«Epidemia»: berrikuspenen arteko aldeak

44 bytes added ,  Duela 6 urte
t
Robota: Birzuzenketak konpontzen
t (Robota: hizkuntza arteko 65 lotura lekualdatzen; aurrerantzean Wikidata webgunean izango dira, d:q44512 orrian)
t (Robota: Birzuzenketak konpontzen)
[[Fitxategi:Snow-cholera-map.jpg|thumb|[[Londres]]en 1854an izandako izurritea [[John Snow]] doktoreak aztertu zuen, eta mapa hau egin zuen, historian izan den lehenengo azterketa epidemiologikoa. Puntuek hildakoak adierazten dituzte; gurutzeek, berriz, gaixoek edandako uraren jatorri ziren putzuak.]]
{{Ohar medikoa}}
'''Izurritea''', '''izurria''' edo '''epidemia''' lurralde eta denbora berean biztanleen zati handi bati erasotzen dion [[gaixotasuneritasun|gaixotasuna]]a da. Lekuan lekukoa izan daiteke (munduko leku zehatz batean) edo orokorragoa. Hainbat [[kontinente]]takoa edo mundu osokoa denean, [[pandemia]] hitza erabiltzen da. Beste mota bateko eritasunekin loturik egon daitekeen arren, termino hau [[gaixotasun infekzioso]]ekin erabiltzen da batez ere.
 
Bereziki, ''Yersinia pestis'' ([[Yersinen baziloa]]) edo ''Pasteurella pestis'' baziloek eragindako gaixotasunetarako erabili da ''izurrite'' izena. Izurriak gizakiak eta animaliak ([[karraskari]]ak, batez ere) jotzen ditu. Karraskariak dira baziloaren bizitoki nagusia. [[Arratoien arkakuso]]aren ''(Xenopsylla cheopis)'' eta, batzuetan, [[gizakiaren arkakuso]]aren ''(Pulex irritans)'' bitartez kutsatua izaten da. Izurriak gizonaren [[birika]]k joz gero, airearen bitartez ere kutsa daiteke.
== Izurria endemikoa den lurraldeak ==
 
Izurria eritasun [[endemikoendemismo|endemikoa]]a da Tibeten, Indian, Mesopotamian, Erdialdeko Afrikan, Hego Ameriketako zenbait lurraldetan eta Ipar Ameriketako mendebalean. Sendagaiak: [[estreptomizina]] eta [[kloranfenikol]]a. Eritasuna endemikoa den lurraldeetan, txertoak erabiltzen dira, eragin handikoak, baina immunitate aldi murritzekoak.
 
== Izurriteen adibideak ==
* [[Sukar hemorragiko biriko|Sukar hemorragikoa]]a.
* [[Izurri buboniko]]a
* [[Izurri Beltza]]
252.705

edits