«Panpa»: berrikuspenen arteko aldeak

1.922 bytes added ,  Duela 7 urte
ez dago edizio laburpenik
tNo edit summary
No edit summary
[[Fitxategi:PAMPAS.png|280px|thumb|Panparen kokapena [[Hego Amerika]]n.]]
'''Panpa'''<ref>{{Erreferentzia|url=http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0170.pdf|egilea=[[Euskaltzaindia]]|data = 2012-05-25|izenburua= 170. araua: Amerikako toponimia}}</ref> ([[ketxua]]z: ''pampa'', «ordokia») [[Hego Amerika]]ko 600750.000 [[kilometro koadro|km²ko]] [[ordoki]]a da., [[Rio de la PlataArgentina]]renko hegoerdi-ekialdean, kokatzen[[Uruguai]]ko dazati handienean, eta [[ArgentinaBrasil]]go [[Hegoaldeko Rio Grande]]n hedatzen dena.
 
== Izena ==
[[Espainia]]rrekEspainiarrek [[XVI. mendea]]n eskualdera [[Andeak|Andeetatik]] behera heldu zirenean, [[ordoki]]ariordokiari ''pampa'' izena eman zioten. ''Pampa'' edo ''bamba'' [[kitxua|ketxuazketxua]],z "[[«ordoki]]a"» esan nahi duelako edo, hobeto esanda "[[mendi]]en«mendien arteko [[ordoki]]a"ordokia». BertokoBertako [[amerindiar|biztanleei]], [[metonimia]]z, izen bera jarri zieten.
 
== Kokapena ==
* [[Argentina]]
Panpa honako [[Argentina]]ko [[argentinaren banaketa administratiboa|probintzietara]] hedatzen da:
** [[Entre Ríosko probintzia|Entre Rios]] osoa,
** [[Santa Feko probintzia|Santa Feko]] hegoaldea,
** Ia [[Córdobako probintzia (Argentina)|Cordoba]] osoa,
** [[La Pampako probintzia|La Pampa]] osoa,
** Ia [[Buenos Airesko probintzia|Buenos Aires]] osoa eta
** [[San Luisko probintzia|San Luiseko]] hego-ekialdea.
* Ia [[Uruguai]] osoa
* [[Brasil]]go [[Hegoaldeko Rio Grande]]
 
[[Fitxategi:Campo Departamento Conhelo.jpg|thumb|900px|center|<small>Panpako zabaldia [[La Pampako probintzia]]n</small>]]
 
== Azpi-eskualdeak ==
* Barneko Panpa: [[Buenos Airesko probintzia|Buenos Airesko]] mendebaldean, [[La Pampako probintzia|La Pampako]] iparraldean, [[Córdobako probintzia (Argentina)|Cordobako]] hegoaldean eta [[San Luisko probintzia|San Luiseko]] ekialdean kokatuta.
* Panpa uhindua: [[Buenos Airesko probintzia|Buenos Airesko]] kostaldetatik, [[Paraná|Parana]] ibairaino eta hegoaldetik Tandilia eta Ventania mendilerroetatik iparralderaino Carcarañá ibairaino kokatuta.
* Panpa behea: [[Buenos Airesko probintzia|Buenos Airesko]] Salado ibaiaren arroan kokatuta.
* Goiko Panpa: [[Córdobako probintzia (Argentina)|Cordoba]] eta [[San Luisko probintzia|San LuisekoLuisko]] mendilerroen ondoan kokatutakokatua.
 
== GautxoakHistoria ==
[[Fitxategi:Autódromo_Eusebio_Marcilla.jpg|thumb|300px|right|<small>Panpa, Junin, [[Buenos Airesko probintzia]]</small>]]
[[Gautxo]] izeneko [[abeltzaintza|abeltzainak]] eremu zabal hauetako biztanleak izan dira [[Espainia]]ko konkistatik, aurretik bertako [[amerindiar]]rak bizi zirelarik.
[[XVI. mende]]aren lehenengo erdialdean iritsi ziren espainiarrak lurralde honetara. Tribu nomadak bizi ziren han eta ehizean jarduten zuten, nagusiki. [[Kitxua (etnia)|Kitxuak]], antigoiak, pehueltxeak, manzaneroak eta [[tehueltxe]]ak ziren talderik garrantzitsuenak. [[Sebastian Caboto]]ren espediziokoak ziren Pampa esploratzen hasi ziren lehenengo konkistatzaileak, Francisco Cesarren agindupean ([[1528]]). [[1536]]. urtean, lehenengo abereak eraman zituzten [[Pedro de Mendoza]]k eta bere gizonek, eta ondoren zabaldi osora hedatu zen abere hazkuntza.
 
XVI. mendearen bukaeran osorik esploratu zuen Pampa [[Hernando Arias de Saavedra]]k. Espainiarren eta bertakoen arteko harremanen ondorioz, abere hazkuntzari ekin zioten hauek eta [[gautxo]] izeneko abeltzainak sortu ziren. Halere, Pampako lurraldeko alde handi bat ezin izan zuen gobernuak menderatu, ez espainiarrak eta ez argentinarrak, [[XIX. mende]]aren bigarren erdialdea arte.
== Erreferentziak ==
{{erreferentzia_zerrenda}}
 
Lurralde honek nekazaritzarako eskaintzen zituen aukerak zirela eta, beren burujabetasuna mantentzen zuten indiar herriak menderatzeko helburua zuen lehenengo espedizioa ([[José Félix Aldao]]ren agindupean) antolatu zuten Mendozako eta Buenos Airesko gobernuek. [[Juan Manuel de Rosas]]en diktadura garaian ([[1835]]-[[1852]] urteetan) bete zen helburu hori, gehienbat. [[1839]]. urtean Ramírez eta Ramos jeneralek rankel indiar herria garaitu ondoren, indiar guztiak menderatuak izan ziren. [[1879]]. urtean Argentinako gobernuaren eskuetara igaro zen Pampa.
== Ikus, gainera ==
 
* [[Panpa-lezka]]
== Ekonomia ==
Nekazaritza ([[gari]]a, [[arto]]a, [[luzerna]], [[olio]]a, [[patata]], fruituak) eta abere hazkuntza (ardi-azienda, behi-azienda) dira ekonomia jarduera nagusiak. Laboreak eta haragia esportatzen ditu, eta itsasbide eta burdinbide sare garrantzitsuak ditu.
 
== Erreferentziak ==
{{ lur | data=2015/08/15}}
 
{{commonskat|Pampas (Argentina)}}
[[Kategoria:Argentinako eskualde geografikoak]]
[[Kategoria:Hego Amerikako geografia]]
38.725

edits