«Alfontso XIII.a Borboikoa (Espainia)»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
| 1data2 = [[Maria Kristina Austriakoa]] <small>(1885-1902)</small>
| aurrekoa = [[Alfontso XII.a Espainiakoa]]
| ondorengoa = [[Niceto Alcalá-Zamora]] <small>([[Espainiako Bigarren Errepublika|Errepublikako presidentea]])</small><br />
[[Joan Karlos I.a Espainiakoa|Joan Karlos I.a]] (Espainiako erregea)
| jaiodata = [[1886]]ko [[maiatzaren 17]]a
| jaiolekua = [[Madril]], [[Espainia]]
| hildata = [[1941]]eko [[otsailaren 28]]a
| hillekua = [[Erroma]], [[ItaliaItaliako Erresuma (1861-1946)|Italiako Erresuma]]
| ezkontidea = Victoria Eugenie of Battenberg
| senideak = '''Aita''': [[Alfontso XII.a Espainiakoa]]<br />'''Ama''': [[Maria Kristina Austriakoa]]
| oharrak =
}}
'''Alfontso XIII.a Espainiakoa''' (izen osoa gaztelaniaz: ''Alfonso León Fernando María Jaime Isidro Pascual Antonio de Borbón y Habsburgo-Lorena''; [[Madril]], [[1886]]eko [[maiatzaren 17]]a - [[Erroma]], ([[ItaliaItaliako Erresuma (1861-1946)|Italiako Erresuma]]), [[1941]]eko [[otsailaren 28]]a), [[Alfontsojaio XII.a]]ren etazenetik [[Maria Kristina Austriakoa|Maria Kristina1931]]ren seme,arte [[Espainia]]ko erregeerregea izan zen jaio zenetik [[1931]] arte. Hamasei urte zituela eskuratu zuen boterea, [[1902]]ko [[maiatzaren 17]]an.
 
== Biografia ==
Adin hori bete zuen arte, Alfontsoren ama [[Maria Kristina Austriakoa]] izan zen erreginordea.
[[Alfontso XII.a Espainiakoa|Alfontso XII.aren]] hilondoko semea, erregetu bitartean bere ama [[Maria Kristina Austriakoa|Maria Kristina Habsburgo-Lorrenakoa]] izan zen erregeorde. Adin txikia bitartean, [[1898]]an Espainiak [[Kuba]], [[Puerto Rico]] eta [[Filipinak]] galdu zituen, iparramerikarren esku-hartzeak erabaki zituen askatasun gerren ondorioz. Espainiaren Inperioa bukatua zen. Bi urte geroago, aldiz, [[Mendebaldeko Afrika]]ko zati bat hartu zuen Espainiak (Muni), [[Maroko]]ra hedatuko zen kolonizazioari ekinez.
 
[[1902]]. urtean koroatu zen eta 1898an ezkondu zen Victoria de Battenberg ingeles aristokratarekin. Atentatu bat izan zuen erregearen jarraigoak egun hartan (erregeak izan zuen bigarrena, bietatik zauririk gabe irten zen). [[1912]]ko frantses-espainiar itunak Marokoko egoera argitu bazuen ere, ahalegin militar eta ekonomiko bereziak eskatu zizkion Espainiako estatuari, egokitu zitzaien alderdiko erresistentzia askoz ere indartsuagoa izan baitzen. [[Lehen Mundu Gerra]]n Espainia neutral izan zelarik, ekonomia espainiarra arras bizkortu zen, gerran zeuden herrien merkatu berriak zabaldu egin baitzitzaizkion. Sistema politikoak, alabaina, porrot egin zuen: [[burgesia]]ren alderdi dinastikoak ahuldu, ezkerreko alderdi sozialista eta sindikatuak ([[CNT]] eta [[UGT]]) hazi eta gorpuztu eta [[Euskal Herri]]ko nahiz [[Katalunia]]ko higikunde abertzaleak sendotu ziren.
1923ko irailaren 13an, Alfontso XIII.aren onespenarekin —eta [[patronal]]eko zati handi baten, [[Eliza Katolikoa]]ren, [[Armada]]ren eta [[kontserbadore]] gehienen laguntzarekin—, [[Miguel Primo de Rivera]]k Estatu kolpea jo eta diktadura ezarri zuen.
 
[[1923]]ko irailaren 13an, Alfontso XIII.aren onespenarekin —eta [[patronal]]eko zati handi baten, [[Eliza Katolikoa]]ren, [[Armada]]ren eta [[kontserbadore]] gehienen laguntzarekin—, [[Miguel Primo de Rivera]]k Estatu kolpea jo eta diktadura ezarri zuen. [[1927]]an bukatu zen [[Rifeko gerra|Marokoko]] gerra eta, [[1930]]. urtean, Primo de Rivera erretiratu eta alderdi guztiak berriz ere plazaraturik, Alfontso XIII.a bakar samar gelditu zen nagusi ziren errepublikaren aldeko indarren aurrean. [[1931]]ko apirilaren 12ko Udal Hauteskundeek egoera hau berretsi baizik ez zuten egin; 1931ko apirilaren 14an, [[Espainiako Bigarren Errepublika]] aldarrikatu zen, eta erregek ihes egin zuen Espainiatik. Azaroaren 26an, lege baten bidez, [[Espainiako Parlamentua|Parlamentuak]] goi saldukeriaren errudun jo zuen errege, eta erregetzako eskubideak kendu zizkien hari eta haren ondorengo guztiei:
 
{{aipu|A todos los que la presente vieren y entendieren, sabed: Que las Cortes Constituyentes, en funciones de Soberanía Nacional, han aprobado el acta acusatoria contra don Alfonso de Borbón y Habsburgo-Lorena, dictando lo siguiente:
:En ejecución de esta sentencia, el Gobierno dictará las órdenes conducentes a su más exacto cumplimiento, al que coadyuvarán todos los ciudadanos, tribunales y autoridades.|1931ko azaroaren 26ko Legea<ref>[http://www.minutodigital.com/actualidad/2007/10/21/condena-al-rey-alfonso-xiii-y-a-sus-descendientes/ Condena al rey Alfonso XIII y a sus descendientes].</ref>}}
 
Lege hura, ordea, [[Francisco Franco]] ''generalisimo''ak indargabetu zuen, [[1938]]ko [[abenduaren 15]]ean onartutako legearen bitartez. Hala ere, ez zion erregetza eman Alfontso XIII.ari, nahiz eta hark altxamenduaren hasieratik lagundu zion: «lehen orduko falangista» zela zioen Alfontso XIII.ak,<ref>José María Zavala: «Entregados a Franco. Los Borbones ante la Guerra Civil», ''La Aventura de la Historia'', 97. zenbakia (2006ko azaroa), 48-53. orrialdeak. ISSN: 1579-427X.</ref> eta milioi bat pezeta eman zituen [[1937]]an [[frankismo|frankisten]] alde.
 
Erroman hil zen, 1941eko [[otsailaren 28]]an.
 
== Bibliografia ==
 
== Erreferentziak ==
{{ lur | data=2013-10-21}}
{{erreferentzia zerrenda}}
 
== Kanpo loturak ==
{{commonskat}}
 
{{Espainiako errege aurkibidea}}
 
{{bizialdia|1886ko|1941eko|Alfontso 12, Espainiakoa}}
[[Kategoria:Espainiako errege-erreginak]]
[[Kategoria:Madrilgo politikariak]]
[[Kategoria:Borboi leinua]]
[[Kategoria:1886ko jaiotzak]]
[[Kategoria:1941eko heriotzak]]
31.899

edits