«Magma»: berrikuspenen arteko aldeak

1.178 bytes added ,  Duela 6 urte
ez dago edizio laburpenik
No edit summary
No edit summary
[[Fitxategi:Aa_large.jpg|thumb|320px|[[Kilauea]] sumendiaren [[laba]]]]
'''Magma''' ({{lang-el|μάγμα}}, "ukendu lodia"), Lurrarren edo beste planeten barneko arroka urtuen masak hartzen duen izena da. [[Tenperatura]] handiko nahasketa faseanitza da, osagai likido, gas eta solidoz osaturik dagoena. Bere sorreratik, gainazalean solidotu baino lehenago goraka doan magmari, [[laba]] deritzo. Magma hozten denean [[arroka igneo]]ak sortzen dira.
'''Magma''', [[tenperatura]] handiko nahasketa faseanitz bat da (bere konposaketaren arabera, 700 °C baino gutxiagotik 1500 °C baino gehiagoraino), solido (kristalak eta [[arroka]] zatiak), likido (gehienbat silikatoak) eta gasena ([[hidrogeno]], [[oxigeno]], [[karbono]], [[sufre]] eta [[kloro]]an aberatsa), iturri parental baten [[fusio partzial]] edo erabatekoagatik eratua (nagusiki, [[mantu]]aren gainaldea eta [[lurrazal]]aren oinarria). Bere mineral edukiagatik, magma bi talde handitan sailka daiteke: mafikoak eta felsikoak. Oinarrian, magma [[mafiko|mafikoek]], [[magnesio]] eta [[kaltzio]]an aberatsak diren silikatoak dituzte, [[felsiko|felsikoak]], [[sodio]] eta [[potasio]]an aberatsak diren bitartean.
 
== Magma motak ==
Bere sorreratik, gainazalean solidotu baino lehenago goraka doan magmari, [[laba]] deritzo.
Bere konposizioaren arabera, 700 °C baino gutxiagotik 1500 °C baino gehiagorainoko tenperaturak hartzen ditu. Osagai solidoak kristalak eta [[arroka]] zatiak izaten dira, likidoen artean gehienbat silikatoak izaten ditu eta gasetan aipagarrienak [[hidrogeno]]a, [[oxigeno]]a, [[karbono]]a, [[sufre]]a eta [[kloro]]a dira. Iturri parental baten [[fusio partzial]] edo erabatekotik eratzen da [[mantu]]aren gainaldea eta [[lurrazal]]aren oinarriaren arteko eremuan.
 
Bere mineral edukiagatik, magma lau talde handitan sailka daiteke:
* [[Ultramafiko|Magma ultramafikoak]]: SiO<sub>2</sub> 45% baino gutxiago dutenak dira. 1500&nbsp;°C-tik gorako tenperatura hartzen du. Dentsitate oso handia eta biskositate oso baxua du. Mantuaren goiko partean hozten da eta [[peridotita]]k eratzen ditu.
* [[Mafiko|Magma mafikoak]]: SiO<sub>2</sub> %50etik behera dute eta [[magnesio]], [[burdin]] eta [[kaltzio]]an aberatsak dira. 1300&nbsp;°C-tik gorako tenperatura hartzen du. Dentsitate handia du eta biskositate baxua. Plaken arteko muga [[Muga konbergente|konbergente]] zein [[Muga dibergente|dibergentetan]] azaleratzen da eta hozterakoan [[basalto]]a eratzen da.
* Tarteko magmak: SiO<sub>2</sub> %60 inguruan izaten dute eta 1000&nbsp;°C inguruko tenperatura hartzen dute. Biskositatea eta dentsitatea ere tartekoak dira. Hozterakoan [[andesita]]k eratzen dituzte.
* [[Felsiko|Magma felsikoak]]: SiO<sub>2</sub> %70etik gora dute eta [[sodio]] eta [[potasio]]an aberatsak dira. Tenperatura ez da 900&nbsp;°C-ra iristen eta biskositate handia izaten dute. Hozterakoan [[granito]]a eratzen da.
 
== Jario magmatikoa ==
83.414

edits