Ireki menu nagusia

Aldaketak

ez dago edizio laburpenik
| estatuak = [[Euskal Herria]], [[Argentina]], [[Bolivia]], [[Txile]], [[Kolonbia]], [[Costa Rica]], [[Kuba]], [[Dominikar Errepublika]], [[Ekuador]], [[Ekuatore Ginea]], [[Espainia]], [[Guatemala]], [[Honduras]], [[Mexiko]], [[Nikaragua]], [[Panama]], [[Paraguai]], [[Peru]], [[Puerto Rico]], [[El Salvador]], [[Uruguai]], [[Venezuela]] <small>talde esanguratsuak non: [[Andorra]], [[Aruba]], [[Belize]], [[Brasil]], [[Kanada]], [[Gibraltar]], [[Israel]], [[Maroko]], [[Holandarren Antillak|Holandar Antillak]], [[Trinidad eta Tobago]], [[Ameriketako Estatu Batuak]], [[Filipinak]]
| eskualdea = [[Europa]]ko gune batzuk, [[Erdialdeko Amerika]]ko eta [[Hego Amerika]]ko gehiengoa, [[Ipar Amerika]]ko gune batzuk eta [[karibe (argipena)|karibea]]; baita immigrante taldeak kontinente guztietan
| hiztunak = 407418 milioi, [[lehen hizkuntza]]tzat;<ref name=Parkvall2010>Mikael Parkvall, «Världens 100 största språk 2010» (munduko 100 hizkuntza handienak, 2010ean), in ''Nationalencyklopedin''.</ref> beste 90 milioi, bigarren hizkuntzatzat
| rankina = 2
| 1 familia = [[Indoeuropar hizkuntzak|Indoeuroparra]]
'''Gaztelania''' edo '''espainiera'''<ref name="Euskaltzaindia">{{erreferentzia|url=http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0038.pdf|egilea=[[Euskaltzaindia]]|izenburua=38. araua: Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak}}. [[Euskaltzaindia]]k [[Hiztegi Batua]]n izen biak onartzen ditu. [[Sinonimo]]ak dira. '''Gaztelera''' hitza onartu arren, '''gaztelania''' hobesten du.</ref> ({{lang|es|''castellano, español''}}) [[hizkuntza erromantzeak|hizkuntza erromantze]] bat da, iberiar taldekoa. Erdi Aroko [[Gaztelako Erresuma]]n sortu zen, [[latin]] arruntak bertako hizkuntzekin izandako ukipen-egoeraren ondorioz. Horrela bada, espainierak [[euskara]]ren hainbat ezaugarri fonetiko bereganatu ditu (bost bokaleko sistema, hasierako ''f''-a galtzea...).
 
[[Mundu]]an 507418 milioi pertsonak [[lehen hizkuntza]] dute.<ref name=Parkvall2010/> [[Espainia]] eta [[Latinoamerika]]ren<nowiki/>ko ia estatu guztietan hizkuntza ofiziala da. Ama hizkuntza moduan, munduko [[bigarren hizkuntza]] erabiliena da, [[txinera]]ren atzetik. Bigarren hizkuntzatzat dutenak ere kontuan hartuta (guztira, 600 milioi pertsona), munduko laugarren hizkuntzalaugarrena da:, txinera, [[ingeles]]a eta [[hindi]]a<nowiki/>ren ditu aurretikondoren.
 
