«Kalifa-herri»: berrikuspenen arteko aldeak

78 bytes removed ,  Duela 5 urte
ez dago edizio laburpenik
t (Assar wikilariak «Kaliferri» orria «Kalifa-herri» izenera aldatu du: Hiztegi Batua)
[[Fitxategi:AbdulmecidII.jpg|thumb|[[Abdülmecid II.a]], azken kalifa]]
'''KaliferriaKalifa-herria''' ([[arabiera]]z خلافة edo ''khilāfa'') kalifaren menpe dagoen lurraldea da.<ref>[http://www1.euskadi.net/harluxet/hiztegia1.asp?sarrera=kaliferri Harluxet hiztegi Entziklopedikoa]</ref> '''Kalifatza''' izan zen [[islam]]ak ezarri zuen lehen gobernu sistema, [[musulman]]en ''[[umma]]''ren batasuna eta agintea adierazten zuena. Hasieran [[Mahoma]]k berak ezarritako printzipioek zuzenduta zegoen, profetak ezarritako autoritate politikoaren jarraipentzat; [[rasidar kalifaldia]] izan zen hura.
 
Musulmanen ummaren batasun politikoa adierazten zuen, baina ez batasun teologikoa, azken hori pertsona bakoitzaren kontua zelako. Munduan izan den lehenengo [[ongizate-estatu|ongizate estatu]] handia izan zen.<ref name="Crone 2005 308–9">{{Erreferentzia|izenburua=Medieval Islamic Political Thought|izena1=Patricia|abizena1=Crone|argitaletxea=Edinburgh University Press|urtea=[[2005]]|isbn=0748621946|orrialdea=308–9}}</ref><ref name=Hamid>{{Erreferentzia|izenburua= An Islamic Alternative? Equality, Redistributive Justice, and the Welfare State in the Caliphate of Umar|izena1=Shadi |abizena1= Hamid|aldizkaria=Renaissance: Monthly Islamic Journal|liburukia=13|aldea=8|data=[[2003]]ko [[abuztu]]a| url = http://www.renaissance.com.pk/Augvipo2y3.html}}</ref>
[[Sunismo]]aren arabera, estatuburua, [[kalifa]], [[musulman]] guztiek edo haien ordezkariek (''[[shura]]'') aukeratu behar dute.<ref name=2muslims>[http://www.2muslims.com/directory/Detailed/225505.shtml Gharm Allah Al-Ghamdy]</ref> [[Xiismo]]aren jarraitzaileek, berriz, kalifak ''[[Ahl al-Bayt]]'' familiakoa —profetaren familiakoa— izan behar dela uste dute.
 
[[Fitxategi:Map of expansion of Caliphate.svg|300px|thumb|Kaliferria,Kalifa-herria 622–750. urteetan {{legenda|#a1584e|Bereganatutako lurrak, Mahoma profetaren garaian, 622 – 632}} {{legend|#ef9070|Bereganatutako lurrak, rasidar kalifaldian, 632 – 661}} {{legend|#fad07d|Bereganatutako lurrak, omeiatar kalifaldian, 661 – 750}}]]
 
Hainbat aldi izan zituen kaliferriakkalifa-herriak, [[1924]] arte:
 
* [[Rasidar kalifaldia]] ([[632]] - [[661]]): hala sunitek nola xiitek onartua. Rasidar kalifen ondoren, kaliferriakalifa-herria hainbat dinastiaren kontrolpean izan zen; batzuetan, bi kaliferrikalifa-herri ere izan ziren aldi berean (batzuetan, benetako kalifatzak ziren; bestetan, itxurazkoak baino ez).
* [[Omeiatar KaliferriaKalifa-herria|Omeiatar kalifaldia]] (VII. - VIII. mendeak): lehenengo dinastia.
* [[Abbastar KaliferriaKalifa-herria|Abbastar kalifaldia]] (VIII. - XIII. mendeak). Agintea galdua zuten omeiarrek [[Kordobako KaliferriaKalifa-herria|Kordobako kaliferriaKalifa-herria]] zuzendu zuten [[929]]tik [[1031]] arte.
* [[Fatimitar KaliferriaKalifa-herria|Fatimitar kalifaldia]] (X. - XII. mendeak): azken dinastia.
* Itzalpeko kalifaldia (XIII. - XVI. mendeak): sultan [[mameluko]]ek, beren mende, abbastarren dinastiako kide bat ezarri zuten kalifatzat, [[Kairo]]n. Aldi hartan, oro har, abbastar kalifek ez zuten benetako botererik izan, nahiz eta haietako bakarren batek egiazko agintea izan zuen.
* [[Otomandar Inperioa|Otomandar kalifaldia]] ([[1517]] - [[1924]]): otomandar agintariek oso gutxitan erabili zuten «kalifa» titulua. 1924an, [[Turkia]]ko Errepublikako lehenengo lehendakari [[Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Atatürkek]] ezarritako eraberrikuntzen artean, Turkiako [[Konstituzio]]ak kalifatza abolitu zuen.
{{Erreferentzia zerrenda}}
 
[[Kategoria:KaliferriakKalifa-herriak| ]]
[[Kategoria:Islamiar kultura]]
25.256

edits