«Medikuntza»: berrikuspenen arteko aldeak

366 bytes added ,  Duela 5 urte
t
Robota: Birzuzenketak konpontzen
t (Removing Link FA template (handled by wikidata))
t (Robota: Birzuzenketak konpontzen)
[[Fitxategi:The Doctor Luke Fildes crop.jpg|thumbnail|default|''"The Doctor"'', Luke Fildesen margoa (1891).]]
 
'''Medikuntza''' [[gaixotasuneritasun|gaixotasunak]]ak ezagutu, hauen [[prebentzio (medikuntza)|prebentzioa]]a egin eta sendatzea helburu duen jarduera tekniko eta zientifikoen [[zientzia]]ri deritzo.
 
[[Mediku]]ak dira jardunbide honetan dabiltzanak.
* [[Mesopotamia]]n jakituria farmakologiko zabala eta [[Egipto]]n momifikatzeko teknika aurreratuak ezagutzen zituzten eta Tell-Amarnan aurkituriko papiroetan ikus daitekeen bezala Antzinako Egipto [[anatomia]] eta gaixotasunen prebentziori buruzko ezagupen zabalak zituzten. Egipton sortu ziren lehen [[mediku]] eskolak eta bertan hasi zen medikuntza sinisketerietatik aldentzen. Greziar eta Erromatar medikuak Egiptiarren medikuntzan oinarritu ziren beren idatziak egiteko.
 
* [[TxinaTxinako Herri Errepublika|Txinako]]ko medikuntza ying eta yang printzipioetan oinarritzen zen; akupuntura, fitoterapia, etab.en bidezko medikuntza naturala eta prebentzioa sustatu zituen.
 
* [[Grezia]]n [[Hipokrates]] nabarmendu zen; bere metodoak erromatarren garaia arte iraun zuen, eta [[Galeno]]k jarraibidea eman zion arrazonamendu klinikoa eta diagnosiaren metodikotasuna bultzatuz.
* Hala ere, [[XVI. mendea]]n medikuntza [[kirurgia]] baino atzerago zegoen artean.
 
* [[XIX. mendea]]n [[anestesia]] aurkitzearekin eta [[Louis Pasteur|Pasteurren]]ren eta [[Robert Koch|Koch]]-en lanen bitartez, medikuntza aro garaikidean sartu zen.
 
* [[XX. mendea]]ren lehen erdiaren ezaugarri nagusia [[fisika]], [[kimika]] eta [[biologia]]ren teknika eta metodoak gero eta gehiago erabiltzea izan zen; ondorioz, batetik ikerketa-, [[diagnostiko|diagnosi]]- eta [[tratamendu]]-bideak ugaritu ziren, eta, bestetik, espezialitate bakoitza bere esparrua mugatuz joan zen.
 
== Biografia interesgarriak ==
Klasikoen artean [[Galeno]] eta [[Hipokrates]] ezinbestekoak ditugu, antzinako garaietatik medikuntza landu zutenak eta gaur egun ere erreferentziazkoak direnak oinarrizko kontzeptu batzuetan.
 
[[Aro modernoModernoa|Aro modernoan]]an, aldiz, aipagarriak dira [[Alexander Fleming]], [[Sigmund Freud]], [[Robert Koch]], [[Severo Ochoa]], [[Louis Pasteur]] eta [[Santiago Ramón y Cajal|Ramón y Cajal]].
 
== Ikasketak ==
Gaur egun, [[Euskal Herriko Unibertsitatea]]n (EHU) Medikuntza ikasketak egiteko aukera dago [[Leioa]], [[Gasteiz]] eta [[Donostia]]ko kanpusetan, bai eta [[Nafarroako Unibertsitatea]]n (pribatua) ere.
 
[[XVI. mendemendea|XVI. mendetik]]tik [[1901]]. urtean itxi zuten arte, [[Oñatiko Unibertsitatea]]n eskaintza hauxe egon zen.
 
== Espezialitate mediko-kirurgikoak ==
Espezialitate medikoak hiru multzotan banatu ditzakegu: Medikoak beraiek, Kirurgikoak eta Osagarriak.
 
Lehehengoak, [[Barne Medikuntzamedikuntza|Barne Medikuntzak]]k barne hartzen zituen hasiera batean, baina denborarekin banantzen joan dira, besteak beste [[Endokrinologia]], [[Hematologia]], [[Kardiologia]], [[Nefrologia]], [[Pneumologia|Neumologia]] eta [[Neurologia]].
 
[[KirurgikoKirurgia|Kirurgikoen]]en artean, [[Kirurgia orokor]]ra, [[Obstetrizia]], [[Oftalmologia]], [[Otorrinolaringologia|ORL]] eta [[Traumatologia]] ditugu, beste batzuen artean.
 
Espezialitate osagarriak [[diagnostiko]]aren bidean laguntzen dutenak daude, [[Anatomia patologikoapatologiko]]a, [[Erradiologia]] eta [[Mikrobiologia]]. Halaber, beste motatakoak ere baditugu, [[Medikuntzaren Historia]], [[Medikuntza Legala]] eta [[Medikuntza Prebentiboa]], tartean.
 
* [[Alergologia]]
* [[Anestesiologia]]
* [[Analisis klinikoak]]
* [[Anatomia patologikoapatologiko]]a
* '''[[Kirurgia]]'''
** [[Kirurgia kardiobaskular]]
** [[Nefrologia]]
** [[Pneumologia]]
** [[Digestio aparatuaren medikuntza|Gastroenterologia]]
** [[Erreumatologia]]
** [[Onkologia]]
== Hiztegi medikoa ==
'''B'''
* [[Zefalea|Buruko min]]
'''D'''
* [[Diagnostiko|Diagnosi]]
* [[Doministiku]]
'''E'''
* [[Ebola birus]]a
* [[Ekografia]]
* [[Izurri|Epidemia]]
* [[Erizaintza|Erizain]]
* [[Eztul]]
'''G'''
* [[Eritasun|Gaixotasun]]
* [[Gutxiegitasun]]
'''L'''
* [[Pandemia]]
* [[Proba osagarri]]
* [[Prebentzio (medikuntza)|Profilaxi]]
'''S'''
* [[Sarkoidosi]]
'''Z'''
* [[Zeinu]]
* [[Kirurgia|Zirujau]]
* [[Zirrosi]]
 
* [[Gurutze Gorria]]
* [[IPPNW]]
* [[Mugarik Gabeko Medikuak|MSF]]
* [[Munduko Osasun Erakundea|Osasunerako Mundu Erakundea]] (OME)
 
== Ikus, gainera ==
252.705

edits