«Mutualismo»: berrikuspenen arteko aldeak

88 bytes added ,  Duela 5 urte
t
Robota: Birzuzenketak konpontzen
t (Robota: hizkuntza arteko 16 lotura lekualdatzen; aurrerantzean Wikidata webgunean izango dira, d:q844212 orrian)
t (Robota: Birzuzenketak konpontzen)
{{argitzeko|teoria ekonomiko eta politikoari|Mutualismo (biologia)}}
 
'''Mutualismoa''' [[ekonomia]] eta [[politika]] arloko teoria eta sistema da, [[anarkismo]]aren ideologiaren baitan kokatua. [[Frantzia]]ko [[Pierre-Joseph Proudhon]]ek eta [[Ameriketako Estatu Batuak|Estatu BatuBatuetako]]etako [[Josiah Warren]]ek proposatu eta garatu zuten .
 
Posible den neurrian, gizarte berri bat eratzeko jokabide erreformista eta progresiboaren aldekoa da. Gaurko gizartean gizarte erakunde alternatiboak eratzeko jarduera paketsuaren garrantzia babesten du. Bai eta erakunde horiek indartzea ere, sistema estatista azken finean ordezkatzen duten arte. Anarkismoaren barruko beste taldeek ere, neurri batean, ideia hauek babesten dituzte. Gizarte erakunde alternatiboak ideologia guzti hauen ikuspegi komunean daude. Bainan berebiziko garrantzia dute mutualismoaren ikuspegi progresiboan. [[Kapitalismo]]aren aurkako jarrera, ordea, nabaria da.
Mutualismo hitza oso helburu ezberdinekin erabili da. [[Charles Fourier]]ek lehenengo aldiz erabili zuen "mutualisme" hitza 1822n,<ref>Charles Fourier, ''Traité'' (1822), cited in Arthur E. Bestor, Jr., "The Evolution of the Socialist Vocabulary", ''Journal of the History of Ideas'', Vol. 9, No. 3 (Jun., 1948), 259-302.</ref> nahiz eta aipamen hori ez zegoen loturik ekonomi sistema batekin. Horren ostean, “mutualista” hitzaren lehenengo erabilpena ''New-Harmony Gazette''n izan zen [[Robert Owen|Owenite]] 1826an.<ref>''New-Harmony Gazette'', I, 301-02 (14 June 1826) cited in Arthur E. Bestor, Jr., "The Evolution of the Socialist Vocabulary", ''Journal of the History of Ideas'', Vol. 9, No. 3 (Jun., 1948), 259-302.</ref> 1830en hasieran, Frantziako Lioneko erakunde batek “Mutualistak” izena hartu zuen. 1846an, [[Pierre-Joseph Proudhon|Pierre Joseph Proudhon]] hasi zen "mutualité" hitza erabiltzen bere idazkietan. [[William B. Greene]], 1850ean, “mutualismo” hitza erabili zuen, Proudhonen antzeko sistema bat azaltzeko. Geroxeago, Proudhonek berak “mutualismo” hitza erabili zuen bere ekonomi sistema deskribitzeko asmoz.
 
“Jatorrizko anarkismotzat” jo izan da mutualismoa, Proudhon izan baitzen ere bere burua [[anarkismo|anarkista]] moduan identifikatzeko lehena. Anarkismotik urruntzen diren jarrera mutualistak ere badaude: [[Wilhelm Weitling]]ek mutualismo estatista baten alde azaldu zan.
 
Hemeretzigarren mendeko mutualistek [[sozialista libertario]]tzat jotzen zuten beren burua. <ref>[http://www.mutualist.org/id32.html A Mutualist FAQ: A.4. Are Mutualists Socialists?]</ref>. [[Kooperatibismo]]aren aldeko jarrera izanda, [[merkatu libre]]ko irtenbideen alde azaltzen dira mutualistak. Beren ustez, ezberdintasun ekonomiko bidegabe gehienen jatorria Estatuak sorturiko lehentasunezko baldintzak dira.<ref>[http://www.progress.org/2003/libsoc01.htm Libertarian Socialism] Paul E. Gagnon</ref> Ekonomiaren ikuspegitik, Mutualismoa hirugarren bide bat da, [[ekonomia klasikoa]] eta sozialismoaren aurrean.
Mutualisten ustez, herriaren eskuetan egon beharko litzateke banka sistema. Bankuek nolabaiteko oligopolio dute kreditoan. Mutualistek garrantzi handia emon diote jabetza demokratikoa duten egitura hauei: mutual banks, kredito kooperatibak edo credit unions delakoei.
 
Mutualista eta anarkista indibidualista askok horren buruzko azterketa sakonak egin dituzte: [[Pierre-Joseph Proudhon|Proudhon]], [[William B. Greene]], eta [[Lysander Spooner]].
 
=== Kontratua / Federazioa ===
[[Kevin Carson]] da gaur eguneko mutualista ezagun bat, ''Studies in Mutualist Political Economy'' lanaren egile.
 
[[Gizarte Ekonomia]], [[Kooperatibismo]], [[merkataritza zuzena]] mugimendu batzuk eta [[software askelibre|software askeko]]ko proiektu batzuk ere, antzeko izpirituan oinarritzen dira, [[elkarlaguntzan]] oinarriturik, deszentralizazioa eta elkarlan askean (ik [[Anarchism#Recent Developments within Anarchism|Small "a" anarchism]]).
 
== Kritikak ==
Anarko-komunistak, [[Peter Kropotkin]] modukoak, ez datoz bat Proudhonen mutualismoarekin, arrazoi ezberdinengatik; hauen artean, diruaren kontzeptuaren onarpenagatik. <ref>Kropotkin, Peter. [http://flag.blackened.net/daver/anarchism/kropotkin/wages.html The Wage System, Freedom Pahmphlets No. 1, New Edition 1920</ref>
 
[[George Reisman]], [[laissez faire|laissez-faire]] kapitalista zenaren iritziz, neurri bateko explotazioaren alde azaltzen zen Mutualismoa ez zuelako onartzen gizaki baten eskubidea berak urteetan landutako lurra babesteko, momentu zehatz batean erabiltzeari uzten badio. Bere ustez, gizaki horren lanaren ekoizpena lapurtzen ari da horrela."<ref>Reisman, George. Mutualism's Support for the Exploitation of Labor and State Coercion. [http://blog.mises.org/archives/005219.asp]</ref>
 
== Oharrak eta erreferentziak ==
252.705

edits