«Baeza»: berrikuspenen arteko aldeak

4.576 bytes added ,  Duela 3 urte
ez dago edizio laburpenik
t (Robota: Birzuzenketak konpontzen)
'''Baeza''', [[Jaéngo probintzia|Jaéngo]] probintziako La Loma eskualdeko udalerri espainiar bat da, [[Andaluzia]]<nowiki/>ko iparraldeko erdialdean dagoena. Baeza, aldi berean, udalerri baten izena, udalerri horretako hiriburuarena, eta barruti judizialaren izena da. La Loma eskualdeko mendebaldeko hiriburutzat hartzen da Baeza.
{{Espainiako udalerri infotaula
 
194,3 km²ko azalera du eta 2015ean 16163 biztanle zeuden erroldaturik. Hau da, 83,45 biztanle km²ko dentsitatea. Bertakoei baezano/a edo beaciense esaten zaie gaztelaniaz. 
 
Biztanleen zaindari katolikoak San Andres Apostolua (azaroaren 30ean ospatzen da) eta Alkazarreko Ama Santua dira. Azken hau, abuztuaren 15ean ospatzen da.
 
Baeza, gaur egun ezaguna da bere oliba produkzioagatik, bere monumentu ugariengatik (Unescok Gizartearen ondarea izendatua izan du, Ubeda herriarekin batera) eta bere unibertsitateagatik. Badu XVI. mendetik unibertsitatea.
 
“Gabiraien habia” esaten zioten erromantze-kantariek. Kokagune giltzarria izan zen kristau erregeentzat Al-Andalusen konkistan. Guadalquivirren talaian dago. Talai horretako alkazarreko atzeguardia finkatu zen Baeza. Kristauen menpe geratu zenetik mehatxu handia izan zen islamiar erreinuentzat (Guadalquivirreko hego eta mendebaldean kokaturik). {{Espainiako udalerri infotaula
| izena = Baeza
| bandera = ez
| web = http://www.baeza.net/
| oharrak =
|Jentilizioak=baezano/a; beaciense}}
}}
 
== Kokapena ==
Jaeneko hiriburutik 48 km-ra dago eta [[Úbeda|Ubeda]]<nowiki/>rekin elkartzen da bere ekialdetik. Udalerria Jaen probintziaren erdialdean kokaturik dago.
 
Baeza Jaeneko hiriburua izan da XVI. mendearen amaiera arte. Baeza itsas-mailatik 769 metrora dago kokatuta.
{| class="wikitable"
|''Ipar- ekialdea:'' [[Ibros]]
|''Iparraldea'':[[Ibros]] eta [[Rus (Jaén)|Rus]]
|''Ipar- mendebaldea:'' [[Úbeda]]
|-
|''Ekialdea:'' [[Begíjar]]
|
|''Mendebaldea:'' [[Úbeda]]
|-
|''Hego- ekialdea:'' [[Mancha Real]] eta [[Jimena (Jaén)|Jimena]]
|''Hegoaldea:'' [[Jimena (Jaén)|Jimena]] eta [[Bedmar y Garcíez|Bedmar eta Garcíez]]
|''Hego- mendebaldea:'' [[Jódar]]
|}
 
== Klima ==
Hiria hiru muinen gainean dago eta [[Guadalquivir]]<nowiki/>reko ibarra erdialdean geratzen da. Leku nahiko altu batean dagoela (769 m-ra). Klima mediterraneo-kontinentala du. Hau da, negu hotzak ditu eta uda nahiko beroak dira. Bataz besteko tenperatura 15 gradu. Euriteak urria eta maiatzaren artean gertatzen dira. Udak oso lehorrak dira, sargoritsuak.
{| class="wikitable"
! colspan="14" |Baezako bataz besteko parametro klimatikoa 1971- 2000 ureen artean
|-
!Mes
!Ene.
!Feb.
!Mar.
!Abr.
!May.
!Jun.
!Jul.
!Ago.
!Sep.
!Oct.
!Nov.
!Dic.
!Anual
|-
!Temp. máx. media (°C)
|10.5
|12.6
|15.7
|18.8
|22.5
|29.2
|33.9
|33.3
|28.5
|21.3
|15.2
|11.2
|'''21.0'''
|-
!Temp. media (°C)
|6.3
|7.7
|10.4
|13.0
|16.4
|22.0
|26.1
|25.7
|21.8
|15.8
|10.6
|7.2
|'''15.2'''
|-
!Temp. mín. media (°C)
|2.1
|2.8
|5.0
|7.2
|10.2
|14.7
|18.3
|18.1
|15.1
|10.3
|6.0
|3.1
|'''9.4'''
|-
![[Precipitación (meteorología)|Precipitación]] total (mm)
|55
|59
|74
|61
|48
|18
|6
|8
|26
|49
|51
|61
|'''516'''
|}
 
== Gastronomia ==
Bertako platerik ezagunenak hauexek dira: '[http://dle.rae.es/?id=RGoJP0h|RGogmZk orza]' solomoa, bakailaoa Baeza eraran, “[[:es:Hochío|ochio]]”- ak, lapikoa Baeza eraran, lapikokoak, piltzarrak, ogi-mamiak etab. eta hainbat gozoki, hala nola: ogi-torradak, “papajote”ak, esne frijitua, etab.
 
== Monumentuak, ondare historikoak ==
Aspaldidanik, etengabe bizi izan dira gizakiak Baezan, [[Brontze Aro|brontze aro]]<nowiki/>tik gutxienez. Horregatik, nahiz eta suntsipen ugari izan urteetan zehar, hiriak oraindik ditu ondare monumentalak, non hainbat kultura, aldi, eta arte estilo ikus ahal ditugun. Baezan behatu ditzakegu brontze aroko, erromatar aroko eta Hispania bisigodoko, kristau eta islamiar garaietako hondakinak. Hiriko hoberen mantendurik dagoen ondare monumentalak hainbat arte estilokoak dira.
 
2003. urtean [[UNESCO]]<nowiki/>k hirigune historikoa munduko ondare izendatu zuen.
 
== Jai eta ospakizun erlijiosoak ==
'''Baeza''' [[Jaéngo probintzia|Jaéngo]] udalerria da, [[La Loma]] eskualdean dagoena.
* Urteko jaiak abuztuaren 15ean (Asuncion eguna) ospatzen da, bere zaindariaren jaia (Alkazarren ama santua).
* Jaialdi handia La Yedrako erromeria da, irailaren 8aren inguruan ospatzen da.
* Ondoren, bere beste zaindariaren jaialdia (San Andres Apostoluarena) ospatzen da, azaroaren 30ean.
* Aste Santua eta Corpus Christi eguna oso ospakizun handiak izan dira Baezan urtetan.
* Azkenik, San Isidro (nekazarien patroia), San Cristobal (gidatze gremioen patroia) eta Gure Karmen Andrea ere ospatzen dela aipatu beharra dago.
 
== Kirolak ==
[[2008]]ko [[urtarrilaren 1]]eko erroldaren arabera 16.197 biztanle zituen.
Udalerrian hainbat kirol klub daude, esaterako:
* Baezako areto- futbola.
* Baeza futbol kluba.
* PMJD Baeza: Kiroletako eskola (futbola, saskibaloia, dantza, etab.).
* Aznaitin media kiroldegia.
 
== Ikus, gainera ==
 
* {{es}} [http://www.baeza.net/ Udalaren webgunea.]
* http://www.turismoencazorla.com/dondeiryquever/ubedaybaeza/baeza1.html
 
{{Jaéngo udalerri aurkibidea}}