Ireki menu nagusia

Aldaketak

t
Robota: Birzuzenketak konpontzen
| oharrak =
}}
'''Rio de Janeiro''' ('''Rio''' ere deitua) [[Brasil]] eta [[Hego Amerika]]ko bigarren hiririk populatuena da, [[SaoSão Paulo|Sao Pauloren]]ren atzetik, eta izen bereko estatuko hiriburua. [[Guanabarako badia]]ren mendebaldearen, eta Ozeano Atlantikoaren, ertzean. Hego-Ekialdeko Eskualdean (''Região Sudeste'') eta [[Rio de Janeiroko estatua|izen bereko estatuan]] dago. 6.000.000 biztanle inguru ditu ([[2000]]) hiriak berak, 14.000.000 hiri-inguru guztiak.
 
[[Brasil]]go hiriburua izan zen, [[Portugal]]dik independentzia lortu zuenetik [[Brasilia]] hiri berria sortu zen arte.
== Geografia ==
 
Granitozko mendiak daude Rio-ko inguruetan ([[Corcovado]] mendia, 704 m, da garaiena) eta hondartza ikusgarriak (Copacabanakoa da ospetsuena) hedatzen dira itsasertzean, badiaren sarreran dagoen ''[[Pão de Açucar]]'' («Azukrezko ogia») mendi bitxiaren begirapean. Klima [[klima tropikal|tropikal]] hezea da. Landaretza oparoa da guztiz.
 
== Klima ==
|Dec sun=161.2
|year sun=2084.7
|source 1=World Meteorological Organization ([[Nazio Batuen Erakundea|NBE]]),<ref>{{Erreferentzia
|url=http://www.worldweather.org/136/c01080.htm
|izenburua=Weather Information for Rio De Janeiro}}</ref> Hong Kong Observatory<ref>[http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/s_america/brazil/rio_de_janeiro_e.htm Climatological Information for Rio de Janeiro, Brazil] – Hong Kong Observatory</ref>
== Historia ==
 
[[Tupi]] familiako mojo eta tupinanba herriak bizi ziren Rio aldean europarrak azaldu ziren garaian. 1502ko urtarrilean sartu ziren portugesak [[Guanaraba]]ko badian lehenengo aldiz. Uste zuten portugesek hasieran ibai baten bokalean zeudela eta hala ezarri zioten izena, ''Rio de Janeiro,'' «Urtarrileko ibaia», aurkitu zuten hilabetea gogoan harturik. Frantsesek jo zuten hurrena lurralde haietara, eta Guanabarako badiako uharte batean jarri zuen lehen kolonia Frantziatik iritsitako protestante talde batek, ''La France Antarctique'' («Antartikako Frantzia») bultzatzeko asmoz. Portuges militarrak nagusitu ziren, ordea; 1565ean sortu zuten ''São Sebastião do Rio de Janeiro'' hiria eta 1567an egotzi zituzten frantsesak Guanarabako badiatik eta Brasildik. XVII. mendean areagotu zen azukre-kanaberaren ustiakuntza inguru haietan guztietan, eta 1660. urtean Brasilgo hegoaldeko kapitain lurraldeko hiriburu bihurtu zen Rio. 8.000 biztanle zituen hiriak garai hartan, indiarrak eta beltz [[esklaboesklabotza|esklaboak]]ak gehienak. XVIII. mendearen hasieran hasi ziren Portugal Brasilgo [[urre]] eta [[diamante]] meatzeak ustiatzen, eta immigrante oldeak bertaratu ziren Europatik. 1749an 24.000 biztanle zituen Riok eta 1763tik aurrera arras aldatu zen, Brasilgo koloniako hiriburua Bahiatik hara aldatu ondoren. XVIII. mendearen bukaeran, ordea, meatzeen gainbeherak eta Amerikako erdialdeko azukregileen lehiak hondora bidean ezarri zuten ekonomia. XIX. mendearen hasieran, ostera, oparotasuna ekarri zuten berriro hirira kafearen ustiakuntzak eta Portugalgo erregeak han finkatu izanak (1815). [[Kafe]] sailak guztiz ugaldu ziren ondorengo urteetan Rioko estatuan eta inguruetan, eta Europako merkatariak hasi ziren heltzen. XIX. mende erdialdean hiri moderno bati zegozkion hornidurak hasi ziren antolatzen. 1889an bihurtu zen Rio de Janeiro Brasilgo errepublikako hiriburu. 520.000 biztanle zituen 1890an; munduko hiri jendetsuenetako bat zen ordurako. XX. mendearen hasieran osatu zen hiri erdialdearen modernizazioa. Brasilgo estatuetako hiri nagusi egin zuten Brasiliako hiri berria, baina, hala ere, handitzen jarraitu zuen Rio de Janeiroko hiriak.
 
[[Fitxategi:Panorama of Rio de Janeiro.jpg|thumb|center|750px|Rio de Janeiro hiriaren inguruak.]]
|'''[[Bartzelona]]''', [[Katalunia]]
|style="background:#ffffcf;"|{{Banderaikur|ESP}}
|'''[[Santa Cruz Tenerifekoa|Santa Cruz de Tenerife]]''', [[Espainia]]
|-
|style="background:#ffffcf;"|{{Banderaikur|USA}}
|'''[[Miami]]''', [[Ameriketako Estatu Batuak|Estatu Batuak]]
|style="background:#ffffcf;"|{{Banderaikur|FRA}}
|'''[[Montpellier]]''', [[Frantzia]]
|'''[[Atlanta]]''', Estatu Batuak
|style="background:#ffffcf;"|{{Banderaikur|Portugal}}
|'''[[Guimarães]]'''<ref>Lei nº 2.643/1998. Câmara Municipal do Rio de Janeiro</ref> eta '''[[Povoa de Varzim|Póvoa de Varzim]]''', [[Portugal]]
|style="background:#ffffcf;"|{{Banderaikur|Libano}}
|'''[[Beirut]]''', [[Libano]]
|'''[[Vancouver]]''', [[Kanada]]<ref>{{Erreferentzia|url=http://www.rio2016.org.br/pt/Noticias/Noticia.aspx?idConteudo=1138 |izenburua=Rio 2016 |egilea=Rio 2016}}</ref>
|style="background:#ffffcf;"|{{Banderaikur|ESP}}
|'''[[Madril|Madrid]]''', Espainia<ref>{{Erreferentzia|url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&vgnextfmt=especial1&idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |izenburua=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas |egilea=www.munimadrid.es}}</ref>
|style="background:#ffffcf;"|{{Banderaikur|Maroko}}
|'''[[Casablanca]]''', [[Maroko]]
|-
|style="background:#ffffcf;"|{{Banderaikur|Brasil}}
|'''[[Natal (Iparraldeko Rio Grande do Norte)|Natal]]''', [[Brasil]]<ref>Leis sancionadas e vetos (21 de janeiro de 2008). Lei n.º 4.752/2008. Câmara Municipal do Rio de Janeiro</ref>
|style="background:#ffffcf;"|{{Banderaikur|Turkia}}
|'''[[Istanbul]]''', [[Turkia]]
|style="background:#ffffcf;"|{{Banderaikur|Txina}}
|'''[[Pekin|Beijing]]''', [[Txinako Herri Errepublika|Txina]]
|-
|
252.705

edits