«Frantziako Hirugarren Errepublika»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
(«Flag_of_Free_France_1940-1944.svg» fitxategiaren ordez «Flag_of_Free_France_(1940-1944).svg» jarri da (eragilea: CommonsDelinker; arrazoia: File renamed: standardizing).)
| eremua=
}}
'''Frantziako Hirugarren Errepublika''' ([[frantses]]ez: ''La Troisième République'') [[Frantziako Bigarren Inperioa]]ren bukaera eta [[Hirugarren Reicha]]ren okupazioaren artean, [[Frantzia]]n izandako gobernu [[errepublika]]rra izan zen. [[1870]]ean [[Napoleon III.a|Louis-Napoléon]], [[Frantzia-Prusia Gerra|Frantziar-Prusiar Gerraren]] porrotak [[Napoleon III.a|Louis-Napoléon]]<nowiki/>en erregimena eroritakoan sortu zen eta [[1940]]an [[Frantziako gudua|Frantziako okupazio naziak]] desegin zuenbukatu, [[Vichyko gobernua|Vichyko erregimena]] sortuzezarri zenean<ref>{{Erreferentzia|izena1= Julian|abizena1= Jackson|izenburua= The Fall of France: The Nazi Invasion of 1940|non = [[New York]]|argitaletxea= Oxford University Press|urtea= [[2003]]|orrialdea= 38}}</ref>.
 
[[Adolphe Thiers]]ek, ''le Libérateur du Territoire'' edo Lurraldearen askatzailetzat hartua, [[1870eko hamarkada]]ren hasieran bere izaera errepublikarra finkatu zuen "[[Frantzia]] gutxien banatzen duen gobernu erregimena" zela esanez. Hirurogeita hamar urte iraun zuenez, [[Antzinako Erregimena]] izan ezik, [[Frantziako historia]]ko erregimenik luzeena izan zen.
[[Gizon]]ezkoen sufragio unibertsalean oinarriturik, monarkikoek ([[Adolphe Thiers|Louis Adolphe Thiers]], [[Patrice de Mac-Mahon]]), errepublikano oportunistek ([[Léon Gambetta]], [[Jules Ferry]]) eta ezkerreko erradikalek ([[Georges Clemenceau]], [[Aristide Briand]]) gobernatu zuten elkarren segidan, bai eta errejimen orekatsua moldatu ere.
 
Gobernu era horrek hainbat [[krisi]]tan sendotasuna erakutsi zuen bere sendotasuna.
 
[[Errepublika]]rrek ahalegin nagusiak Estatua laikotzearen aldekoak izan ziren; joera horrek indar eta eragin handiko [[Eliza (argipena)|Eliza]] baten aurrean jarri zituen. Eskola publikoa, derrigorrezkoa eta dohakoa izan zen haien lorpen handiena, hori baita frantses identitatearen eta irakaskuntza sistemaren zutabea.
[[Sedan (Ardenak)|Sedango]] hondamendiak matxinada bat eragin zuen [[Paris]]en [[1870]]eko irailean. Horren ondorioz [[Frantziako Bigarren Inperioa]] erori eta Hirugarren Errepublika aldarrikatu zen.
 
Gerrak aurrera jarraitu zuen, harik eta Frantziak ondoko urtean errenditu zen arte. Ondoren hauteskundeak egin ziren. Haietatik monarkikoen gehiengoa zuen [[Nazio Batzarra]] atera zen eta [[Adolphe Thiers|Louis Adolphe Thiers]] aginpide betearazleko buru hautatu zuten.
 
Frantzia eta [[Prusia]] gerrako kalte ordainak negoziatzen ari zirelarik, Komuna deituizeneko matxinada lehertu zen Parisen. Porrot militarrak eta Parisko gertakariek herrialdea jota utzirik, lasaitasun eskaria nagusitu zen Frantzia gehienean. Eskariari “Bakea, Ordena eta Lana” esloganaz erantzun zion Thiersen gobernubehin-behineko probisionalakgobernuak. Elizaren eraginaagerianeragina agerian uzten dute garai hartan egindako erromesaldi ugariek eta Frantzia Bihotz Santuari eskaini izanak. Guztiarekin ere, biztanleriak (nekazaritza jatorrikoa baitzen gehienbat) arras arbuiatu zuen eskuindarren arinkeria gerrazalea.
 
Langile klase urria gune jakinetan zegoen batez ere: Paris eta [[Lyon]]go industria aldeetan eta iparraldeko harrikatz arroetan.
Monarkiaren aldeko fakzioak ados jarri ezinean, Thiers kendu eta haren ordez [[Patrice de Mac-Mahon]] mariskala ezarri zuten gobernu buru (1873). Urte horietan errepublikar errejimenaren konstituzio-oinarriak ezarri zituzten.
 
Errejimen honekhorrek ia monarkiaren aginpidea eman zion lehendakariari eta ganbera biko sistema ezarri zuen krisi politikoei aurre egin ahal izateko. Lege nahaste horren oreka dela bide, 1880an errepublikarrek boterea eskuratu zuten [[Léon Gambetta]] eta [[Jules Grevy]]rekin.
== Errepublika errepublikarra (1880-1889) ==
3.330

edits