== Gaztelaniaren lurralde eremua ==
* mal: '''gaizki'''
* al lado: '''ondoan'''
* hola¡Hola!: '''kaixoKaixo!'''
* buenosBuenos días: '''egunEgun on'''
* buenasBuenas tardes: '''arratsaldeArratsalde on'''
* buenasBuenas noches: '''gabonAabon'''
* adiósAdiós: '''agurAgur / Adio'''
* saludar: '''agurtu'''
* despedirse: '''agurtu'''
* ¡hastaHasta la vista!: '''hurrenIkusi arte!'''
* ¡hastaHasta luego!: '''geroGero arte!'''
* por favor: '''mesedez''', '''arren'''
* ¿quéQué tal?: '''zerZer moduz?'''
* bienBien, ¿y tú?: '''ongi/ondoOngi, eta hi?'''
* loLo siento, perdón: '''barkatuBarkatu'''
* ¿quéQué hora es?: '''zer ordu da?'''
* eresEres muy guapo/guapa: '''osoOso polita haiz'''
* muchasMuchas gracias: '''eskerrikEskerrik asko'''
* deDe nada: '''ezEz horregatik'''
* teTe quiero: M'''maiteaite haut'''
* feliz: '''pozik'''
* triste: '''goibel'''
* sí: '''bai'''
* no: '''ez'''
* noNo entiendo: '''ezEz dut ulertzen'''
* noNo fumar: '''ezEz erre'''
* agujero: '''zulo'''
* caserío: '''baserri'''
* ratoncilloratón: '''sagutxosagu'''
* perro: '''zakurtxakur'''
* gato: '''katu'''
* pan: '''ogi'''
* parranda: '''parranda'''
* boina: '''txapel'''
* felicidades: '''zorionakZorionak! / Urte askotarako!'''
* amigo / amiga: '''lagunadiskide'''
* madre: '''ama'''
* padre: '''aita'''
* cielo: '''zeru'''
* estrella: '''izar'''
* marteMarte: '''marteMarte'''
* venusVenus: '''artizarArtizar'''
* luna: '''ilargi'''
* lluvia: '''euri'''
== Historia ==
[[Fitxategi:Linguistic map Southwestern Europe.gif|thumbnail|400px|right|Europako hego-mendebaldeko hizkuntzen garapena, tartean gaztelaniarena, erakusten duen mapa kronologikoa.]]
[[Antzinako gaztelania]] [[Erdi Aroa]]n [[Kantabria]] aldean hitz egiten zenaldeko [[latin]]aren aldaera izan zen. Beste hizkuntza batuen eragina jaso zuen, batik bat [[arabiera]]rena, baina [[bisigodo]]en [[aleman]]ierarena, edoeta aurreko sustrai iberiarrena ere bai. [[Euskara]]k ere eragina izan zezakeenomen zuen (''b'' eta ''v-ren'' kontsonanteen arteko nahasketa, hasierako ''f''-renaren galera...), baina gaia hauhori finkatzeke dago.
 
[[Errekonkista]]ren garaian, [[Iberiar penintsula|Iberiar Penintsulan]] zehar hedatu zen [[Gaztelako Erresuma]] bera hedatu ahala. [[Kontsonante]]en birdoitze baten ondoren, egungo egitura sortu zuen.<ref>{{erreferentzia|abizena= Cano |izena= Rafael |izenburua= Historia de la lengua española|lekua= Bartzelona |argitaletxea= Ariel Lingüística |urtea= 2005}}</ref> [[XVI. mendea|XVI. mendetik]] aurrera, [[Espainiar Inperioa]] [[Amerika|Ameriketara]] eta [[Asia]]ra hedatzean, gaztelania ere zabaldu zen. Hastapenean, bertako hizkuntzak errespetatu baziren ere, [[XVIII. mendea|XVIII. mendetik]] aurrera gaztelaniaren erabilpena inposatuz joan zen. [[XIX. mendea]]n, Ameriketako herrialdeek independentzia lortu zutenean, elite berriek gaztelania areago zabaldu zuten, nazioaren batasuna indartzearren.
 
Gaztelaniaren lehenengoLehen gramatika [[1492]]ko<nowiki/>a da, [[Antonio de Nebrija]]k idatzia, [[Europa]]ko hizkuntza moderno baterako egin zen lehenaaurrenekoa. Hizkuntzaren Errege Akademia [[1713]]an sortu zen, "gaztelaniaren hitzak eta esapideak erarik zuzenenean, dotoreenean eta garbienean finkatzeko".
 
Egungo egoerari dagokionez, gaztelania 21 herrialdetan ofiziala da hizkuntza ofiziala, hiru kontinentetan (Europan: [[Espainia]]; [[Afrika]]n: [[Ekuatore Ginea]]; eta gainerakoak, Amerikan). Mundu osoan, 407418 milioi lagun mintzo diralagunek gaztelaniazdute [[lehen hizkuntza]]tzat.<ref name=Parkvall2010/>
 
== Ikus, gainera ==
Anonymous user