Ireki menu nagusia

Aldaketak

t
Robota: Birzuzenketak konpontzen
| jatorrizko izena = {{lang|es|Castellano, Español}}
| familiaren kolorea = Indoeuroparra
| estatuak = [[Euskal Herria]], [[Argentina]], [[Bolivia]], [[Txile]], [[Kolonbia]], [[Costa Rica]], [[Kuba]], [[Dominikar Errepublika]], [[Ekuador]], [[Ekuatore Ginea]], [[Espainia]], [[Guatemala]], [[Honduras]], [[Mexiko]], [[Nikaragua]], [[Panama]], [[Paraguai]], [[Peru]], [[Puerto Rico]], [[El Salvador]], [[Uruguai]], [[Venezuela]] <small>talde esanguratsuak non: [[Andorra]], [[Aruba]], [[Belize]], [[Brasil]], [[Kanada]], [[Gibraltar]], [[Israel]], [[Maroko]], [[Holandarren Antillak|Holandar Antillak]], [[Trinidad eta Tobago]], [[Ameriketako Estatu Batuak]], [[Filipinak]]
| eskualdea = [[Europa]]ko gune batzuk, [[Erdialdeko Amerika]]ko eta [[Hego Amerika]]ko gehiengoa, [[Ipar Amerika]]ko gune batzuk eta [[karibe (argipena)|karibea]]a; baita immigrante taldeak kontinente guztietan
| hiztunak = 400 milioi, lehen hizkuntzatzat; 500 milioi, lehen edo bigarren hizkuntzatzat
| rankina = 2
| 1 familia = [[Indoeuropar hizkuntzak|Indoeuroparra]]
| 2 familia = [[Italiko]]a
| 3 familia = [[ErromantzeHizkuntza hizkuntzaerromantzeak|Erromantzea]]
| 4 familia = [[Iberiar]]ra
| nazioa = [[Argentina]], [[Bolivia]], [[Txile]], [[Kolonbia]], [[Costa Rica]], [[Kuba]], [[Dominikar Errepublika]], [[Ekuador]], [[Mendebaldeko Sahara]], [[Ekuatore Ginea]], [[Espainia]], [[Guatemala]], [[Honduras]], [[Mexiko]], [[Mexiko BerriBerria]]a ([[Ameriketako Estatu Batuak|AEB]]), [[Nikaragua]], [[Panama]], [[Paraguai]], [[Peru]], [[Puerto Rico]], [[El Salvador]], [[Uruguai]], [[Venezuela]]
| araugilea = [[Asociacion de Academias de la Lengua Española]] ([[Real Academia Española]])
| iso1 = es | iso2 = spa | iso3 = spa
| maparen testua =
{{legend|#000080|Gaztelania ofiziala den herrialdeak.}}
{{legend|#0000ff|Biztanleriaren %25a edo gehiago duten gaztelera hiztunen [[USAAmeriketako Estatu Batuak|Estatu Batuetako]] estatuak.}}
{{legend|#0080ff|Biztanleriaren %10-20a artean duten gaztelera hiztunen [[USAAmeriketako Estatu Batuak|Estatu Batuetako]] estatuak.}}
{{legend|#78c0ff|Biztanleriaren %5-9,9a artean duten gaztelera hiztunen [[USAAmeriketako Estatu Batuak|Estatu Batuetako]] estatuak.}}
}}
 
'''Gaztelania''' edo '''espainiera'''<ref name="Euskaltzaindia">{{erreferentzia|url=http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0038.pdf|egilea=[[Euskaltzaindia]]|izenburua=38. araua: Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak}}. [[Euskaltzaindia]]k [[Hiztegi Batua]]n izen biak onartzen ditu. [[Sinonimo]]ak dira. '''Gaztelera''' hitza onartu arren, '''gaztelania''' hobesten du.</ref> ({{lang|es|''castellano, español''}}) [[hizkuntza erromantzeak|hizkuntza erromantze]] bat da, iberiar taldekoa. Erdi Aroko [[Gaztelako Erresuma]]n sortu zen, [[latin]] arruntak bertako hizkuntzekin izandako ukipen-egoeraren ondorioz. Horrela bada, espainierak [[euskara]]ren hainbat ezaugarri fonetiko bereganatu ditu (bost bokaleko sistema, hasierako "f"-a galtzea...).
 
