«Joanes I.a Nafarroakoa»: berrikuspenen arteko aldeak

t
Robota: Birzuzenketak konpontzen
t (Robota: Birzuzenketak konpontzen)
| hillekua = [[Paris]] {{FRA}}
| egoitza = [[Paris]] {{FRA}}
| erlijioa = [[KristautasunaKristautasun|Kristaua]]
}}
'''Joanes I.a Nafarroakoa eta Frantziakoa''' ([[Paris]], [[1316]]ko [[azaroaren 15]] - [[Paris]], [[1316]]ko [[azaroaren 19]]), ''Joanes aita hil-ondokoa'' ezizenaz ezaguna, [[Nafarroako Erresuma|Nafarroa]] eta [[Frantzia]]ko erregea zen.
Aita [[Luis I.a Nafarroakoa]], bera jaio baino 5 hilabete aurrerago hil zena, eta ama [[Klementzia Hungariakoa]] zituen. [[1316]]ko [[azaroaren 14]]tik [[azaroaren 15|15erako]] gauan jaioa, 5 egun baino ez zen bizi. [[Joana II.a Nafarroakoa|Joana]] bere sasi-arrebaren legitimitatea dudatan zegoenez, oinordekoa orduko erregeordea zen [[Poitiers]]eko kondea izan zuen: [[Filipe II.a Nafarroakoa|Filipe osaba]] hain zuzen ere. [[Saint-Dennis]] auzoko basilikan lurperatu zuten.
 
5 egunekoa bazen ere bere erreinaldia eskubide osokotzat hartzen da eta, [[Nafarroa]]ko erregeen artean, erreinaldi laburrena zuen. [[Frantzia]]n, hala ere, [[Luis Antonio Frantziakoa|Louis XIX.a FrantziakoaFrantziakoarena]]rena izan zen (hogei minutu).
 
== Oinordetza ==
Bere oinordekoa [[Filipe II.a Nafarroakoa|Filipe V.a]] osaba zen. Beste erregegaia orduan lau urte zituen [[Joana II.a Nafarroakoa|Joana]] bere sasi-arreba zen, [[Luis I.a Nafarroakoa|Luis I.a]] eta bere lehendabiziko emaztea zen [[Margarita Borgoinakoa]]ren alaba.
 
Eztabaida konpontzeko aurrez [[Frantzia]]n [[Lege Salikosalikoa|Lege Salikoa]]a indarrean zegoenetz erabaki behar zen.
 
Joanak, emakumea zenez, [[Frantzia]]ko koroa edukitzeko uzi zalantzakoa zuen: [[Lege Salikosalikoa|Lege Salikoa]]a zela eta emakume bat ezin zen Frantziako tronuaren oinordekoa izan; hala ere, lege [[Feudalismo|feudala]] jarraituz (orduko [[Frantzia]]ko ia titulu guztiak ondozkatzeko erabilia), Joana hurrengo erregina izan behar zen. (Horrexegatik, Joanak [[Nafarroako Erresuma]] ondozkatu zuen. Baina bere eskubideak ahaztuak izan ziren [[Filipe II.a Nafarroakoa|Filipe]] eta [[Karlos IVI.a FrantziakoaNafarroakoa|Karlos]] osabak hil arte). [[Borgoina]]ko dukea Joanaren alderdiaren buruzagi nagusia zen.
 
Gainera, Joana amaren adulterioaren alaba izan zitekeen zurrumurrua eztabaida juridikoan sartu zen. Filiperen aldeko interpretazioak zurrumurruaren laguntza izan zuen, bere erret-jaiotza ahaztuz.
Batzuen ustez, osaba [[Filipe II.a Nafarroakoa|Filipek]] agindu zuen umetxoa hiltzea (beste iturriek ume ahula zela esaten dute).
 
Beste kondaira xelebrea urte batzuk geroago zabaldu zen: istorio honek zioen errege berria ez zela hildakoa, erreginaren inudearen semea [[Giannino Baglioni]] baino. Sehaskan zegoela, umetxoak aldatu eta osabak Giannino hil zuen. Giannino ohorez lurperatu zuten [[Saint-Dennis]]en, eta erregea, inudearen semea zelakoan, [[IleÎle-de-France|Ile-de-Francen]]n bizi eta umatu zen.
 
