«Biosfera»: berrikuspenen arteko aldeak

55 bytes added ,  Duela 6 urte
t
Robota: Birzuzenketak konpontzen
t (Robota: Birzuzenketak konpontzen)
== Historia ==
 
Termino hau [[Eduard Suess]]ek geologoak sortu zuen 1875ean, baina biosfera kontzeptu ekologiko gisa 1920ko hamarkadan definitu zuen Vladimir I. Vernadskik, eta 1935ean Arthur Tansleyk ekosistemaren terminoa garatu zuen. Biosfera garrantzi handiko kontzeptua da [[astronomia]]n, [[geologia]], [[geokimika]], [[klimatologia]], paleogeografia, biogeografia, [[eboluzioaeboluzio]]nan eta, oro har, Lurreko bizitzari buruz diharduten zientzia guztietan. Ekosistema guztiak barneratzen ditu, handiak nahiz txikiak.
 
 
[[Fitxategi:Océanos.png|left|thumb|230px|Munduko [[ozeano]]ak]]
 
[[Ozeano]]etan [[bizi]]tza kontzentratzen da azaleko geruzan, argia sartzen den tokian. [[Kate trofikoatrofiko]]a hemen hasten da fotosintetizatzaileekin, gehien bat zianobakterioak eta [[protistaprotisto|protistak]]k direnak, normalean planktonikoak eta zelulabakarrak. Bizitzaren garapenarentzat faktore mugatzaileak, dira hemen mantenugai esentzial batzuk, burdina bezala: urria da eta [[produktibitate]] maximoak aurkitzen ditugu itsaso hotzetan eta eskualde tropikal batzuetan, kontinente ondoan daudenak, bertan korronteak [[elikagaijanari|elikagaiak]]ak azaleratzen ditu itsas hondotik. Toki horietatik kanpo, eskualde pelagikoak (itsas zabalean) latitude beroetatik basamortu biologikoak dira, bizitza dentsitate gutxirekin. Itsas ekosistema aberatsenak eta konplexuenak dira tropikalak, eta oso sakontasun gutxitara garatzen dira, metro batzuetara bakarrik, bentiko bizitzan aberatsak dira, ertzaren ondoan; adibide argiena [[koral-uharri]]a da.
 
=== Kontinentea ===
Biosfera erreserbak area geografiko batzuk dira, planetaren area desberdinetan daudenak, gizakiak aldatu ez dituenak. Eremu horietan biodibertsitate nazionaleko espezie ordezkariak daude, endemikoak eta galzoriko mehatxuan daudenak barne.
 
[[Espainia]]n 33 erreserba daude, munduko hirugarren herria da, [[Ameriketako Estatu Batuak|Estatu Batuak]] eta [[Errusia]]ren ondoren. Garrantzitsuenetariko batzuk hurrengo hauen dira: Doñana (Andaluzia), [[Urdaibai]] (Euskadi), Menorcako uhartea de (Balearrak), Redeseko parke naturala (Asturias), Monfragüeko parke nazionala (Cáceres, Extremadura), Cabo de Gata-Nijareko parke naturala (Andaluzia).
 
== Ikus, gainera ==
* [[Ekosistema]]
* [[Bioma]]
* [[Bioaniztasun|Biodibertsitate]]
* [[Gaia hipotesia]]
* [[Exobiologia]]
252.705

edits