«Dublin»: berrikuspenen arteko aldeak

499 bytes removed ,  Duela 5 urte
ez dago edizio laburpenik
'''Dublin''' ([[Nazioarteko Alfabeto Fonetikoa|NAF]]: [ˈdʌblɪn]; [[irlandako gaelera|irlanderaz]], '''Baile Átha Cliath''' [bˠalʲə aːha klʲiəh] edo '''Duibhlinn''') [[Irlandako Errepublika]]ko hiriburua eta [[Irlanda]]ko hiri nagusia da, herrialdearen ekialdeko kostaldean kokatuta dagoena. [[Leinster]] probintzian dago, [[Dublingo konderria]]n.
 
[[2006]]. urtean, 505.739 biztanle zituen hiriak, baina inguruko herriak kontuan hartuta, biztanleria 1.045.769koa zen, eta [[Dublingo konderria|Dublingo konderri]] osoan, 1.186.821 biztanle bizi diraziren.
 
== Izena ==
Hiriaren izena [[Irlandera zaharra|irlandera zaharreko]] ''Dubh Linn'' izendapenaren [[Irlandako ingelesa|hiberno-normanderakonormandera]]<nowiki/>tiko eratorria da: haren esanahia [[euskara]]z ''Putzu beltz'' da, hots, ''dubh'' ("beltz") eta ''linn'' ("putzu"). Historikoki, irlanderazko grafian gaur egungo ''bh'' digrafoa antzina ''b'' letraren gaineko puntu batez idazten zen, hau da, ''Duḃ Linn'' edo ''Duḃlinn''. [[Normandiar]]rek —[[frantses]]ez hitz egiten zuten— puntua kentu eta ''Develyn'' edo ''Dublin'' izenekin ordezkatu zuten. Aintzira hura [[Poddle ibaia]] gaur egun Wellington Quayn elkartzen den [[Liffey ibaia]]rekin elkartu aurretik jasaten zuen geldialdiarekin sortzen zen, baina egun idortuta dago eta Dublingo atzealdeko Dubh Linn Gardens parkeko guneak estalitzen du; Poddle ibaia, berriz, lurpeko kanalerapen baten bidez doa.
 
[[irlandako gaelera|irlandera]]<nowiki/>zko ''Baile Átha Cliath'' izena —euskaraz, "Ibiko gotorlekuaren hiria"— ''Áth Cliath'' [[Father Mathew zubia|Father Mathew zubitik]] hurbil zegoen [[Liffey ibaia|Liffey ibaiko]] ibi bat zen. [[Irlandar mitologia]]ko ''[[Táin Bó Cúailnge]]'' izeneko kondairan ''Dublind rissa ratter Áth Cliath'' esaldia aipatzen da ("Áth Cliath deitua da Dublin").
Dublin [[Irlanda]]ko ekialdeko kostaldean dago, [[Liffey ibaia]]ren bokalean, eta denera 115&nbsp;km<sup>2</sup>-ko azalera du. Hegoaldean garaiera txikiko mendiz inguratuta dago, eta mendebalde eta iparraldetik, berriz, soroz eta alorrez. Liffey ibaiak hiria bitan banatzen du: [[Iparraldea (Dublin)|Dublingo Iparraldea]] eta [[Hegoaldea (Dublin)|Dublingo Hegoaldea]]. Bi ertz horiek beste bi ibai txikiagotan banatzen dira: [[Tolka ibaia]], [[Dublingo badia]]ren ipar-mendebaldean itsasoratzen dena, eta [[Dodder ibaia]], hego-mendebaldean. Gainera, hiri barnean, mendebaldera [[Shannon ibaia]]ren lotzen diren beste bi kanal ere badaude: hegoaldeko [[Kanal Handia (Dublin)|Grand Canal]] eta iparraldeko [[Royal Canal (Dublin)|Royal Canal]].
 