[[Joanes II.a Frantziakoa]] gatibua zela ([[1356]]-[[1360]]), ''[[Giannino Baglioni]]'' izena zuela esan zuen gizon bat Joanes I.a eta, beraz, benetako erregea zelaren uzian zebilen. Bere eskubideak aldarrikatu eta [[Proventza]]n atxilotu eta preso hil zen [[1363]]. urtean.
 
Liburu moderno batek honako hipotesi azaltzen du: [[Cola di Rienzo]]k [[Giannino Baglioni]] Joanes I.a zenaren zurrumurrua asmatu zuen, [[Frantzia]]ko erregea [[Erroma]]ren menpean izateko. [[1354]]an elkarrizketa izan eta gero Cola di Rienzo hil zuten, eta, [[Giannino Baglioni|Gianninok]] urte bi itxaron zituen bere eskubideak aldarrikatzeko. Hori zela eta, [[Hungaria]] aldera joan zen, non [[Luis I.a Hungariakoa]]k, [[Klementzia Hungariakoa]]ren iloba zena, Luis X.a eta Klementziaren semetzat aintzat hartu zuen. [[1360]]ean, [[Giannino Baglioni|Giannino]] [[Avignon]]era joan baina [[Inozentzio VI.a]] [[aita santuasantu]]kak ez zuen harrera egin. Saiakera batzuen ondoren, atxilotu eta [[Napoli]] izan zuten preso, non [[1363]]an hil zen.
 
== Familia ==
{| class="wikitable" border = "1" width="100%"
|-
| width="25%" align="center"| '''Aitona'''<br /> [[Fitxategi:Blason pays fr FranceAncien.svg|35px]] [[Frantziako Filipe IVI.a Nafarroakoa|Filipe IV.a]]<br /> Frantziako errege
|width="25%" align="center"| '''Amona'''<br />[[Fitxategi:Armoiries Navarre-Champagne.svg|35px]] [[Nafarroako Joana I.a Nafarroakoa|Joana I.a]]<br />Nafarroako erregina
| width="25%" align="center"| '''Aitona'''<br /> [[Fitxategi:Armoiries Charles-Martel Hongrie.svg|35px]] [[Karlos Martel I.a Hungariakoa|Karlos Martel I.a]]<br /> Hungariako errege
| width="25%" align="center"| '''Amona'''<br /> [[Fitxategi:Armoiries Habsbourg.png|35px]] [[Klementzia Habsburgokoa|Klementzia <br />Habsburgokoa]]
|-
| colspan="2" align="center"| '''Aita''' <br /> [[Fitxategi:Armoiries France-Navarre.png|35px]] [[Frantziako Luis XI.a Nafarroakoa|Luis I.a / X.a]]<br /> Nafarroako errege <br />Frantziako errege
| colspan="2" align="center"| '''Ama'''<br /> [[Fitxategi:Armoiries Charles-Martel Hongrie.svg|35px]] [[Klementzia Hungariakoa|Klementzia<br />Hungariakoa]]
|-
<tr>
<td width="30%" align="center">'''Aurrekoa:'''<br />
'''[[Frantziako Luis XI.a Nafarroakoa|Luis I.a]]'''
</td>
<td width="40%" align="center">[[Fitxategi:Blason_Navarre.png|50px]]<br />'''Joanes I.a'''<br />[[Nafarroako erregeenerrege-erreginen zerrenda|Nafarroako errege]]<br />(1316)
</td>
<td width="30%" align="center">'''Ondorengoa:'''<br />
'''[[Frantziako Filipe VII.a Nafarroakoa|Filipe II.a]]'''<br />
</tr>
<td width="30%" align="center">'''Aurrekoa:'''<br />
'''[[Frantziako Luis XI.a Nafarroakoa|Luis X.a]]'''
</td>
<td width="40%" align="center">[[Fitxategi:Blason France moderne.svg|50px]]<br />'''Joanes I.a'''<br />[[Frantziako erregeenerrege-erreginen zerrenda|Frantziako errege]]<br />(1316)
</td>
<td width="30%" align="center">'''Ondorengoa:'''<br />
'''[[Frantziako Filipe VII.a Nafarroakoa|Filipe V.a]]'''<br />
</table>
 
252.705

edits