«Oliver Cromwell»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
}}
 
'''Oliver Cromwell''' ([[Huntingdon]], [[1599]]ko [[apirilaren 25]]a - [[Londres]], [[1658]]ko [[irailaren 3]]a) [[Ingalaterra]]ko militar eta politikaria izan zen, herrialdea errepublika bilakatzeagatik eta errepublika horren burua izateagatik ezaguna. [[Ingalaterra]], [[Eskozia]] eta [[Irlanda]] haren agindupean egon ziren [[1653]]ko [[abenduaren 16]]tik hil zen arte. Polemika handiko pertsonaia da, zeren, historialari batzuen ikuspuntutik, erregea erail zuen diktadorea baita, eta besteen aburuz, askatasunaren heroia.
 
Kontraesanez beteriko bizitzan izan zuen. [[Karlos I.a Ingalaterrakoa eta Eskoziakoa|Karlos I.a]] hiltzera bidali zutenetakoa izanda, koroa arbuiatu zuen, nahiz eta errege horrek baino botere handiagoa eskuratu zuen; parlamentua bertan behera uzteko parlamentaria izan zen. Bere agindupean erlijio askatasuna indarrean jarri zen arren, arnegu egiten zutenak torturatzen ziren. Denentzako justizia aldarrikatuta, Parlamentuaren baimenik gabe zergak igotzeagatik kritika egiten ziotenak espetxeratu zituen. Haren aldekoek, hala ere, goresten dute, tirania suntsitu, errepublika ezarri eta askatasuna handitu zuelako.
 
== Bizitza ==
Lehenengo berrogei urtetan erdi mailako nekazaria izan zen, baina eskarmentu erlijioso batek erlijioa bizitzako bihotzean jarrarazi zion. Soldadu bikaina, mailak igo zituen armadaren bururaino. Politikoki, [[IngalaterraCambridgeko Unibertsitate]],ko diputatua izan zen ''Long Parlament'' izeneko parlamentuan. [[EskoziaPuritanismo]]aren aldeko sutsua izan zen, eta [[Irlanda]]Karlos bereI.a agindupeanIngalaterrakoa egoneta zirenEskoziakoa|Karlos [[1653I.aren]]ko [[abenduarenetsai 16]]tikamorratu hilbihurtu zen arte. PolemikaErregearen handikoeta pertsonaiaParlamentuaren da,arteko gerra piztu zerenzenean, historialariCromwell batzuenParlamentuaren ikuspuntutik,alde erregeajarri erailzen zueneta diktadorea''Ironsides'' baitzen(«Burdinazko aldeak») gudaroste ospetsuaren buru joanda, Marston Moor-ko ([[1644]]) eta besteenNaseby-ko aburuz,([[1645]]) garaipenak askatasunarenlortu heroiazituen.
Parlamentuko buruzagi nagusi izendatu zuten, eta Karlos I.a erregea hiltzera kondena zezaten lortu zuen [[1649]]. urtean.
 
KontraesanezErrepublika beterikoedo bizitzan;Commonwealth aldarrikatu ondoren, Cromwellek Irlanda (Droghedako gudua, 1649) eta Eskozia (Dunbar, [[1650]]) konkistatu zituen, basakeria izugarria erabiliz, eta [[Karlos III.a Ingalaterrakoa eta Eskoziakoa|Karlos III.aaren]] hiltzeraarmadak bidali(Worcester, zuenetakoa[[1651]]) izanda,garaitu koroazituen. arbuiatuParlamentua zuen,bere nahizgogora etaezin erregebaitzuen horrekantolatu, baino[[1653]]. botereurtean handiagoabere eskuratuburua estatuburu izendatu zuen; parlamentuaLord bertanProtector beheratituluaz, uztekoeta parlamentariadiktadura izanezarri zenzuen. BereHerbehereak agindupean,bere erlijiomende askatasunajarri indarreanondoren jarri(Itsasketako zenakta, arren[[1651]]), arneguCromwell egiten[[Espainia]]ren zutenakaurka torturatzenborrokatu ziren.zen Denontzako(Jamaikako justizia aldarrikatutakonkista, Parlamentuaren[[1655]]) baimeniketa gabe[[Frantzia]]ri zergak[[Dunkerke]] igotzeagatikhiria kritikakendu egitenzion ziotenak[[1658]]. espetxeratzen zituenurtean. CromwellenOliver aldekoek,Cromwell halere,1658ko tiraniairailaren amaitu3an etahil errepublikazen, nahizbere herriaren haserrea eta askatasunaarerioen aupatugorroto zituelabizia gorestenbildu duteondoren. Erregezaleek boterea berreskuratutaberreskuratu zutenean, bereharen gorpua hilobitik atera zuten, eta, kateatuta, burua moztu zioten.
 
== Zinema ==
[[1970]]ean haren bizitzan oinarritutako ''[[Cromwell (filma)|Cromwell]]'' filma estreinatu zen, [[Richard Harris]] irlandar aktoreak Oliver Cromwellen papera antzeztu zuelarik.
 
== Erreferentziak ==
{{commonskat}}
{{ lur | data=2016/07/16}}
{{erreferentzia_zerrenda}}
 
{{commonskat}}
{{bizialdia|1599ko|1658ko|Cromwell, Oliver}}
[[Kategoria:Ingalaterrako errege-erreginak]]
29.971

edits