[[Fitxategi:Dublin SPOT 1023.jpg|thumb|200px|left|Dublin hiriko airekoairetiko ikuspegia. Bertan, [[Liffey ibaia]] [[Dublingo badia]] eta [[Itsaso Zeltikoa|Zelta itsasoan]] itsasoratzen ikusten da, baita [[Iparraldea (Dublin)|Dublingo Iparraldea]] eta [[Hegoaldea (Dublin)|Dublingo Hegoaldea]] eremuak ere.]]
 
Liffey ibaiak [[Leixlip]] udalerrian ekialde-mendebaldetik hego-ekialderako norantzara biratzen du: leku hori soroen eta hirigunearen arteko muga da.
 
=== Kultur eta ekonomi banaketak ===
Hirian iparIpar-hegoaldeko eremuen arteko usadiozko banaketa bat egon da eta [[Liffey ibaia]] bi eremuen arteko muga da: bion artean, herri-lehia ere badago. [[Iparraldea (Dublin)|Dublingo Iparraldea]] ohituraz langileen bizilekua izan da; aldiz, [[Hegoaldea (Dublin)|Dublingo Hegoaldea]] erdi eta goi mailakoena. Banaketa hori hiriburuko "azpikulturen" estereotipoen adibide garbia da; horrez gain, hirian mintzatzen den [[ingeles]]aren dialektoa ere bitan banatzen du: hegoaldekoa, goi mailako heziketa eta modu onen parekidea dena, eta iparraldekoa, hiriko langileen ohiko ingelesa.
 
Hegoaldeko eremuko [[Dublingo gaztelua]] denbora luzean hiriko [[Britainia Handia|britainiar]] boterearen ikurra izan zen, bai eta bi katedralak ere.
* '''[[Croke Park]]''': irlandar kirolen tenplu nagusia. Bertan jokatzen dira Irlanda osoko [[futbol gaeliko]] eta [[hurling]] kirolen finalak.
* '''[[Lansdowne Road]]''': duela gutxi arte, hantxe jolasten ziren Irlandako errugbi eta futbol selekzioak. Egun, eraikina inausita dago eta Aviva Stadium berria eraikitzen ari dira haren lekuan.
* '''[[Aviva Stadium]]''': 2011. urtetik aurrera, joko zelai horretan aritzen dira Irlandako errugbi eta futbol selekzioak.
* '''[[St. James's Gate garagardotegia|St. James's Gate Brewery]]''': Irlandako ikur garrantzitsua den [[Guinness]] irlandar garagardo ospetsua ekoizten den garagardotegi da.
* '''[[Kilmainham Gaol]]''': KilmainhamekoKilmainham presondegiaren museoa, irlandar abertzaletasunaren ikur garrantzitsua.
* '''[[Irlandako Museo Nazionala]]'''
* '''[[Phoenix parkea|Phoenix Parkea]]''': Dublingo parke ospetsu eta erraldoia.
Hiria mundu mailan zerbaitengatik ospetsua baldin bada, bertako usadiozko irlandar [[taberna|tabernengatik]] da. Adibidez, [[O'Donoghue's Pub]] taberna [[zelta musika]] zaletuen templua da: bertan, [[1960ko hamarkada]]<nowiki/>n, [[The Dubliners]] [[folk musika|folk]] musika talde ezagunak lehenbiziko musika emanaldiak egin zituen. [[The Brazen Head]] Dublin osoko tabernarik zaharrena da. Aldiz, [[Davy Byrne's pub]] tabernak [[James Joyce]] irlandar idazlearen ''[[Ulises (eleberria)|Ulises]]'' eleberrian agertzeari zor dio ospea. [[Mulligan's]] taberna ere eleberri berberean ageri da: [[1732]]an ireki zen eta irlandar folk musikaz gozateko beste leku egokia da.
 
