«Kosroes I.a»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
t (Xirkan wikilariak «Khosro I.a» orria «Kosroes I.a» izenera aldatu du: http://www.euskaltzaindia.eus/dok/arauak/Araua_0076.pdf)
No edit summary
{{biografia infotaula automatikoa
[[Fitxategi:ChosroesHuntingScene.JPG|right|thumb|350px|Koshro I.aren ehiza-eszena bat domina batean]]
|nazionalitatea =
|jaiotza data = [[496]]
|heriotza data = [[579]]ko urtarrilaren 31
}}
'''Kosroes I.a''' ([[Ardestan]], 496 - [[Ktesifon]], [[579]]ko urtarrilaren 31) [[Sasandar Inperioa|Sasandar Inperioko]] [[xahanxah]] izan zen 531-579 urteetan. [[Hormizd IV.a]] semea izan zuen ondorengo. Sasandar enperadorerik entzutetsuena izan zen.
 
== Bizitza ==
'''Khosro I.a''', batzuetan '''Chosroes I.a''' ere deitua, [[Kavadh I.a]]ren seme eta ondorengoa, [[Persia]]ko hogeigarren sasandar enperadorea izan zen 531-579 bitartean. Haren ondorengoa [[Hormizd IV.a]] izan zen, haren semea.
Sasandar[[Kavadh enperadorerikI.a]]ren entzutetsuenaseme eta ondorengoa izan zen. Administrazioa eta burokrazia eraberritu zituen. Erregearen aginpidearen deszentralizazioa eragotzi, eta, jaun feudalen ordez, behe-mailako noblezia indartu zuen. Zerga-sistema arrazional bat ezarri zuen, labore-lurren ikuskaritzetan oinarritua, eta inperioaren diru-sarrerak handitzearren lan egin zuen. Armadarik dagokionez, jaun feudalen armadetan bermatu beharrean, gobernu zentralak zuzenean ordaindutako eta hornitutako armada berri bat sortu zuen.
 
== Erreformazalea ==
 
Sasandar enperadorerik entzutetsuena izan zen. Administrazioa eta burokrazia eraberritu zituen. Erregearen aginpidearen deszentralizazioa eragotzi, eta, jaun feudalen ordez, behe-mailako noblezia indartu zuen. Zerga-sistema arrazional bat ezarri zuen, labore-lurren ikuskaritzetan oinarritua, eta inperioaren diru-sarrerak handitzearren lan egin zuen. Armadarik dagokionez, jaun feudalen armadetan bermatu beharrean, gobernu zentralak zuzenean ordaindutako eta hornitutako armada berri bat sortu zuen.
 
== Militarra ==
 
Inperioaren mugetako etsaiei eraso zien: [[Kaukasia|Kaukasoko]] herriei, [[Bizantzio]]ri, [[Asia]] Zentraleko herriei eta arabiarrei. 540an, [[Mediterraneoa|Mediterraneo]] itsasoraino iritsi zen, eta [[Antiokia]] konkistatu zuen; hango jakintsu asko [[Ktesifon]]tera eraman zituen. 555ean Bizantziorekin bake-hitzarmena sinatu zuen, eta 562an bakea: bake horren ordainez, [[Justiniano]] Bizantzioko enperadoreak zergak ordaindu behar zizkion, eta Khosro I.ak erlijio-askatasuna eman zien bere mendeko lurraldeetako kristauei. [[Arabia]]ko hegoaldean eta [[Yemen]]en ere parte hartu zuen, eta base bat ezarri zuen Ekialdearekiko itsas merkataritza kontrolatzeko.
 
Kulturaren bultzatzaile izan zen; 529an [[Atenasko Akademia]] itxi zenean, hango jakintsu askok Ktesinfonten aurkitu zuten babesa; era horretara, [[Antzinako Grezia]]ko jakintza tradizioarekin lotu zen. [[Sanskrito]]zko liburuak erosi eta persierara itzultzeko ahaleginak bultzatu zituen. Inperioaren hiriburua edertu zuen, auzo berriak eta eraikin berriak eraikiarazi, kanalak berreraiki eta gerretan hondatutako nekazaritza-egiturak berrezarri zituen. Gotorlekuak ere eraikiarazi zituen. [[Zoroastrismo]]a inperioko erlijio ofizialtzat ezarri zuen, baina ez zituen zapaldu gainerako erlijioetako jarraitzaileak.
== Eraikitzailea eta kulturaren babeslea ==
 
== Erreferentziak ==
Kulturaren bultzatzaile izan zen; 529an [[Atenasko Akademia]] itxi zenean, hango jakintsu askok Ktesinfonten aurkitu zuten babesa; era horretara, [[Grezia]]ko jakintza tradizioarekin lotu zen. [[Sanskrito]]zko liburuak erosi eta persierara itzultzeko ahaleginak bultzatu zituen.
Inerioaren hiriburua edertu zuen, auzo berriak eta eraikin berriak eraikiarazi, kanalak berreraiki eta gerretan hondatutako nekazaritza-egiturak berrezarri zituen. Gotorlekuak ere eraikiarazi zituen.
[[Zoroastrismo]]a inperioko erlijio ofizialtzat ezarri zuen, baina ez zituen zapaldu gainerako erlijioetako jarraitzaileak.
{{Elhuyar-HPS 2012 | data=2012/10/4}}
{{erreferentzia_zerrenda}}
 
{{commonskat}}
 
[[Kategoria:Sasandar erregeak]]
{{bizialdia|501eko|579ko|Kosroes 01}}
[[Kategoria:501eko jaiotzak]]
[[Kategoria:579ko heriotzak]]
37.450

edits