«Sailkapen zientifiko»: berrikuspenen arteko aldeak

t
Robota: Birzuzenketak konpontzen
t (Robotak {{Commonskat}} gehitu du. Txantiloiak commons:category:Taxonomy lotu du, Wikidataren arabera.)
t (Robota: Birzuzenketak konpontzen)
[[Fitxategi:Biological_classification_L_Pengo_eu.svg|thumb|right|140px|Sailkapen biologikoaren zortzi maila nagusien hierarkia. Tarteko mailak ez dira erakusten.]]
 
'''Sailkapen zientifikoa''' edo '''biologiako sailkapen zientifikoa''' [[biologia]]n [[espezie]] eta [[organismo]]ak sailkatzeko erabiltzen den sistema da. [[Lineo]]k proposatu zuen metodoan oinarritzen da, baina ondoren [[Charles Darwin]]ek egindako ekarpenekin hobetu, [[DNAAzido desoxirribonukleiko|DNAren]]ren inguruko ikerketek eta analisi informatikoak berritu egin dute hau egiteko modua.
 
== Lineo ==
Lineoren klasifikazioaren geroztik [[Charles Darwin]]en arbaso komunaren ideia sartu zen sailkapenetan.
 
[[1960ko hamarkada]]n eskola [[kladistiko]]a sortu zen, taxoi bakoitza eboluzio-zuhaitz batea kokatzen. [[Taxon|Taxoi]] bakoitzak arbaso komun bateko izaki guztiak jaso behar ditu eta hauei [[monofiletiko]] deitzen zaie. Kontrakoa gertatzen bada talde batean [[parafiletiko]]a izango da (adibidez, [[soricidae|satitsu]] guztiak ez dira talde berekoak).
 
[[Domeinu]]ak erlatiboki berriak dira, [[1990]]an sortu baitzen hiru domeinuen sistema. Gaur egun biologo gehienek sistema hau erabiltzen dute, nahiz eta batzuek ''bost erreinuen sistema'' erabiltzen dute. Metodo honetan lehen zegoen Monera (Bacteria) erreinua orain Bacteria eta Archaea domeinutan banatu da. Beste 4 erreinuak [[Eukarioto|Eukaryota]] domeinuan bildu dira.
 
== Adibideak ==
|-
|style="background:#f2f2f2;"|'''[[domeinu (biologia)|Domeinua]]'''
|[[Eukarioto|Eukarya]]
|[[Eukarioto|Eukarya]]
|[[Eukarioto|Eukarya]]
|[[Eukarioto|Eukarya]]
|[[Bakterio|Bacteria]]
|-
|style="background:#f2f2f2;"|'''[[erreinu (biologia)|Erreinua]]'''
|[[Animalia]]
|[[Animalia]]
|[[Landare|Plantae]]
|[[Onddo|Fungi]]
|[[Monero|Monera]]
|-
|style="background:#f2f2f2;"|'''[[filum (biologia)|Filuma]]'''
|[[Artropodo|Arthropoda]]
|[[Kordatu|Chordata]]
|[[Landare loredun|Magnoliophyta]]
|[[Basidiomycota]]
|[[Eubacteria]]
|style="background:#f2f2f2;"|Azpifiluma
|[[Hexapoda]]
|[[Ornodun|Vertebrata]]
|[[Magnoliophytina]]
|[[Hymenomycotina]]
|-
|style="background:#f2f2f2;"|'''[[klase (biologia)|Klasea]]'''
|[[Intsektu|Insecta]]
|[[Ugaztun|Mammalia]]
|[[Magnoliopsida]]
|[[Homobasidiomycetae]]
|style="background:#f2f2f2;"|'''[[ordena (biologia)|Ordena]]'''
|[[Diptera]]
|[[PrimatesPrimate]]s
|[[Fabales]]
|[[Agaricales]]
|[[Enterobakterio|Enterobacteriaceae]]
|-
|style="background:#f2f2f2;"|Azpiordena
|[[Drosophilidae]]
|[[Hominidae]]
|[[Lekadun|Fabaceae]]
|[[Amanitaceae]]
|[[Enterobakterio|Enterobacteriaceae]]
|-
|style="background:#f2f2f2;"|Azpifamilia
|''[[Escherichia]]''
|-
|style="background:#f2f2f2;"|'''[[ezpezie (biologia)|EspezieaEspezie]]a'''
|''[[Drosophila melanogasterOzpin-euli|D. melanogaster]]''
|''[[Homo sapiensGizaki|H. sapiens]]''
|''[[Pisum sativumIlar|P. sativum]]''
|''[[AmanitaKuleto muscariafaltsu|A. muscaria]]''
|''[[Escherichia coli|E. coli]]''
|}
252.705

edits