Ziurrenik, gazteen artean gau giroaz gozatzeko hiriko leku ezagunena [[Temple Bar]] auzoa da; bertan, besteak beste, [[The Temple Bar pub]] eta [[The Oliver St. John Gogarty]] daude.
 
Hiriko besteBeste taberna ospetsu edo nabarmenakaipagarriak honako hauek dira: [[The Duke (Dublin)|The Duke]], [[Doheny and Nesbitt's]], [[M.J.O'Neill's]], [[Grogan's]], [[McDaid's]], [[Kehoe's]], [[Conways]], [[Bewley's Oriental Cafe]], [[Horseshoe Bar]], [[The George (Dublin)|The George]], [[The Bleeding Horse]], [[Neary's]] eta [[Stag's Head]].
 
=== Parkeak ===
Dublin hiriak [[Europa]]ko edozein hiriburuk baino kilometro koadroko eremu berde gehiago du hiriak: hain zuzen ere, dublindarren % 97 parke batetik 300 metrora bizi da. Udalak 1.000 biztanleko 2,96 [[hektarea]] eremu berde eta 255 joko-zelai egokitu ditu.; Gaineragainera, udalak urtero 5.000 [[zuhaitz]] landatu eta 1.500 hektarea parke kudeatzen ditu.<ref>[http://www.dublincity.ie/RecreationandCulture/DublinCityParks/Pages/Facts%20About%20Our%20Parks.aspx Parkeei buruzko datuak. Dublingo Udala. Dublincity.ie, 2012ko urtarrilaren 14a.]</ref>
 
[[Fitxategi:St Stephen's Green.jpg|thumb|left|200px|[[St Stephen's Green]] parkea.]]
Hirian zehar parke ugari daude: haien artean, aipagarrienk [[Phoenix parkea|Phoenix Park]], [[Herbert Park]] eta [[St Stephen's Green]] dira. Phoenix Park hiriaren erdigunetik 2–4&nbsp;km mendebaldera dago, [[Liffey ibaia]]ren iparraldeko ertzean: inguruan duen hormaren perimetroak 16&nbsp;km ditu eta bere barne 707 hektarea hartzen ditu. Hori dela eta, Europa osoko hiri-parke handiena da.<ref>[http://www.phoenixpark.ie/about/ Phoenix parkeari buruz. New York hiriko Central Park parkearen hedaduraren bikoitza du. Office of Public Works. 2010eko urtarrilaren 2a.]</ref> [[Belar]]di handiak eta zuhaitz iladez osatutako etorbideak ditu eta [[XVII. mendea|XVII. mendetik]] aurrera, [[adarzabal]]aren bizilekua ere bada. Bestalde, [[Áras an Uachtaráin]] [[Irlandako presidente]]en egoitza nagusiaren kokalekua ere bada; eriakin hori [[1754]]an eraiki zen. Horretaz gain, parkea [[Dublingo Zoologikoa]], [[Ameriketako Estatu Batuak|AEBetako]] enbaxadorearen egoitza ofiziala eta [[Ashtown gaztelua]]ren kokalekua ere bada. Bestalde, parkea musikari eta abeslari ospetsu ugariren kontzertuen kokalekua ere bada.
 
[[St Stephen's Green]] parkea Dublingo merkatal etorbide nagusienetako bat den [[Grafton Street]] kalea, merkatari etorbide nagusienetako bat dena, eta izen bereko merkatalgunearenmerkatari-gunearen alboan dago,; parke honenhorren inguruko kaleak Irlanda nahiz DublingoIrlandako erakunde ugariren egoitzen kokalekua direlarikdira. Gainera, gainera bertan [[Luas]] edo Dublingo [[tranbia]]ren hiru lineetako geltokiak ere kokatzen diradaude.
 
[[St Anne's Park]] parke publikoa izateaz gain, atsedenlekuaatseden-lekua ere bada. [[Iparraldea (Dublin)|Dublingo iparraldeko]] [[Raheny]] eta [[Clontarf]] auzoen artean dago.
 
