«Magdeburg»: berrikuspenen arteko aldeak

279 bytes added ,  Duela 5 urte
t
Robota: Birzuzenketak konpontzen
t (Robota: Birzuzenketak konpontzen)
| ofiziala = Magdeburg
| estatua = Saxonia-Anhalt
| barrutia = [[Magdeburg|Magdeburg barrutia]]
| postakodea = 39104-39130
| irudia = ViewOfMagdeburg.jpg
| irudiaren testua = Magdeburgeko ikuspegia, [[Elba (ibaia)|Elba ibaia]] eta [[Magdeburgeko katedrala|katedrala]]
| kokapena = kokapenmapa
| dn = 52
| sorrera =
| herritarra =
| alkatea =Lutz Trümper ([[Alemaniako Alderdi Sozialdemokrata|SPD]])
| webgunea = http://www.magdeburg.de
| oharrak =
}}
'''Magdeburg'''<ref>{{Erreferentzia|url=http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0157.pdf|egilea=[[Euskaltzaindia]]|izenburua= 157. araua: Europako hiriak}}</ref> [[Alemania]]ko [[Saxonia-Anhalt]] [[Alemaniakoalemaniaren autonomiabanaketa estatuadministratiboa|estatu federaleko]] hiriburua da, [[Elba]] ibaiertzean kokaturik. [[Europa]]ko [[erdi aroAroa|erdi aroko]]ko hiririk garrantzitsuenetakoa da. Jatorrian, nukleo anitzeko [[Burgu (hirigintza)|burgu]] bat izan zen. Oton I.a, [[Germaniako Erromatar Inperio SantuSantua|Germaniako Erromatar Inperio Santuko]]ko lehendabiziko enperadoreak agintaldiko zati gehiena hiri honetan eman zuen, eta katedralean lurperatu zuten.
 
== Historia ==
=== Sorrera ===
 
Karlomagnok sortu zuen 805. urtean ''Magadoburg'' izenarekin, zeinak "gotorleku handia" esan nahi duen, eta 919. urtean harresiak jaso zituen [[magiar]] eta [[eslaviar]]ren aurrean babesteko. X. mendean lortu zuen garrantzia, [[Oton I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa|Oton I.a]] Handiaren agintaldian. Haren emazte Edith San Maurizio abade-etxe [[beneditar]]rean hilobiratu zuten. Abade-etxea gerora katedral bihurtuko zen. 968an sortu zen Magdeburgeko apezpikutza eta honek parte hartze handia izan zuen [[Elba (ibaia)|Elba ibaiaren]]ren ertzetan bizi ziren eslaviarren kolonizazio germaniarrean.
 
=== Hansa hiria ===
[[Martin Luther]]rek hitzaldia eman zuen Magdeburgen eta herriak erreforma onartu zuen 1524 urtean eta [[Karlos Habsburgokoa|Karlos V.aren]] aurkako borrokan murgildu zen. 1550-51. urtean enperadorearen soldaduen setioa gainditu zuen eta protestantismoaren gotorleku nagusi bihurtu zen. Lutherren idatziak inprimatu zituen lehenengo hiri handia bihurtu zen gainera. [[Matthias Flacius]] [[istria]]rrak ere bertan argitaratu zuen katolizismoaren aurkako panfleto famatua, zeinetan [[Erromatar Eliza Katolikoa]] "anti-kristoaren erresuma" zela esaten zuen.
 
[[Hogeita Hamar Urteko Gerra]]n behin baino gehiagotan setiatu zuten. 1631. urtean [[Tillyko kondea]]k hartu eta erre egin zuen hiria (20.000 pertsona erre ziren). Gerraren ondoren 400 biztanle baino ez ziren gelditu Magdeburgen. 1680an [[Brandenburgeko Marka]] izenekoaren barruan sartu zen, [[Westfaliako Bakeabakea|Westfaliako Bakearen]]ren ondoren. 1806an [[frantzia]]rrek hartu zuten, eta Westfaliako erresuma berriaren parte egin zuten, 1813ra arte. 1814an Prusiaren mende geratu zen, [[Saxonia]]ko probintziaren barruan.
 
=== XX mendea ===
 
[[Bigarren Mundu Gerra]]n [[Royal Air Force|britainiar aire armadak]] gogor bonbakatu zuen 1994ko urtarrilaren 16an. Gerra bukatzerakoan hiriak 340.000 biztanle zituen eta [[Sobietarsobietar Errepublika Sozialisten Batasuna|sobietarren]] okupazio eremuan gelditu zen, [[Alemaniako Errepublika Demokratikoa|Ekialdeko AlemaniaAlemanian]]n. Gerra aurreko eraikin gehienak eraitsi ziren, katedralaren inguruko hainbat etxe baino mantendu ez zirelarik. Alemania biak bateratzean Saxonia-Anhalt estatuaren hiriburu bihurtu zen.
 
[[Fitxategi:Der Landtag Sachsen-Anhalt , Domplatz, Magdeburg (The Landtag or state parliament for Saxony-Anhalt) - geograph.org.uk - 5293.jpg|thumb|left|250px| Saxonia-Anhlateko Lantag]]
== Ondasun nabarmenak ==
 
* '''[[Magdeburgeko katedrala]] (''Magdeburger Dom''):''' San Maurizio abade-etxearen gainean eraiki zen 1209 eta 1520 artean. Ehun metroko altuera duten dorreekin Alemaniako katedral garaienetako bat da. Katedral [[gotiko (argipena)|gotikoa]]a da.
* '''Udaletxea (''Rathaus''):''' XIII mendean merkatua egiten zen lekuan eraiki zen 1698an udaletxea [[pizkundepizkundea|pizkundeko]]ko estilora.
* '''Saxonia-Anhlateko Lantag:''' [[Germaniako Erromatar Inperio Santua|Germaniako Erromatar Inperio Santuko]] dieta biltzen zen eraikina da. 1724ko fatxada [[barrokobarrokoa]]a dauka.
* '''[[Magdeburgeko urezko zubia]] (''Wasserstraßenkreuz''):''' Europako ur bidezko zubirik luzeena dago Magdeburgen. 2003an eraiki zuten eta ia kilometro bateko luzera du.
 
252.705

edits