«Mauritania»: berrikuspenen arteko aldeak

774 bytes added ,  Duela 6 urte
ez dago edizio laburpenik
| nongo = Mauritaniako
| berezko_izena = Mauritaniako Errepublika Islamiarra
| berezko_izena_hizkuntza_ofizialean = {{lang|ar|الجمهورية الإسلامية الموريتانية}}
<br /> (Al-Jumhūriyyah al-Islāmiyyah al-Mūrītāniyyah)<br />République Islamique de Mauritanie
| bandera_irudia = Flag of Mauritania.svg
| armarri_irudia = Seal of Mauritania.svg
| lema_nazionala = {{lang|ar|شرف إخاء عدل }}<br />( Ohorea, Anaitasuna, Justizia)
| ereserkia = Mauritaniako Ereserki Nazionala
| estatuaren_mapa = LocationMauritaniaMauritania - Location Map (2013) - MRT - UNOCHA.svg
| hiriburua = [[NuakchotNuakxot]]
| hiriburuaren_koordenatuak = 18°09′N 15°58′M
| hiri_handienaren_izena = [[NuakchotNuakxot]]
| hizkuntzak = [[arabiera]]<sup>1</sup>
| gobernu_mota = [[Errepublika]]<sup>12</sup>
| tituluak = Presidentea<br />Lehen Ministroa
| izenak = [[Mohamed Ould Abdel Aziz]]<br />[[MoulayeYahya Ould Mohamed LaghdafHademine]]
| subiranotasun_mota = Independentzia
| subiranotasunaren_gertaerak = - Onartua
| subiranotasun_urtea = [[Frantzia]]tik<br />[[{{data|1960]]ko [[azaroaren |11|28]]}}
| azalera_zerrendan_kokapena = 29.
| azalera_zenbakia = 1.030.700
| ur_portzentaia = 0,03
| biztanleria = 3.069359.000185
| estimaketa_urtea = 20092012
| biztanleria_zerrendan_kokapena = 135.
| erroldatutako_biztanleria = 13.864537.236368
| errolda_urtea = 19882013
| dentsitatea = 3,2
| dentsitate_zerrendan_kokapena = 221.
| txanpona = [[OuguiyaUguiya]]
| txanpon_kodea = MRO
| ordu_eremua = GMT
| aurrizki_zenbakia = 222
| gentilizioa = mauritaniar
| oharrak = <sup>1</sup>Konstituzioaren 6. artikuluak honela dio: "Nazio-hizkuntzak arabiera, [[fula]], [[soninkera]] eta [[wolofera]] dira; hizkuntza ofiziala, arabiera."<br><sup>2</sup>Nazioartean ez onartua
}}
{{Beste erabilpenak|egungo herrialdeari|antzinako eskualdea|Mauritania (antzinako eskualdea)}}
'''Mauritania'''<ref name= Euskaltzaindia>{{Erreferentzia|url=http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0038.pdf|egilea=[[Euskaltzaindia]]|izenburua=Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak}}</ref> ({{lang-ar|موريتانيا}} ''{{transl|ar|DIN|Mūrītānyā}}''; [[arabieraamazigera]]z: موريتانيا,''Muritanya'' Mūrītāniyyāhedo ''Agawej''; {{lang-wo|Gànnaar}}; [[soninkera]]z: ''Murutaane''; [[fula]]z: ''Moritani''; {{lang-fr|Mauritanie}}), ofizialki '''Mauritaniako Errepublika Islamiarra''' ({{lang-ar|الجمهورية الإسلامية الموريتانية}}, ''{{transl|ar|DIN|al-Jumhūriyyah al-ʾIslāmiyyah al-Mūrītāniyyah}}''; {{lang-fr|République Islamique de Mauritanie}}), [[Afrika]]ko ipar-mendebaldeko herrialdea da. Mendebaldean [[Ozeano Atlantikoa]]rekin egiten du muga, hego-mendebaldean [[Senegal]]ekin, ekialde eta hego-ekialdean [[Mali]]rekin, [[Aljeria]]rekin ipar-ekialdean, eta ipar-mendebaldan [[Mendebaldeko Sahara]]rekin (zeinaren zatirik handiena [[Maroko]]k okupatzen baituen). Herrialdearen izena ''[[Mauritania (antzinako eskualdea)|Mauretania]]'' [[berbere]] erresuma zaharretik dator.
 
Hiriburua eta hiririk handiena [[Nuakchot]] da, Atlantikoko kostaldean dagoena.
[[Fitxategi:Mauritania sat.png|200px|left|thumb|Mauritania satelite irudian.]]
 
Mauritania [[Afrika]]ko ipar-mendebaldean dago, [[Ozeano Atlantikoa]]ren itsasertzean. [[Sahel]] eskualdean dago, eta bere lurraldearen zatirik handiena [[Saharako basamortua]]k betetzen du (herrialdearen bi heren), [[kostalde]]ko lerro estuan izan ezik. Lerro horretan kokatzen dira herrialdeko ia hiri garrantzitsu guztiak, [[Nuakchot]] (hiriburua) eta [[NuadibuNuadhibu]] (merkataritza hiri nagusia), esaterako. Barnealdeko hiri nagusiak [[TidjikaTidjikdja]], [[Atar]] eta [[Chinguetti]] dira.
 
Iparraldea klima lehor-lehorrekoa da, goi-ordoki harritsu eta duna eremu zabalekikoa. Hegoaldera, basamortuak Sahelgo sabanari hezeagoa eta berdeagoa uzten dio lekua.
[[Fitxategi:Mauritania regions english.png|200px|left|thumb|Mauritaniako eskualdeak.]]
 
