Ireki menu nagusia

Aldaketak

ez dago edizio laburpenik
{{Argitzeko|fisikari eta astronomo italarriari|Galileo (argipena)}}
 
'''Galileo Galilei''' ([[Pisa]], [[Italia]], [[1564]]ko [[otsailaren 15]]a - [[1642]]ko [[urtarrilaren 8]]a) [[filosofo]]a, [[fisikarien zerrenda|fisikarifisikaria]] eta [[astronomo ospetsuak|astronomo]]a [[italia]]rraizan zen. [[Astronomia]] modernoaren aita izendatua izan da, eta [[Bacon (argipena)|Baconekin]] batera metodo zientifikoaren aitzindaria.
 
[[Fitxategi:Galileo moon phases.jpg|thumb|right|200px|[[Ilargia]]ren faseak Galileok marraztuak]]
 
== Lorpen zientifikoak ==
 
Galileo, zeruari behatzeko teleskopioa lehen erabili zutenetariko bat izan zen. Hasieran 9x-eko teleskopio bat izan zuen, baina luze gabe 30x-eko bat eskuratu zuen. Galileok [[Jupiter]]ren lau satelite handienak kausitu zituen. Berak ere, [[Artizarra]]k, [[Ilargia]]k bezala, faseak zituela aurkitu zuen. Aurkikuntza bi hauek Kopernikok asmatutako eredu heliozentrikoari bultzada bat eman zioten. Galileo Ilargiko mendiak, [[Eguzki-beltzune]]ak, eta "kontaezineko izar multzo bat" ikusteko gai izan zen.
 
Eguzki-beltzuneak ikustean lehenengo mendebaldetarra izan zen, [[txinako Herri Errepublika|txinatarrek]] aspalditik ikusiak baitzituzten. Izarren eskutatzetikezkutatzetik Ilargia esfera osotua ez dela (hau [[teleskopio]] bidez baino ez dago ikusterik) kausitu zuen.
 
[[Dinamika]]ri buruzko lanek [[Johannes Kepler|Keplerren]] eta [[Newton]]en mugimendu-arauei bidea erraztu zieten. Eredu esperimentala erabiltzean eta Izadiaren arauen deskribapena egitean ere aitzindaria izan zen. Bolei buruz egindako ikerketetan, erortzen diren gauzen lastertasunak, berek duten masarekin zer ikusirik ez duela aurkitu zuen. Eta objektuek daukaten abiadura gordetzen dutela indar batek haiei eragin arte.
[[1633]]ko [[ekainaren 22]]an Erromako Inkisizioak Galileoren aurkako epaia zabaldu zuen. 69 urte zituen eta makal zebilen, beraz errukitzeko eskatu zion Inkisizioari. Honek torturarekin mehatxatu zuen eta Galileok, mehatxu hori egiazkoa zelakoan zegoenez ([[Giordano Bruno]] erre baitzuten [[1600]]. urtean izadiaren teoria naturalistikoa bultzatzeagatik), Elizak eskatu zion guztia egin zuen. Hortaz, bere lan guztiari uko egin zion; are gehiago, bere teoriak bultzatuko zituen edonor salatzeko agindua egin zuen.
 
Galileo kartzelara kondenatu zuten, baina adina zela kausa bere etxean izan zuten atxilo. Zeuzkan etxe bitan egon zen, bata Arzetrin eta bestea [[Florentzia]]n. Hernia bat izan zuen eta Florentziako sendagile batengana joateko baimena eskatu zuen, hala ere Erromatik ukatu zioten. Eta berriro eskatzekotan kartzelaratuko zutela gaztigatu zioten. Atxilo zegoelarik harreman sozialak uztera behartu zuten eta ikerketa batzuk egiten uzten zioten, baina zentsurapean. [[1638]]an itsu gelditu zen eta Florentziako etxera mugitzeko baimena eman zioten, sendagileengandik hurbilago egoteko. ''Dialgue zeritzon'' liburua ''[[Index Librorum Prohibitorum]]'' zerrendan sartu zuten (debekatu[[Erromatar Eliza Katolikoa]]k zituztendebekatutako liburuen zerrenda bat, [[1822]]. urte arte indarrean izan zena).
 
359 urte geroago, [[1992]]. urtean Aita saindu [[Joan Paulo II.a]]k aita santua desenkusatu zen, eta debekua kenduz, 359kendu urte pasa etazion geroliburuari.
 
== Lanak ==
* ''[[Sidereus Nuncius|Sidereus nuncius]]'' (1610), [[Ibon PlazaolakPlazaola]]k euskaratua.<ref>Guillermo ROA ZUBIA: [http://wwwzientzia.eitb.comeus/irratia/euskadi-irratia/osoa/373733artikuluak/sidereus-nuncius-galileorenizarretako-liburua-euskarazalbistaria/ «Sidereus nuncius, Galileorenizarretako liburuaalbistaria»], euskaraz]''Elhuyar'' artikuluaaldizkaria, eitb2010-04-01.com gunean</ref>
 
== Ikus gainera ==
* ''[[Sidereus Nunciusnuncius]]''
 
== Erreferentziak ==