== Ekonomia ==
Dublingo Aireportuko Agintaritza erakundeak [[Dublingo aireportua]] kudeatzen du. Iparraldean dago, [[Fingaleko konderria|Fingal]] konderrian. Irlandako hainbat hegazkin konpainiaren egoitza da: [[Aer Lingus]], kostu baxuko [[Ryanair]] eta [[Aer Arann]] eta [[CityJet]], eskualdeetakoak biak. Aireportuak hegaldi linea luze eta ertainak eskaintzen ditu, bai eta bertatik bertarako eskualde aireportuen arteko hegaldiak ere. AEB, [[Kanada]] eta [[Ekialde Hurbila|Ekialde Ertainera]] doazen hegaldi eskeintza zabala du. Dublingo aireportua Irlanda osoko erabiliena da; hurrengoa biak [[Corkeko aireportua|Cork]]<nowiki/>ekoa eta [[Shannon aireportua|Shannon]] dira. [[2007]]an, bigarren terminalaren eraikuntzari ekin zitzaion eta [[2010]]eko [[azaroaren 19]]an ofizialki ireki zen.<ref>[http://www.rte.ie/news/2010/1021/daa-business.html Opening date for Terminal 2 set. RTÉ. 2010eko urriaren 21a.]</ref>
 
Dublingo aireportua [[Europa]]<nowiki/>ko 25. erabiliena da,; [[2011|2011n]], 19 milioi bidaiari izan zituen.
 
=== Bizikleta ===
[[1990eko hamarkada|1990eko hamarkadan]] zehar, Dublingo udalak hiri guztian zehar [[bizikleta bide|bidegorriak]] ipini zituen, [[2012]]. urterako hirian 200 kilometro bidegorri zeudelarik.<ref>[http://www.dublincitycycling.ie/category/cycling-maps Dublin City Cycling – ''Cycling Maps'']</ref> [[2011]]an ''Copenhagenize Index of Bicycle-Friendly Cities'' aldizkariko munduko hirien artean 9. postuan sailkatua zegoen.<ref>[http://copenhagenize.eu/index/index.html Copenhagenize Consulting – ''Copenhagenize Index of Bicycle-Friendly Cities 2011'']</ref>
 
[[2009]]. urtetik aurrera hirian [[Dublinbikes|''Dublinbikes'']] bizikletak alokatzeko sistema ezarri da. Sistema hau [[JCDecaux]] enpresakenpresaren babestuaesku dago, hiriareneta erdiguneanhiriaren daudenerdiguneko 44 terminal edo geltoki eta 550 [[frantzia]]r bizikletaz osatua dagoelarikdarabiltza. Sistema honen erabiltzaileakErabiltzaileak ''Long Term Hire Card'' (urte osorako, 10€) edota ''Day Ticket'' (egun baterako, 3€) txartelen bidez hiri osoan txinrriduazbizikletaz biliibil daitezke. Lehenbiziko 30 minutuak dohainik dira, baina denbora horren ondoren erabilitako zerbitzuaren araberako kostu gehigarria ordaindu beharra dago.<ref>[http://www.dublinbikes.ie/How-does-it-work|title=Dublinbikes – How does it work? Dublinbikes. 2011ko urtarrilaren 29a.]</ref> ''Dublinbikes'' sistemak gaur egun 58.000 izen emate ditu, eta etorkizunean hiriko auzuneetara hedatzeko aurreikuspenak daude, denera 5.000 bizikleta eta 300 terminalez osatuko zelarikosatuta.<ref>[http://dublinobserver.com/wp-content/uploads/2011/03/Dublin-Bikes-Strategic-Planning-Framework-Document-Full.pdf Dublinbikes Strategic Planning Framework 2011–2016. Dublin City Council. 2011ko uztailaren 29a.]</ref>
 
== Hezkuntza ==
[[Fitxategi:Trinity College.jpg|thumb|left|[[Trinity College (Dublin)|Trinity College]].]]
 
