritrea sei eskualdetan (''zoba'') eta 24 barrutitan (''sub-zoba'') banatuta dago.
{| class="wikitaula"
! Zenbakia
|}
 
== BiztanleakDemografia ==
 
[[Fitxategi:Gash Barkahouses.jpg|thumb|340px|[[Gash-Barka]] eskualdeko etxolak.]]
 
Erlijioari dagokionez, kristau [[kopto]]ak eta musulmanak daude.
 
 
== Ekonomia ==
 
Eritrean nekazaritza izan da bizibide nagusia goi-lautadan, iparraldean eta mendebaldean, euri gehiago egiten duelako horretarako baldintza egokiagoak dituzten lurretan hain zuzen. Kostalde zelaian eta iparraldeko eta mendebaldeko eremu lehorretan, berriz, abeltzaintza izan da bizibide nagusia. XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran, lurraldea italiarren eta britainiarren mendean egon zen garaian, lehengaien produkzio ahalik eta handienari eta esportazioari begira egin zen ekonomia. Denbora horretan, industria arina ezarriz joan zen Asmara eta Mesewa inguruetan.
 
[[1952]]an Etiopiarekin federazioa eratu zuenean, Eritrearen ekonomia-hazkundea Etiopiarena baino handiagoa izan zen, baina, Eritrea Etiopiaren mendean geratu zenean, industriaren hazkundea urrituz joan zen, lantegi asko bertan behera utzi ziren, edota Etiopiara eraman ziren. [[1974]]. urteaz gero, Etiopiako erregimen marxistak estatuaren mendean utzi zuen industria gehiena. Eritreako ekonomiari, beraz, kalte handia egin dio Etiopiarekiko harremanak eta gerrak, 1960tik aurrera, eta orobat aldian behin pairatzen dituen lehorte luzeek eta horren ondoriozko goseteek ere. Herrialdeak burujabetasuna lortu zuenerako, herrialdearen industria-oinarria hondakinetan zen, eta biztanleen % 75 nazioarteko laguntzaren beharrean zegoen bizitzeko. Errepide-sarea erabat hondatuta zegoen, eta baita burdinbidea ere. Gerrako hondamendiaren ondoren, plangintza on baten premian zegoen, oneratuko bazen: zituen baliabide urriak banatu, nazioarteko laguntza jaso, biztanleei etxebizitza eman, behar beste janari lortu, garraio-azpiegitura berreraiki, eta abar. Gobernuak herrialdea aurrera bideratzeko programa bat proposatu du irizpide kapitalistetan oinarrituta eta sektore estatala pribatizatuz.
 
== Erreferentziak ==
{{ lur | data=2011/12/26}}
{{erreferentzia_zerrenda}}
 
== Kanpo-loturak ==
 
{{Afrikako herrialde eta lurralde aurkibidea}}
== Erreferentziak ==
{{ lur | data=2011/12/26}}
 
[[Kategoria:Eritrea| ]]
31.948

edits