«Atonismo»: berrikuspenen arteko aldeak

135 bytes added ,  Duela 7 urte
(Orrialde berria: '''Atonismoa''', Amarnako herejia edo Amarnako aroa, historiako lehen erlijio monoteista (edo henoteista) izan zen, Ato...)
 
[[Fitxategi:Aten disk.jpg|thumb|220px|thumb|Akenaton faraoiak eta bere familiak Eguzkia gurtzen.]]
'''Atonismoa''', [[Tell al-Amarna|Amarna]]ko [[herejiaheresia]] edo Amarnako aroa, historiako lehen [[erlijio]] [[monoteismo|monoteista]] (edo [[henoteismo|henoteista]]) izan zen, [[Aton]] [[eguzki]] diskoaren gurtza bultzatuz. Oraindik ondo ezagutzen ez diren arrazoiengatik, baina ziuraskiziur asko [[Tebas (Egipto)|TebasTebasko]]eko kleroaren kontserbadurismoakontserbadorismoa eta ezinikusiagatik, [[Akenaton]] faraoiak jainko dinastikoa zen [[Amon]]en (jainko ezkutua) gurtza alde batera utzi zuen, eta faraoi gazteak Atonen gurtza inposatu zuen, lehenik pixkanaka eta, jarraian, derrigorrean.
 
== Eguzkiaren gurtzaren aurrekariak ==
[[Gol Egipto]]gen nagusitasuna txikitzen joan zen [[Egiptoko XVIII. dinastia]]ko lehen bi faraoien erregealdiak pasa eta gutxira. Goi Egiptoko printzeek [[Egipto]] askatu eta berbateratubirbateratu izanak Tebas Antzinako Egiptoko gainontzeko hiriendohirien gainetik jarri zuela gogoratu behar da, eta, ondorioz, Amon jainkoaren gurtza bere hirukotearekin batera, Amon, [[Khonsu]] eta [[Mut]] jainkoek osatua.
 
Nagusitasun hori [[Behe Egipto]] garrantzia hartzen hasi zenean desagertzen joan zen, lehenik [[tenplu]] eta [[jauregi]] berriak eraiki eta eramanez, eta, ondoren, errege jauregia [[Menfis]]era eramanez, [[Nilo]] ibaiaren deltarako sarrera zena. Behe Egiptoren nagusitasun hau ez zen soilik XVIII. dinastiara mugatu, baizik eta ramesidar garaian ere jarraitu zuela, bere garai gailena hiriburua izateko propio eraikitako [[Avaris]] edo Pi-Ramsesera eraman zenean izan zuelarik.
Ohitura bezala, erregearen seme nagusia, errege bihurtu aurretik [[Ptah]] jainkoaren apaiz gorena izatea aldatu zen, [[Amenofis II.a]]ren edo honen seme nagusia zen [[Tutmosis IV.a]]ren kasuan bezala.
 
Era berean, eragingunea bi lurren hegoaldetik iparraldera eraman izanak [[Ra]] jainkoaren gurtza biziberritu zuen, jainko honen gurtzagune nagusia [[Heliopolis]]en baitzegoen, hiriburua zen MenfisetikMenfistik hamairuhamahiru kilometro iparekialderaipar-ekialdera zegoena.
 
Gurtza honen euskarri nagusia faraoiaren boterea zen. Oinarrian, mitoak Egipto gobernatu zuen lehena Ra izan zuela zioen, ondoren, gizadiaren kontuak konpondu eta segura itzultzeko, bere semeari utziz erresuma gobernatzeko ardura. Sinesmen honen indarra HeliopolisekoHeliopolisko apaizek babesten zuten, Egiptotik kanpo ere ospe handia zuen ezagutza eta jakinduria gune bat osatzen zutenak.
 
[[Kategoria:Antzinako Egipto]][[Kategoria:Egiptoko XVIII. dinastiaerlijioa]]
[[Kategoria:Egiptoko XVIII. dinastia]]
[[Kategoria:Monoteismoa]]
199.561

edits