Dublin hiriaHiriburua Irlandako hezkuntza gune nagusia da, denera bertan hiru [[unibertsitate]] eta goi mailako hainbat ikastetxe eta hezkuntza erakunde daudelarikbaitaude. Hirian hirugarrenHirugarren mailako 20 institutu daude. [[2012]]an Dublin Europar Zientzia Hiriburua izan dazen.<ref>[http://www.dublincity.ie/Press/PressReleases/PressReleases2008/PressReleasesJuly2008/Pages/Dublin%E2%80%99sbidforCityofScience2012gatherspace.aspx Dublin City Council: Dublin’s bid for City of Science 2012 gathers pace. Dublin City Council. 2008ko uztaila.]</ref><ref>[http://www.independent.ie/national-news/celebrations-and-hard-work-begin-after-capital-lands-science-olympics-for-2012-1551782.html Celebrations and hard work begin after capital lands science 'Olympics' for 2012. John Walshe eta Ralph Reigel. Irish Independent. 2008ko azaroaren 25a.]</ref> Hiriaren erdigunean kokatua dagoen, [[Dublingo Unibertsitatea]] [[XVI. mendea]]n sortua izansortu zen,; hortaz, IrlandaIrlandako osoko unibertsitate zaharrena da. Bere barneanHaren dagoenbarneko [[Trinity College (Dublin)|Trinity College]] unibertsitatea [[1592]]an [[Elisabet I.a Ingalaterrakoa]]ren erregealdian ezarriaezarri izan zen eta denbora luzezluzean [[katolizismo|katolikoei]] bertan ikastea debekatu zitzaien baina, azkenikazkenean, [[XIX. mendea]]ren hasieran, Katolikoen Emanzipazioarekin sarrera baimendu zitzaielarikzitzaien. Orduan, Hierarkia Katolikoa [[1970eko hamarkada|1970ko hamarkada]] arte, ikasle katolikoei bertan ikastea eragozten saiatu zen. Hiriaren erdigunean dago, [[College Green]] enparantzanplazan, eta denera 15.000 ikasle inguru ditu.
 
[[Irlandako Unibertsitate Nazionala]] (NUI) ere Dublin hirian kokatua dago, haueta hori ere [[University College Dublin]] (UCD) delakoaren barnean dagoelarik,dago; gainerahorrez Universitygain, College Dublin delakoa Irlanda osoko unibertsitateaIrlandako handiahandiena da eta 22.000 inguru ikasle ditu. UCDkoHaren campus nagusia [[Belfield (Dublin)|Belfield]] auzoan dago, Dublin hiriko erdigunetik 5&nbsp;km hego-ekialdera. [[Royal College of Surgeons in Ireland]] (RCSI) delakoa medikuntza ikastetxea da eta hiriaren erdigunean kokatzen denerdiguneko [[St Stephen's Green]] parkearen alboan dago, hau(hori ere Irlandako Unibertsitate NazionalaNazionalaren barnean dagoelarikdago). [[Irlandako Unibertsitate Nazionala (Maynooth)|Maynootheko Irlandako Unibertsitate Nazionala]] ere Irlandako Unibertsitate Nazionalaren barnean dago eta: [[Kildareko konderria|Kildare konderriko]] [[Maynooth]] udalerrian kokatua dago, Dublin hiriaren erdigunetik 25 km-ra. [[Institute of International and European Affairs]] erakundeaerakundeak ere Dublin hirian kokatzendu daegoitza.
 
