«Termopilak»: berrikuspenen arteko aldeak

322 bytes added ,  Duela 4 urte
ez dago edizio laburpenik
| ohiko bidea =
}}
'''Termopilak''' ([[greziera]]z: Θερμοπύλαι, ''Thermopylai''; [[latin]]ez: ''Thermopylae'', «iturri beroak» edo «ate beroak») [[Grezia]]ko ekierdi-erdialdekoekialdeko igarobideigarobidea da. Bertan gertatu zen [[Termopiletako gudua]] ospetsua, da[[K. a. 480]]an.
 
== Izena ==
''ThermopylaeThermopylai'' izenak «iturri beroak» esan nahi du, bertanbertako daudensulfurozko ur termaliturri ugarieiberoei aipamena eginez. Beste balizko itzulpen bat «ate beroak» izango litzateke. Mitoaren arabera, [[Herakles]] erreta hiltzen ari zen bitartean bertan urperatu zenean berotu ziren Termopiletako urak.
 
== Deskribapena ==
Termopilak [[Eta mendia]]en eta [[Maliakos golkoa]]ren artean daude, ([[Ftiotide]], [[Tesalia]]), [[Atenas]]tik 136 km ipar-mendebalera. Zazpi kilometrotik gorako luzera du eta, antzinatean, zuzenean amiltzen ziren ia harkaitzak itsasoan; 10-50 metroko zabalerako igarobidea zen gehiena. Gaur egun ez da horrelakorik gertatzen, [[Spercheios]] ibaiak garraiaturiko alubioiek bost kilometro urrunago utzi baitute itsasertza. Ezin saihestuzko igarobidea da Grezia hegoaldetik iparralderako bidean.
Pasabidea [[Lokrida]]tik abiatuta hedatzen da, [[Tesalia]]n, [[Eta mendia]] eta itsasoaren artean ([[Maliar Golkoa]]). Grezia hegoaldetik iparralderako bidean eragoztezina den pasabidea da, eta bere ezaugarri geografikoen ondorioz Greziako historian zehar zenbait guduren gertaleku bezala aukeratua izan zen. Antzinaroan toki honetan gertatu zen gudurik ospetsuena [[K. a. 480]]ko [[Termopiletako gudua]] izan zen, non greziar atzegoardiak, 1000 greziar [[hoplita]]k osatua (300 espartar eta 700 [[tespias|tespiarrek]] osatua) [[Akemenestar Inperioa|Persiar Inperioko]] enperadorea zen [[Xerxes I.a Persiakoa|Xerxes I.aren]] persiar armada askoz handiagoaren aurrerapena geldiarazi zuen. Xerxes I.ak azkenean espartarrak garaitu zituen arren, enperadorearen armada era berean Plateako lautadan garaitua izan zen.
 
== Historia ==
Beste bi gudu ezagun gertatu ziren Termopiletan. Horietatik hain ospetsua ez dena [[K. a. 353]] eta [[K. a. 352]] bitartean gertatutakoa da, [[Gerra Sakratuak|hirugarren gerra sakratua]]n zehar, 5000 hoplita atenastarrek eta 400 zaldizkok [[Filipo II.a Mazedoniakoa]]ren armadari pasabidea oztopatu ziotenean. Bestea [[267]]. urtean gertatu zen, [[herulo]]ek hauek geldiarazi nahi zituen armada greziarra garaitu zutenean.
[[Greziako historia]]ren une askotan erabili izan da Termopila arroileko pasabidea. [[K. a. 480]]. urtean gertatu zen historiako gudu ospetsuena, [[Termopiletako gudua]], [[Leonidas I.a]] [[Esparta]]ko erregearen zerbitzuan ziharduten hirurehun gudari espartarrek, haien helote edo zerbitzariek, eta mila eta ehun [[beozia]]rrek [[Akemenestar Inperioa|Persiar Inperioko]] [[Xerxes I.a Persiakoa|Xerxes I.aren]] armada indartsuari egun batzuez eutsi ziotelako. Bizia galdu zuten, hala ere, eta Greziako erdialdeko lurrez jabetu ziren persiarrak. Ondoko urtean, persiar armada azpiratua izan zen [[Plateako gudua]]n. [[1955]]ean eraiki zen haien oroimenez marmolezko eta brontzezko harri ikusgarri bat Termopilako arroilan.
 
[[K. a. 279]]an, [[Breno (K. a. III. mendea)|Breno]] buruzagi zuten galiarrak [[Kalipo Sirakusakoa]]k zuzendutako armada batek geldiarazi zituen zenbait hilabetez, eta [[K. a. 191]]n [[Antioko III.a Handia]] [[Seleukotar Inperioa|Seleuzidar Inperioko]] enperadoreak [[Manio Azilio Glabrio]]k zuzendutako erromatarrak geldiarazten saiatu zen, baina lortu gabe ([[K. a. 191ko Termopiletako gudua]]).
 
[[K. a. 353]] eta [[K. a. 352]] bitartean, [[Gerra Sakratuak|Hirugarren Gerra Sakratua]]n, 5.000 atenastar [[hoplita]]k eta 400 zaldizkok pasabidea oztopatu zioten [[Filipo II.a Mazedoniakoa]]ren armadari. [[K. a. 279]]an, [[Kalipo Sirakusakoa]]k buru zuen armadak geldiarazi zituen, zenbait hilabetez, Atenas inbaditu nahian sartu ziren [[galiar]]rak, [[Breno (K. a. III. mendea)|Breno]] buruzagi zutenak. [[K. a. 191]]n, [[Antioko III.a Handia]] [[Seleukotar Inperioa|Seleukotar enperadoreak]] igarobidea gotortu zuen, [[Manio Azilio Glabrio]] buru zuten erromatarrei eusteko, baina ez zuen lortu.
 
== Erreferentziak ==
{{lur|data=2017-3-7}}
 
{{commonskat}}
 
[[Kategoria:Greziako geografia]]
[[Kategoria:Greziako historia]]
36.279

edits