«Orkatz»: berrikuspenen arteko aldeak

81 bytes added ,  Duela 5 urte
t
Robota: Birzuzenketak konpontzen
t (Robota: Testu aldaketa automatikoa (-aurkitzen da +dago))
t (Robota: Birzuzenketak konpontzen)
| display_parents = 4
}}
'''Orkatza''' (''Capreolus capreolus'') ''ugaztun'' hausnarkaria da, [[Europa]] eta [[Asia]]ko "[[Orein|Cervidae]]" familiako txikiena dena<ref>{{erreferentzia|abizena= Mateos-Quesada |izena= P. |urtea= 2005 |izenburua= Corzo - Capreolus capreolus |bilduma= Enciclopedia Virtual de los Vertebrados Españoles}}</ref>. Helduek 76 zentimetroko altuera dute lepoaren hasieraraino, eta pisua 15-30 kilogramokoa dute.
 
[[Iberiar penintsula]]n hiru azpiespezie deskribatu dituzte, beti ere [[mendi]] eta basoen barrena bizi direlarik. Duela 50 urte [[Irati]] inguruko basoetan baino geratzen ez zen arren, egoera hau zeharo aldatu da azken 20 urteotan. Hainbat herri hustutzea dela medio, abere-kopuruaren jaitsierak; duela urte dezente bere [[ehiza]] debekatzeak (gaur egun ez dago debekatuta, baina modu jasangarrian egiten da); [[otso]], [[hartz]] eta [[katamotz]]en ia presiorik ezak... eragin nabarmena izan dute gertaera honetan.
 
== Habitata ==
Orkatza baso [[hosto-erorkor|hostogalkor]], dibertso, sastrakatsu, tartekaturiko zelai ugariko, eta errekasto ugarikoekin lotu izan da beti, baina denborarekin baldintza oso desberdinetako basoetara egokitu daitekeela ikusi da. [[Iberiar Penintsulapenintsula|Iberiar Penintsulan]]n pagadietan, [[koniferopinofito|koniferoen]]en basoetan, [[hariztiharitz|hariztietan]]etan, [[artadiarte (zuhaitza)|artadietan]]etan... dago. Edozein baso egitura egokia izan daiteke orkatzarentzat. Halere hasieran deskribatutako basoak gehiago hautatzen dituzte, eta baso baten baliabide trofikoak ugariagoak direnean orkatz dentsitate handiagoak aurkitzen dira. Bestalde beren populazio-dinamikak ere mugatzen du dentsitatea, baliabideek dentsitate handiagoak baimendu arren, beren lurraldekoitasun eta beste portaeren ondorioz dentsitate baxuagoak aurkitzen dira.
 
== Elikadura ==
Eme kantitate alturik ezean eme bat hartuko du ar bakoitzak. Udarekin batera sartzen dira araldian eta maiatza inguruan jaiotzen dira. Tarte luze honen arrazoia atzeratutako ernaldia da. Estaltzea eman eta 15 egunera enbrioiaren garapena moteltzen da ia geratzeraino (oboinplantazio atzeratua) eta horrela mantentzen da urtarrila ingurura arte, horrela orkatzak kumeak neguan jaiotzea saihesten du. [[Gorteiatze]]a luzea izaten da, arra emearen atzetik korrika aritzen da emeak estaltzen uzten dion arte. Eme bakoitza orban zuriz betetako bi kumez erditzen da gehienetan.
 
Kumeak babesgabe jaiotzen dira, belar artean egoten dira amaren zain elikatzeko eta garbitzeko. [[EdoskitzaroEdoskitze|Edoskitzaroak]]ak hiru hilabete inguru irauten ditu eta 9-12 hilabeterekin amarengandik bereizten dira. Behin bereizita noraezean ibiliko dira bizileku berri bat aurkitu arte, emeek urte bete inguru pasa dezakete, eta gutxienez hiru urte arrek. 14 hilabeterekin lortzen dute heldutasun sexuala eta emeak adin honekin estalita gera daitezke, baina lurraldekoitasuna dela eta arrek beren lurraldea izan arte itxoin beharko dute gurutzatu ahal izateko. Bizi itxaropena 12 urteren bueltakoa da, luzeagoa emeetan arretan baino, bai espeziearen biologiagatik eta baita ehizaren presio txikiagoagatik ere. 19 urtera arteko emeak ikusi dira.
 
== Bizimodua ==
252.705

edits