== Demografia ==
Dublin hiria [[Dublingo Hiri Kontseilua]]k kudeatzen du hiria, baina "Dublin" izenaz normalki inguruko hirigune osoa izendatu ohiizendatzen da,: honenharen barnean [[Dun Laoghaire-Rathdowneko konderria|Dún Laoghaire–Rathdown]], [[Fingaleko konderria|Fingal]] eta [[Hego Dublineko konderria|Hego Dublin]] barrutiak daudelarikdaude. GuztiHoriek hauekguztiek [[Dublingo konderria]] osatzen dute. Eremu hauEremuari [[Dublin eskualdea]] izenazesaten ezagutzen dazaio. [[2011]]ko erroldaren arabera, Hiri Kontseiluaren kontrolpean zegoen eremuak 525.383 biztanle zituen,; aldiz, hiriguneak 1.110.627 biztanle zituen. Dublingo konderriak 1.273.069 biztanle zituen eta [[Dublin Handia Hirigunea]]k, 1.804.156 biztanle. Hiriaren biztanleria azkar handituz doa, eta Irlandako Estatistika Bulegoaren arabera [[2020]]an 2,1 milioi inguruan egongo omen da.<ref>[http://www.rte.ie/news/2007/0402/dublin.html Call for improved infrastructure for Dublin] 2 April 2007</ref>
 
[[1990eko hamarkada]]tik aurrera, Dublin hiria etorkin ugariren helmuga izan da, haietako gehienak [[Europar Batasuna|Europar Batasune]]tik etorritakoak izan direlariketorriak, bereziki [[Erresuma Batua]], [[Polonia]] eta [[Lituania]]tik etorritakoak.<ref>"[http://www.guardian.co.uk/media/2006/mar/12/pressandpublishing.business3 Dublin heralds a new era in publishing for immigrants]". ''The Guardian'' 12 March 2006.</ref> Bestalde, Europatik kanpo etorritako etorkinakkanpotikoak ere badaude, bereziki [[Txinako Herri Errepublika|Txina]] eta [[Nigeria]]koak. DublinHiriburura hiriburura gainontzeko herrialdekoIrlandako edozein hiri eta eskualdeetaraeskualdetara baino etorkin askoz ere gehiago ailegatu ohiiritsi dira. Irlandako [[asia]]r jatorriko biztanleen %60a Dublin60 hirianDublinen bizi da, haietako %40a Dublingo40, Hirigunean kokatuaDublingo dagoelarikhirigunean.<ref>[http://www.rte.ie/news/2007/0726/census.html Foreign nationals now 10% of Irish population] 26 July 2007</ref> [[2006]]ko erroldaren arabera, atzerrian jaiotako Dublingo hiritarren kopurua %15 ingurukoa zen.<ref>"[http://opencities.britishcouncil.org/web/index.php?p_dublin_en Dublin]". OPENCities, a British Council project.</ref>
 
 
 
=== Irlandera ===
Dublingo eskualde osoan 31 [[gaelscoil]] edo irlanderazko lehen-mailako hezkuntza ikastetxe eta 8 [[gaelcholáiste]] bigarren-mailako hezkuntza ikastetxe daude, hauetan 10.469 ikasle daudelarikikaslerekin.<ref>[http://www.gaelscoileanna.ie/assets/Staitistic%C3%AD-2010-2011_Gaeilge.pdf Oideachas Trí Mheán na Gaeilge in Éirinn sa Ghalltacht 2010–2011. 2012ko urtarrilaren 9a. gaelscoileanna.ie] {{ga}}</ref> Dublin hiriak herrialde osoko irlanderazko ikastetxe kopuru handiena du, gainera Dublin hirian [[Gaeltacht]] eremuetako 10.000 irlandera hiztun bizi direla uste da. Hirian irlanderazko bi irrati kate daude: [[Raidió na Life]] eta [[Raidió na Gaeltachta]],: biek hirian estudio bandabana dituztelarikdute. Beste hainbat irratik euren pogramazioetanprogramazioetan gutxienez asteroko irlanderazko ordu betekoordubeteko irratsaioak izandituzte ohi dituzteastero.
 
