«Zipaioen matxinada»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
No edit summary
No edit summary
[[Fitxategi:Sepoy Mutiny Execution.jpg|thumb|300px|Soldadu zipaio batzuen exekuzioa 1857an.]]
'''Zipaioen matxinada''' edo '''1857ko Indiako matxinada''' [[India]]n [[1857]]-[[1858]]an [[britainiar]]ren politika kolonialaren aurka gertaturiko [[matxinada]] izan zen. Britainiarrek mendebaleko ideiak Indiako gizartean sartu izanak -misiolariak, hezkuntza...- eta zenbait neurri politiko eta ekonomiko hartu izanak -lur-jabe handien lurrak beretzea, zenbait erresuma mendean hartzea-, [[hindu]]en eta [[musulman]]en goi-klaseen aiherkundea piztu zuten. Giro horretan, [[zipaio]]ek erabili beharreko fusil berri bateko kartutxoak behi eta zerri gantzaz igurtziak zirelako berria zabaldurik, zipaioek uko egin zioten halako armak erabiltzeari, hinduen eta musulmanen erlijioek debekatua baitzen.
 
Bestalde, printze bat hiltzen bazen ondorengorik utzi gabe, britainiarren politika zen estatu hori bereganatzea, oinordeko bat aukeratzen utzi gabe; hori ere tradizio hinduaren aurkakoa zenez, matxinadaren pizgarria ere suertatu zen.
Politika horrek gaitzondoa eragin zuen bai herritarren, bai aristokraten artean; herritarrek ez zuten onartzen bertako lege tradizionalak urratzea, eta aristokraziak lurrak galtzen zituen.
 
Zenbait istiluren ondoren, 1857ko maiatzaren 10ean [[Meerut]]eko errejimentuko zipaioek ofizial europarrak hil zituzten. Ondoren iraultza Indiako erdialde guztira hedatu zen, eta matxinatuak [[Delhi]]z eta [[Allahabad]]ez jabetu ziren. Azkenik, 1858ko martxoan, britainiar gobernuaren osteek -[[sikh]] eta [[gurkha]] gudariak barne- zipaioen matxinada zapaldu zuten borroka oso gogorrak izan eta gero.
 
17.098

edits