«Neanderthalgo gizaki»: berrikuspenen arteko aldeak

t
Robota: Birzuzenketak konpontzen
t (Removing Link FA template (handled by wikidata))
t (Robota: Birzuzenketak konpontzen)
 
== Morfologia ==
Haren garaiera ''[[Gizaki|Homo sapiens]]''aren antzekoa zen, baina hala besoak nola zangoak laburragoak zituen. Gihar sendoak zituzten, eta ondorioz pisu handiagoa. Ondorioz, neanderthalen hezurren bolumena ere handiagoa zen. Gizaki indartsuak ziren. Era berean, haien garezurrak ''Homo sapiens''arenak baino bolumen handiagoa zuen: 1500 - 1600 [[Zentimetro kubiko|cm<sup>3</sup>]] bitarte. Horretaz gainera, gaur egungo [[gizaki]]ekin alderatuta, hauek ziren neanderthalen bereizgarri nagusiak:
 
=== Hobi suprainiakoa ===
 
=== Kokotsik ez ===
''Homo sapiens''ek [[kokots]]a dute, baina beste hominidoen artean egitura hau ez da agertzen. Beraz fosil batek kokotsa badu automatikoki ''[[Gizaki|Homo sapiens]]'' giza sailkatzen da.
 
=== Toru supraorbitarioa ===
 
=== Hioides hezurra ===
[[Hioides]] hezurra ez da erraz fosilizatzen eta gainera ez dago fisikoki beste hezurrekin lotuta. Horregatik hezur honen kokapen zehatza jakitea oso zaila izaten da. Baina hezur honek [[buruhezurburezur|buruhezurra]]ra, [[barail]]a, [[mihi]]a, [[laringe]]a, [[faringe]]a, [[bularrezur]]ra eta [[lepauztai]]a batzen dituzten [[gihar]] eta [[ligamentu]]ak ditu eta horregatik beste gauza askoren artean hitz egiteko gaitasunaren arduradunetako bat da. Bere posizioa eztabaidagai dago eta autore batzuen arabera ez ziren gai izango [[a]], [[i]] eta [[u]] soinuak egiteko,<ref name="Lieberman">LIEBERMAN, PHILIP. 2005. Current views on Neanderthal speech capabilities: A reply to Boe et al. (2002). Journal of Phonetics. Volume 35, Issue 4, October 2007, Pages 552-563. doi:10.1016/j.wocn.2005.07.002</ref> beste batzuen arabera posible litzateke mihia beste modu batez mugituko balute<ref name="Boe">BÖE, LOUIS-JEAN, HEIM, JEAN-LOUIS, HONDA, KIYOSHI, MAEDA, SHINJI. 2002. The potential Neandertal vowel space was as large as that of modern humans. Journal of Phonetics (2002) 30, 465–484. doi:10.1006/jpho.2002.0170.</ref>. Bestetik hezurra gizakiarenaren nahiko antzekoa da.
 
=== Belarriaren barnealdea ===
 
=== Fosa kaninoa ===
Fosa kaninoa [[letagin]]en gainean agertzen den fosa bat da. Depresio hau ''[[Gizaki|Homo sapiens]]'' gehienetan agertzen da, baina ez da hala gertatzen Neanderthalgo gizakiengan. Hauetan itxura puztua izango luke. Hala ere baliteke itxura hau ez izatea bi espezie identifikatzeko ezaugarri bat, baizik eta aurpegiaren formaren arabera agertu daitekeen zerbait bezala.<ref>MADDUX, SCOTT D., FRANCISCUS, ROBERT G. 2009. Allometric scaling of infraorbital surface topography in Homo. Journal of Human Evolution 56 (2009) 161–174.</ref>
 
=== Foramen mentala ===
[[Foramen]] mentala kokotsaren inguruan dagoen zulo bat da, [[barail]]an dauden bietatik bat. Bertatik [[nerbio-sistema|nerbio]] bat eta hainbat [[zain]] pasatzen dira. Gaur egungo gizakien kasuan %63ak bigarren [[aurreko hagin]]aren azpian dute,<ref>JAFFAR AA, AL-ZUBAIDI AF, AL-SALIHI AR. 2002. Anatomical features of clinical significance in dry mandibles. Iraqi Dental Journal; 29:99-118</ref> baina neanderthalengan gehienetan lehenengoan aurki daiteke.<ref name="Tattersall">TATTERSALL, IAN. 1995. The Last Neanderthal. American Museum of Natural History. ISBN 0-02-860813-5</ref>
 
=== Sudurraren barnealdeko egiturak ===
252.705

edits