«Energia berriztagarri»: berrikuspenen arteko aldeak

t
Robota: Birzuzenketak konpontzen
t (176.12.83.151 wikilariaren aldaketak ezabatuz, 83.213.165.79 wikilariaren azken bertsiora itzularazi da.)
t (Robota: Birzuzenketak konpontzen)
Energia kontsumoa gizarte bateko aurrerapena eta ongizatea neurtzeko modu egokiena da. '''Krisi energetikoaren''' kontzeptua gizarte bat hornitzeko erabiltzen dituen energia iturriak agortzen direnean agertzen da. Hori dela eta gaur egungoa bezalakoa den jarraibide ekonomikoak energia eskaeran hazkundea exijitzen du [[erregai fosil]]ak eta [[energia nuklear|nuklearrak]] bukagarriak direlako. Horregatik ezinbestekoa da noizbait eskaera amaitzea eta energia eskaera hornitua ezin izatea eta sistema guztia geldiaraztea, energia metodo berriak asmatzen ez badituzte. Metodo berri hauek energia alternatiboak izango lirateke.
 
Halaber gaur egungo zenbait energiaren gehiegizko erabilerak, hala nola [[petrolio]]a eta [[ikatzharrikatz|ikatza]]a, [[kutsadura]], [[berotegi-efektua]]ren hazkundea eta [[ozono geruza]]ko zuloaren hazkuntza bezalako arazoak sortzen dituzte.
 
Energia alternatiboaren eta ohikoaren arteko eztabaida ez da bakarrik energien sailkapen bat, mende honetan ezinbestez gertatu beharko den aldaketa baizik. Egia da energia alternatiboak ere, berriztagarriak izan arren, bukagarriak direla, beste edozein baliabide natural bezala esplotazio muga maximoa duelako. Beraz, energia berri hauetara aldatzeko prozesua mailaz maila eta poliki egiten dugun arren, ez dute gaur egungo eredu ekonomikoarekin jarraitzea onartuko. Horrek guztiak, '''Garapen iraunkorraren''' kontzeptua sortzen du.
* [[Itsas-energia]]: Energia lortzeko balio duten hiru itsas fenomeno daude: olatuak, itsasaldiak eta sakontasunaren araberako tenperatura-aldaketak. Hiru fenomeno hauek, [[argindar|elektrizitatea]] sortzeko erabiltzen dira. Itsas-zentralak soilik itsasaldiak asko mugitzen diren tokietan daude.
 
* [[Energia geotermiko]]a: Energia geotermikoa ([[greziera]]zko ''geo'', "[[Lurra]]" eta ''thermos'', "beroa") [[lurra|lur]] barneko [[bero]]az baliatuz lortzen den [[energia]] da. Energia geotermikoa bi modutara erabil daiteke, beroaren jatorriaren funtzioan eta [[lurzoru]]aren masa handiak metaturiko beroa aprobetxatuz.
 
== Energia ez berriztagarria ==
Bi mota bereizten dira:
 
* Erregai fosilak: Hauen artean [[ikatzharrikatz|ikatza]]a, [[petrolio]]a eta gas naturala aurkitzen dira. Erregai fosilak zuzenean erre daitezke [[bero]]a eta [[mugimenduhigidura|mugimendua]]a lortzeko [[motor]]etan, estufetan, galdaratan… Hauek [[argindar|elektrizitatea]] sortzeko ere zentral termikoetan erabili daitezke.
 
* Erregai nuklearrak: Hauen artean [[plutonio]]a eta [[uranio]]a aurki ditzakegu. [[Elementu kimiko]] hauek energia sortu dezakete [[fisio nuklear]]raren bidez. Energia nuklearra [[zentral nuklear]]retan energia sortzeko erabiltzen da.
== Energia berriztagarrien erabilera gaur egun ==
[[Fitxategi:Kurobe dam 01.jpg|230px|thumb|right|Kurobe zentral hidroelektrikoa ([[Japonia]])]]
Energia berriztagarriak [[argindar|elektrizitatea]] kontsumoaren %20a da, %90a [[energia hidrauliko]]a izanik. Beste energia guztien erabilera nahiko baztertuta dago:[[biomasa]] %5,5a, [[energia geotermikoageotermiko]]a %1,5a, [[energia eoliko|energia-eolikoa]] %0,5a eta [[eguzki-energia]] %0,05a.
 