[[Mundu]]an 500 milioi pertsonak [[lehen hizkuntza|ama hizkuntza]] dute. [[Espainia]] eta [[Latinoamerika]]ren ia estatu guztietan hizkuntza ofiziala da. Ama hizkuntza moduan munduko [[bigarren hizkuntza]] erabiliena da, [[txinera]]ren atzetik. Bigarren hizkuntzatzat dutenak kontuan hartuz (600 milioi pertsona), munduko laugarren hizkuntza da; txinera, [[ingeles]]a eta [[hindi]]aren atzetik.
 
== Gaztelaniaren lurralde eremua ==
# [[Bolivia]] (7.010.000)
# [[Brasil]] (19.700.000)
# [[Kanada|Canada]] (272.000)
# [[Costa Rica]] (4.220.000)
# [[Dominikar Errepublika]] (8.850.000)
# [[Turkia]] (29.500)
# [[Txile]] (15.795.000)
# [[Txinako Herri Errepublika|Txina]] (250.000)
# [[Uruguai]] (3.442.000)
# [[Venezuela]] (26.021.000)
# [[Mendebaldeko Sahara]] (341.000)
# [[Kanada]] (272.000)
# [[Txinako Herri Errepublika|Txina]] (250.000)
# [[Guyana]] (198.000)
# [[Israel]] (160.000)
== Historia ==
[[Fitxategi:Linguistic map Southwestern Europe.gif|thumbnail|400px|right|Europako hego-mendebaldeko hizkuntzen garapena, tartean gaztelaniarena, erakusten duen mapa kronologikoa.]]
[[Antzinako gaztelania]] [[Erdi Aroa]]n [[Kantabria]] aldean hitz egiten zen [[latin]]aren aldaera izan zen. Beste hizkuntza batuen eragina jaso zuen, batik bat [[arabiera]]rena, baina [[bisigodo]]en [[alemanieraaleman]]renaierarena, edo aurreko sustrai iberiarrena ere bai. [[Euskara]]k ere eragina izan zezakeen (b eta v-ren arteko nahasketa, hasierako f-ren galera...), baina gaia hau finkatzeke dago.
 
[[Errekonkista]]ren garaian, [[Iberiar Penintsulapenintsula|Iberiar Penintsulan]]n zehar hedatu zen [[Gaztelako Erresuma]] bera hedatu ahala. [[Kontsonante]]en birdoitze baten ondoren, egungo egitura sortu zuen.<ref>{{erreferentzia|abizena= Cano |izena= Rafael |izenburua= Historia de la lengua española|lekua= Bartzelona |argitaletxea= Ariel Lingüística |urtea= 2005}}</ref> [[XVI. mendemendea|XVI. mendetik]]tik aurrera [[Espainiar Inperioa]] [[Amerika|Ameriketara]] eta [[Asia]]ra hedatzean, gaztelania ere zabaldu zen. Hastapenean bertako hizkuntzak errespetatu baziren ere, [[XVIII. mendemendea|XVIII. mendetik]]tik aurrera gaztelaniaren erabilpena inposatuz joan zen. [[XIX. mendea]]n Ameriketako herrialdeek independentzia lortu zutenean, elite berriek gaztelania areago zabaldu zuten nazioaren batasuna indartzearren.
 
Gaztelaniaren lehenengo gramatika [[1492]]ko da, [[Antonio de Nebrija]]k idatzia, [[Europa]]ko hizkuntza moderno baterako egin zen lehena. Hizkuntzaren Errege-Akademia [[1713]]an sortu zen "gaztelaniaren hitzak eta esapideak erarik zuzenenean, dotorenean eta garbienean finkatzeko".
252.705

edits