«Pistola Izarra»: berrikuspenen arteko aldeak

4.442 bytes added ,  Duela 5 urte
(Orri berria: «'''Pistola izarra''' (ingelesez Pistol Star) gure galaxia den Esne Bidean dagoen izar hipererraldoi eta hipermasiborik argitsuenetako bat da. Bere izena, argiztatzen...»)
 
{{Starbox begin
'''Pistola izarra''' ([[ingeles]]ez Pistol Star) gure galaxia den [[Esne Bidea]]n dagoen izar [[hipererraldoi]] eta hipermasiborik argitsuenetako bat da. Bere izena, argiztatzen duen [[nebulosa]]ren izenetik datorkio, [[Pistola Nebulosa]].
| name=Pistola Izarra }}
{{Starbox image
| image=[[File:Pistol star and nebula.jpg|280px]]
| caption=Pistola Izarra eta Nebulosa
| credit=[[Hubble espazio teleskopioa|HST]] [[Near Infrared Camera and Multi-Object Spectrometer|NICMOS]]
}}
{{Starbox observe
| epoch=J2000
|ra = {{RA|17|46|15.3}}<ref name=2mass>{{erreferentzia|bibcode=2003yCat.2246....0C|izenburua=VizieR Online Data Catalog: 2MASS All-Sky Catalog of Point Sources (Cutri+ 2003)|aldizkaria=VizieR On-line Data Catalog: II/246. Originally published in: 2003yCat.2246....0C|liburukia=2246|orrialdea=0|abizena1=Cutri|izena1=R. M.|abizena2=Skrutskie|izena2=M. F.|abizena3=Van Dyk|izena3=S.|abizena4=Beichman|izena4=C. A.|abizena5=Carpenter|izena5=J. M.|abizena6=Chester|izena6=T.|abizena7=Cambresy|izena7=L.|abizena8=Evans|izena8=T.|abizena9=Fowler|izena9=J.|abizena10=Gizis|izena10=J.|abizena11=Howard|izena11=E.|abizena12=Huchra|izena12=J.|abizena13=Jarrett|izena13=T.|abizena14=Kopan|izena14=E. L.|abizena15=Kirkpatrick|izena15=J. D.|abizena16=Light|izena16=R. M.|abizena17=Marsh|izena17=K. A.|abizena18=McCallon|izena18=H.|abizena19=Schneider|izena19=S.|abizena20=Stiening|izena20=R.|abizena21=Sykes|izena21=M.|abizena22=Weinberg|izena22=M.|abizena23=Wheaton|izena23=W. A.|abizena24=Wheelock|izena24=S.|abizena25=Zacarias|izena25=N.|urtea=2003}}</ref>
|dec = {{DEC|-28|50|04}}<ref name=2mass/>
| appmag_v=>28<ref name=figer/>
| constell=[[Sagittarius (konstelazioa)|Sagittarius]] }}
{{Starbox character
| class=LBV<ref name=figer/>
| appmag_1_passband = J
| appmag_1 = 11.828<ref name=2mass/>
| variable=[[Izar aldakor urdin argitsu|cLBV]]<ref name=naze>{{erreferentzia|bibcode=2012A&A...538A..47N|izenburua=The first X-ray survey of Galactic luminous blue variables|aldizkaria=Astronomy & Astrophysics|liburukia=538|orrialdea=A47|abizena1=Nazé|izena1=Y.|abizena2=Rauw|izena2=G.|abizena3=Hutsemékers|izena3=D.|urtea=2012|doi=10.1051/0004-6361/201118040}}</ref>
| appmag_2_passband = H
| appmag_2 = 8.920<ref name=2mass/>
| appmag_3_passband = K
| appmag_3 = 7.291<ref name=2mass/>
}}
{{Starbox astrometry
| radial_v=+130<ref name=figer>{{erreferentzia|bibcode=1999ApJ...525..759F|izenburua=High-Resolution Infrared Imaging and Spectroscopy of the Pistol Nebula: Evidence for Ejection|aldizkaria=The Astrophysical Journal|liburukia=525|alea=2|orrialdea=759|abizena1=Figer|izena1=Donald F.|abizena2=Morris|izena2=Mark|abizena3=Geballe|izena3=T. R.|abizena4=Rich|izena4=R. Michael|abizena5=Serabyn|izena5=Eugene|abizena6=McLean|izena6=Ian S.|abizena7=Puetter|izena7=R. C.|abizena8=Yahil|izena8=Amos|urtea=1999|doi=10.1086/307927}}</ref>
| dist_pc=8.000<ref name=najarro/>
| absmag_v=
}}
{{Starbox detail
| mass=27.5<ref name=najarro/>
| radius=306<ref name=najarro/>
| luminosity=1,600,000<ref name=najarro>{{erreferentzia | abizena1 = Najarro | izena1 = F. | abizena2 = Figer | izena2 = D. F. | abizena3 = Hillier | izena3 = D. J. | abizena4 = Geballe | izena4 = T. R. | abizena5 = Kudritzki | izena5 = R. P. | izenburua = Metallicity in the Galactic Center: The Quintuplet Cluster | doi = 10.1088/0004-637X/691/2/1816 | aldizkaria = The Astrophysical Journal | liburukia = 691 | alea = 2 | orrialdea = 1816 | urtea = 2009 | pmid = | pmc = |arxiv = 0809.3185 |bibcode = 2009ApJ...691.1816N }}</ref>
| temperature=11.800<ref name=najarro/>
| metal_fe=0.1<ref>{{erreferentzia|bibcode=2013ASSP...34..115B|izenburua=Stellar Populations in the Galactic Center|aldizkaria=Cosmic Rays in Star-Forming Environments|liburukia=34|orrialdea=115|abizena1=Bono|izena1=G.|abizena2=Matsunaga|izena2=N.|abizena3=Inno|izena3=L.|abizena4=Lagioia|izena4=E. P.|abizena5=Genovali|izena5=K.|urtea=2013|doi=10.1007/978-3-642-35410-6_9|bilduma=Astrophysics and Space Science Proceedings|isbn=978-3-642-35409-0}}</ref>
| age=~4×10<sup>6</sup><ref name=liermann>{{erreferentzia|bibcode=2012A&A...540A..14L|izenburua=The Quintuplet cluster. III. Hertzsprung-Russell diagram and cluster age|journal=Astronomy & Astrophysics|liburukia=540|orrialdea=A14|abizena1=Liermann|izena1=A.|abizena2=Hamann|izena2=W.-R.|abizena3=Oskinova|izena3=L. M.|urtea=2012|doi=10.1051/0004-6361/201117534|arxiv = 1203.2435 }}</ref>
}}
{{Starbox catalog
| names = V4647&nbsp;Sgr, qF&nbsp;134, 2MASS&nbsp;J17461524-2850035
}}
{{Starbox reference
| Simbad = Pistol_star
}}
{{Starbox end}}
'''Pistola izarra''' ([[ingeles]]ez {{lang-en|Pistol Star}}) gure galaxia den [[Esne Bidea]]n dagoen izar [[hipererraldoi]] eta hipermasiborik argitsuenetako bat da. Bere izena, argiztatzen duen [[nebulosa]]ren izenetik datorkio, [[Pistola Nebulosa]].
 
