«Biosfera»: berrikuspenen arteko aldeak

258 bytes removed ,  Duela 6 urte
ez dago edizio laburpenik
t (Robotak {{Commonskat}} gehitu du. Txantiloiak commons:category:Biosphere lotu du, Wikidataren arabera.)
[[Fitxategi:Seawifs global biosphere.jpg|350px|right|thumb|Ura eta fotosintesia biosferaren oinarrizko mekanismoak dira. Irudi honek lurrazaleko berdeguneak eta itsasoetako plankton kontzentrazio handiak adierazten du (Advanced Very High Resolution Radiometer instrument).]]
'''Biosfera,''' [[ekologia]]n, biosfera da lurreko izaki bizidun guztiak osatzen duen [[sistema]] da, inguratzen duen medio fisikoaren barne eta laguntzen dute hori egitera. [[Lurra]]renBaina esanahibiosfera honek "bilgarri bizia", da gehien erabili izan dena, baina biosferabatzuetan ere erabiltzen da batzuetan bizitza garatzen den lekua adierazteko, biosfera da [[litosfera]]ren, [[hidrosfera]]ren eta [[Lurraren atmosfera|atmosferaren]] multzoa da.
 
Biosfera [[ekosistema]] globala da. Biosfera terminoa adierazteko badaude sinonimo bi, ekosfera eta biogeosfera. Propietate asko ditu barari buruz hitz egiteko izaki bizidun bat izango balitz bezala, kontrolatzeko gaitasunarekin, muga batzuen barne, bere egoera eta eboluzioa.
 
== Historia ==
 
Termino hau [[Eduard Suess]]ek geologoak sortu zuen 1875ean, baina biosferarenbiosfera kontzeptu ekologikoaekologiko gisa 1920ko hamarkadan hastendefinitu duzuen Vladimir I. Vernadskik, eta 1935ean Arthur Tansleyk ekosistemaren terminoa garatu zuen. Biosfera garrantzi handiko kontzeptu batkontzeptua da [[astronomia]]n, [[geologia]], [[geokimika]], [[klimatologia]], paleogeografia, biogeografia, eta [[eboluzioa]]n eta,orokorrean oro har, LurrarenLurreko biziabizitzari tratatzenburuz dutendiharduten zientzia guztietan. Ekosistema guztiak barneratzen ditu, erraldoiak edo txikiegiakhandiak izannahiz arrentxikiak.
 
== Bizitzaren banaketa ==
=== Biosfera sakona ===
 
Duela denbora gutxi arte, bizitzaren muga landareen sustraiak heltzen diren tokiratokia artezela bizitzarako mugauste zen, sakontasunhau da, metro gutxitaragutxi batzutako sakontasunetik behera ez zegoela dagoelarikbizitzarik. Orain egiaztatu dugudute ez daudela bakarrik hondo ozeanikoetan ekosistemaren mendekoak, izan ere bizitza hedatzen da lurrazaleko maila sakonetaraino. [[Bakterio]]engan eta estremofiletan datza, hauek prozesu ez-organiko kimikoen energia ateratzen dute (kimiosintesia). Zalantzarik gabe, aurrera egiten dute mineral nahasteak agertzen diren tokietara, energia kimikoaren potentzial bat eskaintzen dutenak. Hala ere, Lurra planeta bizidun bat da, barneko prozesuek horrelako egoerak ere sortzen dituzte.
 
== Homeostasia ==
2.190

edits