Mauritania 12 eskualdetan ({{lang|fr|''régions''}}) gehi [[Hiriburu (politika)|hiriburuaren]] barrutian banaturik dago. Hauek, era berean, 44 departamendutan ({{lang|fr|''départements''}}) banatzen dira. Hauek dira eskualdeak eta hiriburu-barrutia, beraien hiriburuekin, hurrenkera alfabetikoz:
<br />
<div style="-moz-column-count:2; column-count:2;">
!width="140px"| Eskualdea !!width="110px"| Hiriburua<tr/>
| [[Adrar]] || [[Atar]]</tr>
| [[Assaba]] || [[KifaKiffa]]</tr>
| [[Brakna]] || [[Aleg]]</tr>
| [[Dakhlet Nouadhibou]] || [[NouadhibouNuadhibu]]</tr>
| [[Gorgol]] || [[Kaedi]]</tr>
| [[Guidimaka]] || [[SelibabySelibabi]]</tr>
| [[Hodh Ech Chargui]] || [[Nema]]</tr>
|}
{| class="wikitable"
!width="140px"| Eskualdea !!width="110px"| Hiriburua<tr/>
| [[Hodh El Gharbi]] || [[AyounAiun el Atrous-Atrus]]</tr>
| [[Inchiri]] || [[Akjoujt]]</tr>
|colspan="2"| [[NuakchotNuakxot]] <small>(hiriburu-barrutia)</small></tr>
| [[Tagant]] || [[Tidjikdja]]</tr>
| [[Tiris Zemmour]] || [[F'derikFderik]]</tr>
| [[Trarza]] || [[Rosso]]</tr>
|}
Mauritaniako biztanleen % 80 mairuak edo mestizoak mairuen eta beltzen arteko nahasketa dira, [[Erdi Aroa]]n inperio almorabidea sortu zutenen ondorengoak. Mairuak arabiarren, berberiarren eta beste herri batzuen nahasketaren emaitza dira, eta artzain nomadak izan dira betidanik. Mairuez gainerakoak (biztanleen % 40) Afrika hegoaldeko herriren bateko kideak dira: pularra, soninkeak, wolofak, banbarak... Beltzak mairuak baino askoz azkarrago ari dira ugaltzen, eta horrek arazoa sortu dio gobernuari, arabiarren esku baitago, eta harreman gehienak mundu islamiarrarekin dituelako.
 
Hizkuntza ofiziala arabiera da, baina frantsesa oso erabilia da, eta, horiez gainera, gizatalde bakoitzak berea erabiltzen du: fula, soninkera, wolofera... Etniaz ez bezala, erlijioz ere herrialde homogeneoa da Mauritania, biztanle guztiak musulmanak baitira. Hiriburuaz gainera, hauek dira Mauritaniako hiri nagusiak: [[NouadhibouNuadhibu]] (arrantzagunea eta itsas portua), [[Kiffa]] eta [[Rosso]] dira hiri nagusiak. XXI. mendearen atarian, Mauritania herrialde behartsua da eta aurrerabide luzea duena oraindik: alfabetizazio maila % 43 ingurukoa eta biztanleriaren hazkunde maila % 2,88koa.
 
=== Hizkuntzak ===
 
Mauritaniako hizkuntza ofizial bakarra eta nazionala [[arabiera]] da ([[Hassaniya]] dialektoa), baina {{lang|la|''de facto''}} [[frantses]]ak betetzen du bere papera gizarteko esparru askotan. Legeen arabera, arabiera hizkuntza ofizialarekin batera, ondoko hizkuntzek ere izaera nazionala dute: [[fula]], [[soninkesoninkera]] eta [[wolofera]].
 
== Ekonomia ==
 
[[2005]]ean militarrek Tayaren kontrako estatu kolpea eman zuten, eta [[Ely Ould Mohamed Vall]] izendatu zuten lehendakari. 2006an erreferenduma egin zen konstituzioa berritzeko, eta gobernuen agintaldiaren iraupena mugatu zen. Urte berean legebiltzarrerako hauteskundeak egin ziren; eta 2007an, lehendakaritzako hauteskundeak: [[Sidi Ould Cheij Abdallahi]] izan zen garaile. Esklabotasuna 1980an debekatu bazuten ere, 1998ko apirilean, giza eskubideen aldeko erakundeek Mauritanian oraindik esklaboak zeudela salatu zuten; hala, 2007an gobernuak esklabotasuna zigortzen zuen lege bat jarri zuen indarrean. 2008an militarrek beste estatu kolpe bat eman, eta beren karguetatik kendu zituzten [[Sidi Ould Cheij Abdallahi]] lehendakaria eta [[Yahya Ould Ahmed Waghf]] Lehen Ministroa. [[Mohamed Uld Abdelaziz]] eta [[Mulay Uld Mohamed Laghdaf]] jarri zituzten haien ordezko, hurrenez hurren. Nazioarteko komunitateak (Nazio Batuak, Europar Batasuna...) gogor gaitzetsi zuen estatu kolpea, baita Mauritaniarekin harreman estuenak zituzten estatuek ere (Estatu Batuak, Frantzia, Espainia, Aljeria...).
 
== Erreferentziak ==
{{ lur | data=2011/12/26}}
{{erreferentzia_zerrenda}}
 
== Kanpo loturak ==
 
{{Afrikako herrialde eta lurralde aurkibidea}}
== Erreferentziak ==
{{ lur | data=2011/12/26}}
 
[[Kategoria:Mauritania| ]]
[[Kategoria:Magreb]]
171.298

edits