== Kokapena ==
Pistola izarra gure [[eguzki-sistema]]tik 25.000 [[argi-urte]]ko distantziara dago, [[Sagittarius (konstelazioa)|Sagittarius]] [[konstelazio]]ra bidean, [[Nash (izarra)|Nash]] (γ Sagittarii) eta [[Kaus Medius]] (δ Sagittarii)gandik mendebaldera, [[Kaus Australis]] (ε Sagittarii)gandik iparmendebaldera eta [[Kaus Borealis]] (λ Sagittarii) eta [[Nunki]] (σ Sagittarii)gandik hegoekialderahego-ekialdera. Gure galaxiaren erdigunetik gertu dagoen [[Kumulu Boskoitz]]aren zati da. Izarra ezin da [[Lur]]retik ikusi inguratzen duen hauts lainoaren ondorioz. Hala ez balitz, begi hutsez ikusi ahal izango litzateke laugarren magnitudeko izar bat bezala beragandik banatzen gaituen distantzia handia gora-behera. [[Hubble espazio teleskopioa]]k aurkitu zuen [[1990eko hamarkada]]n [[izarrarteko hauts]]a zeharkatzen duten [[infragorri]]zko uhin luzerak erabiliz.
 
== Ezaugarri fisikoak ==
150 [[eguzki masa]] inguruko masarekin, Pistola Izarra [[izar aldakor urdin argitsu]] bezala sailkatua da, [[Eta Carinae]] bezala. Bere dizdiradistira gure eguzkiarena baino 10 milioi aldiz handiagoa da, gure galaxia bere zati den [[Talde Lokal]]eko izarrik dizdiratsuenetakodistiratsuenetako bat delarik. Galaxiaren erdigunetik gertu egoteak ez dirudi kasualitate soila, han objektu supermasiboen sorrera errazten bait dabaita.
 
Bere existentzian zehar [[izar masa galera|izar masa galtzen]] aritu da, bere hasierako masa 200 eta 250 eguzki masaren artean egongo zelarik. Uste denez, izar honek, duela 4.000 eta 6.000 urte gertatutako bi eztanda erraldoitan gure eguzkiarena baino 10 aldiz masa gehiago jaurti du. Bere [[izar haize]]a gure eguzkiarena baino 10.000 aldiz indartsuagoa da. Bere bizi epea oso laburra da, 3 milioi urte ingurukoa, eta bere egungo adina zehaztasunez ezagutzen ez den arren, 1,7 eta 2,1 milioi urte bitartean egon daitekeela uste da. [[Supernoba]] edo [[hipernoba]] dizdiratsudistiratsu bezala eztanda egingo du 1 eta 3 milioi urte bitartean barru.
 
== Erreferentziak ==
[[Kategoria:Izarrak]]
{{erreferentzia_zerrenda}}
 
[[Kategoria:Izen propiodun izarrak]]
[[Kategoria:Sagittarius konstelazioa]]
187.104

edits