Bestalde, irlanderaren inguruko hainbat erakundek euren egoitza ofizialak hirian kokatuak dituzte: [[Conradh na Gaeilge]] erakundeak irlanderazko ikastaroak eskeintzeneskaintzen ditu, liburutegiak eta iralnderazkoirlanderazko mintza-praktiketako hainbat talde ditu. Dublin hiritik hurbilena dagoen [[Gaeltacht]] edo irlandera hiztunen eremua [[Meatheko konderria|Meatheko konderri]]n dauden<nowiki/>ko [[Ráth Cairn]] eta [[Baile Ghib]] udalerriak dira, Dublin hiritik 55 km ipar-mendebaldera.
 
=== Arkitektura ===
Erdialdeko hiriguneko eraikinek [[Pazko matxinada]], [[Irlandar Independentzia Gerra|Irlandako Independentzia Gerra]] eta [[Irlandako Gerra Zibila]]ren bonbardaketa eta suntsiketen eragin zuzena eta kalteak jasan zituzten. Eraikin hauenhorien zaharberritzea astiro joan zen, [[Irlandako Estatu Askea]]ren lehenbiziko helburua irlandar [[ekonomia]]ren berrindartzea izan baitzen, gainera eraikin horietako asko [[kolonialismo]]aren ikurtzat jo ohi zirenez, denbora luzezluzean haiek zaharberritzeko benetazko borondate eza egon zen. Halere, orain dela gutxi, adibidez [[Temple Bar]] eta North Great George's Street bezalako auzoak bertako auzotarren ekimenez eraberritu dira, baita [[Custom House]] eraikina eta [[Kilmainham Gaol]] espetxea ere, azken hau(azkena museo bilakatu delarikda).
 
Beharbada kontserbatzaile edo zaharberritzaile berri hauenhorien benetazko arrazoiak eraikinen eraberritzeak dakarren [[turismo]]aren onurak liratekedira, baina zaharberritze hauenhorien arrazoi nagusia dublindarrek eraikin hauekikohoriekiko nahiz hiriko arkitekturarkitektura ondasun aberatsarekiko sentitzen duten harrotasuna izan da.
 
=== Literatura ===
[[Fitxategi:BloomsdayDavyByrnes.jpg|200px|thumb|right|[[Bloomsday]], egun honetan Dublingo kaleetan zehar [[James Joyce]] idazlearen ''[[Ulises (eleberria)|Ulises]]'' eleberriaren hainbat pasarte errezitatu eta antzeztu ohi dira.]]
 
Hiria literatura aldetik mundu osoan ospetsua da, nazioarteko literaturgile garrantzitsuek Dublinen jaio zirelarikbaitziren, horien artean Literatura Nobel Saria duten [[William Butler Yeats]], [[George Bernard Shaw]] eta [[Samuel Beckett]] Literatura Nobel saridunak kasu. Dublingo beste idazle esanguratsuak [[Oscar Wilde]], [[Jonathan Swift]] eta Drakula eleberriaren sortzailea den [[Bram Stoker]] —Drakula eleberriaren sortzailea— dira. [[James Joyce]] idazle bikainaren eleberrietako leku asko eta asko Dublinen kokatzen diradaude. ''Dubliners'' ("Dublindarrak") eleberria Joycek XX. mende hasierako hiri honetakohiriko biztanleen gertakizungertaera eta ohiko izakerak bildu eta deskribatzen dituen kontakizun sorta bat da. Bere''Ulysses'' haren idazlan nabarmenena den Ulyssesezagunenak ere Dublinen leku hartzen du eta ohiko topikoz beterik dago. Beste hainbat idazle dublindar esanguratsuakesanguratsu ere badaude: [[John Millington Synge]], [[Sean O'Casey]], [[Brendan Behan]], [[Sheridan Le Fanu]], [[Maeve Binchy]] eta [[Roddy Doyle]]. [[Irlanda]]ko liburutegi eta literatur museo handienak Dublinen daude, National Print Museum of Ireland eta National Library of Ireland barne direlarik.
 