Gizarte industrial mendebaldarraren behar energetikoen %80a industrian, berokuntzan, eraikuntzen klimatizazioan eta garraioetan ( kotxeak, trenak eta hegazkinak) erabiltzen dira. Aitzitik, energia berriztagarriaren erabilera handiena [[argindar|elektrizitate]] produkzioan oinarritzen da.
Energia-iturri berriztagarriak, [[erregai fosil]]ekin konparatuz, oso desberdinak dira, oparoagoak eta anitzagoak direlako. [[Eguzkia]]k, energia iturri hauek (eguzki-erradiazioa, haizea, euria...), 4 milioi urtetan zehar hornituko dituela uste da. Energia-iturri berriztagarrien lehenengo abantaila, erregaiekin gertatzen den kontrara, gas kutsagarriak ez dituztela sortzen da. Iturri berriztagarri gehienek ez dute karbono dioxidorik igortzen, beraien eraketa eta funtzionamendurako erabiltzen direnak alde batera uzten baditugu. Hala ere, gas igorpen hauek ez dute arriskurik sortzen.
 
Aitzitik, zenbait energia berriztagarri arazo ekologiko bereziak sortzen dituzte. Adibidez, sortu ziren lehenengo [[aerosorgailuhaize-sorgailu|aerosorgailuak]]ak arriskutsuak ziren hegaztientzako, beraien aspek oso azkar biratzen zutelako. Beste alde batetik, zentral hidroelektrikoek zenbait arrainen migrazioa kaltetu dezakete, gaur egungo mundu osoko ibai askotan gertatzen den moduan. [[Ozeano Barea]]n itsasoratzen diren Ipar Amerikako ipar-mendebaldeko [[ibai]]etan bizi diren izokinen populazioa izugarri jaitsi zen.
 
=== Izaera lausoa ===
Izaera lausoa energia berriztagarriek daukaten nahitaezko arazo bat da. Energia geotermikoa da honen salbuespena, lurrazala mehea den lekuetan soilik delako eskuragarri, iturri beroak eta [[geiser]]rak adibidez.
 
Energia berriztagarrien iturri batzuek energia intentsitate txikia sortzen dutenez, beharrezkoa izaten da “zentralak” sortzea iturri erabilgarrietan bihurtzeko. Europako etxe baten jabeak [[zelula fotoelektrikofotovoltaiko|panel fotovoltaikoen]] 8 metro karratu instalatu beharko lituzke 1000 kWh elektrizitatea lortzeko (herrialde Europarren urteko per capita kontsumoa) panel horiek 12,5%-ko batez besteko errendimendu energetikoa daukatela suposatuz.
 
Haatik, 4 metro karratuko [[energia termiko]]aren biltzaile batekin, etxe batek behar duen ur bero sanitarioaren zati handia lortu dezake. Hala ere, aldibereko aprobetxamendua dela medio, solairuka antolatutako eraikinek etekin berdinak lortu ahal dituzte biltzaile gainazal txikiago batekin eta, garrantzitsuagoa dena oraindik, askoz ere inbertsioa txikiago batekin eraikin bakoitzean.
=== Energia iturri berriztagarri baina kutsagarriak ===
 
[[Biomasa]] kontuan hartzen badugu, egia da biomasa sortzerakoan, [[karbono dioxido|karbono dioxidoa]] atmosferatik ezabatzen dela eta [[oxigenoaoxigeno]]a askatzen dela. Hala ere, biomasa erretzerakoan biomasako [[karbono]]a atmosferako oxigenoarekin konbinatzen da, berriz karbono dioxidoa atmosferara igorriz. Alde batetik, teorikoki, zikloa amaitzen denean ez da karbono dioxidorik igortzen, errekuntzarekin sortutako igorpenak sortutako biomasa berrian geratzen baitira. Beste alde batetik, praktikoki, kontuan hartu behar da ereinaldian, bilketan eta eraldaketan energia kutsagarria erabiltzen dela. Hori dela eta balantzea negatiboa da.
 
Bestalde, biomasa ez da guztiz agortezina, berriztagarria izan arren. Bere erabilpena momentu konkretuetan soilik egin ahal delako. Zalantzak existitzen dira, iturri hau zabaltzen bada, nekazaritzaren kapazitateaz masa begetal nahiko lortzeko. Hau zerealen prezioen hazkuntzarekin frogatzen ari da. Izan ere, zerealen prezioa ikaragarri igo da hauek [[bioerregai|bioerregaien]] sorkuntzarako erabiltzen direnetik. Gainera, bioerregai guztiek fosil baliokideak baino karbono dioxido gehiago sortzen dute karbono unitate bakoitzeko.
Aitzitik, mundu guztiak erakarpena sentitzen du errota zaharrak ikusten dituenean.
 
Beste batzuk arazo estetiko hauek saihesten saiatzen dira teknologia hauek estetikoki modu eraginkorrean eta betegarrian erabiltzen: eguzki-panelak autobideetan zarata saihesteko erabiltzen diren barreretan kokatuz, sabaiak eguzki hartzaileengatik ordezkatuz, lehioak tindatzeko [[zelula fotoelektriko|zelula fotovoltaikoakfotovoltaiko]]ak erabiliz…
 
=== Irregulartasuna eta aniztasun geografikoa ===
252.705

edits