[[Ekainaren 16]]an [[James Joyce]]k idatzitako [[Ulises (eleberria)|''Ulises'']] [[eleberri]]ko pertsonaia nagusia den [[Leopold Bloom]]en pertsonaia nagusiaren omenez, ''[[Bloomsday]]'' jaialdia ospatu ohiospatzen da. [[Ekainaren 16]]a, Ulises eleberriko gertakizunak gertatzen direngertakizunen eguna da. Egun honetanhorretan, ospatzaileak, laneko protagonistek bazkaltzen eta afaltzen duten gauza bera jaten saiatzen dira, edo, eleberrian parekotasunik duten ekintzaekintzak ezberdinak egiteaegiten. Bereziki, Dublin hirian gertakarien ibilbide zehatza jarraitzeko topaketak egiten dira.
 
[[Maurice Walsh]] idazle irlandarrak bere "The Quiet Man and Other Stories" ("Gizon Lasaialasaia eta Bestebeste Kontakizunakkontakizunak") eleberrian "Bad Town Dublin" ("Hiri Txarratxarra Dublin") olerki honekinhorrekin ederki asko deskribatzen du Dublin hiria eta irlandar askori pizten dizkion sentipen kontrajarriak:
 
{|border="0" cellpadding="2"
::[[Euskara]]z
 
::Hiri garbia Dublin, Danimarkarrekdanimarkarrak eraiki zutenzuen,</br>
::Hiri harrizkoa Dublin, Normandarraknormandarrak harresitu zutenzuen,</br>
::Hiri txarra Dublin, Britainiarrekbritainiarrek madarikatu zutenzuen, </br>
::Gure Hiria Dublin, geuk Irlandarrok baitugu,</br>
::Onerako edo txarrerako.</br>
Hiriaren erdigunean dauden antzoki hauetako eszenatokietan gaur egun mundu mailan ospetsuak diren aktore ugarik euren lehendabiziko antzezpen urratsak eman zituzten, hauen artean: [[Michael Gambon|Sir Michael Gambon]], [[Noel Purcell]], [[Brendan Gleeson]], [[Stephen Rea]], [[Colin Farrell]], [[Colm Meaney]] eta [[Gabriel Byrne]]. [[Zinema]]n mundu mailan ospetsu bialaktu diren beste dublindar aktoreak honako hauek dira: [[Barry Fitzgerald]], [[Maureen O'Hara]], [[Fionnula Flanagan]], [[Patrick Bergin]], [[Colm Ó Maonlaí]], [[Aidan Gillen]], [[Jonathan Rhys Meyers]] eta [[Katie McGrath]].
 
Zinemari dagokionez, hiria hainbat filmafilm ospetsuenospetsuren kokalekua izan da: ''[[Mise Éire]]'' ([[1959]]), ''[[The Dead (filma)|The Dead]]'' ([[1987]]), ''[[My Left Foot]]'' ([[1989]]), ''[[The Commitments (filma)|The Commitments]]'' ([[1991]]), ''[[The Snapper]]'' ([[1993]]), ''[[Circle of Friends]]'' ([[1995]]), ''[[Michael Collins (filma)|Michael Collins]]'' ([[1996]]), ''[[The Van (1996ko filma)|The Van]]'' ([[1996]]), ''[[The General (1998ko filma)|The General]]'' ([[1998]]), ''[[Ordinary Decent Criminal]]'' ([[2000]]), ''[[Yu Ming Is Ainm Dom]]'' ([[2003]])... bestalde, [[1993]]ko ''[[In the Name of the Father]]'' nahiz [[1967]]ko ''[[The Italian Job]]'' filmetako espetxe-espetxeko eszenak [[Kilmainham Gaol]] espetxe-museoan filmatu ziren.
 
=== Musika ===
Anonymous user