«Hendaia»: berrikuspenen arteko aldeak

12.247 bytes added ,  Duela 6 urte
t
85.87.209.251 wikilariaren aldaketak ezabatuz, Xabier Armendaritz wikilariaren azken bertsiora itzularazi da.
(Orriaren edukiaren ordez, «-HENDAIA.» jarri da)
t (85.87.209.251 wikilariaren aldaketak ezabatuz, Xabier Armendaritz wikilariaren azken bertsiora itzularazi da.)
{{Lapurdiko udalerri infotaula
-HENDAIA.
| izena = Hendaia
| bandera = ez
| armarria = Blason d'Hendaye.svg
| nongo = Hendaiako
| ofiziala = Hendaye
| barrutia = [[Baiona]]
| kantonamendua = [[Hendaiako Kantonamendua|Hendaia]] (burua)
| postakodea = 64700
| irudia = Hendaia jaizkibeldik.jpg
| irudiaren testua = Hendaia udalerria [[Jaizkibel]] menditik ikusita.
| INSEE = 64260
| kokapena = Hendaia_kokapena_lapurdi.jpg
| koordenatuak = {{koord|43|21|34|N|1|46|24|W|region:EH-LA_type:city(14.041)|display=inline,title}}
| garaiera = 25
| azalera=7.95
| biztanleria = 15370
| urtea = 2010
| dentsitatea = 1.766,2
| distantzia = 22
| sorrera = [[1654]]
| herritarra = hendaiar
| alkatea = [[Jan Battit Salaberri]] <small>(2008-2014)</small>
| webgunea = http://ville.hendaye.com ville.hendaye.com
| oharrak =
}}
 
'''Hendaia''' [[Lapurdi]]ko bosgarren udalerririk populatuena da, [[Txingudi]]ren eskuinaldean kokatua, [[Bidaso]] ibaia itsasoratzen den lekuan, [[Lapurdi Itsasegia]]n. [[Hendaiako Kantonamendua|Hendaiako Kantonamenduko]] herri nagusia da.
 
[[Irun]] eta [[Hondarribia]]rekin batera [[Txingudiko metropoli-eremua]] osatzen du, 90.000 biztanle dituena eta Espainiar eta Frantziar estatuen artean banatua.
 
== Geografia ==
=== Ingurune naturala ===
* [[Bidasoa]] ibaia udalerriko mugatik pasatzen da.
* [[Txingudiko badia]] nazioarteko garrantzia duen hezegunea da. Hendaian garrantzi berezia [[Txorien Irla]] izeneko ingurua dago.
* [[Abbadia jauregia]]ren inguruko parkeak eta itsasertza, tartean [[hondartza basatia]]. Parean [[Dunbarriak]] izeneko arrokak daude.
* [[Hondarraitz]] hondartza ospetsua.
 
=== Udalerri mugakideak ===
* [[Biriatu]] hegoaldean
* [[Urruña]] ekialdean
* [[Irun]] ([[Gipuzkoa]]) mendebaldean
* [[Hondarribia]] ([[Gipuzkoa]]) [[Txingudi]]ren beste aldean
 
=== Auzoak ===
Hendaia udalerria honako auzo hauetan banaturik dago:<ref>[http://www.hendaye.com/IMG/jpg_CM-RQquartierSecteur.jpg Hendaiako auzoen kokapen mapa] {{eu}} {{fr}}</ref><ref>[http://ville.hendaye.com/spip.php?page=rubrique&id_rubrique=391&lang=eu Hendaiako auzoak. Hendaiako Udal webgunea] {{eu}}</ref>
 
* [[Geltokia (Hendaia)|Geltokia]]
* [[Hiri-barnea (Hendaia)|Hiri-barnea]]
* [[Hondartza (Hendaia)|Hondartza]]
* [[Intzura]]
* [[Lizardi (Hendaia)|Lizardi]]
* [[Sopite-Agerria-Erlaitza]]
 
== Toponimia ==
 
== Historia ==
 
== Politika ==
=== Alkateak ===
{| class="taulapolita"
|- style="background:#efefef;"
! Alkatea !! Agintaldia !! Alderdia
|-
| [[Ixtebe Pellot]] || [[1815]]-[[1826]] ||
|-
| [[Étienne Durruti]] || [[1826]]-[[1835]] ||
|-
| [[Jean-Baptiste Barrieu]] || [[1835]]-[[1842]] ||
|-
| [[Étienne Joseph Durruti]] || [[1842]]-[[1847]] ||
|-
| [[Martin Hiribarren]] || [[1847]]-[[1849]] ||
|-
| [[Jean-Henri Lalanne]] || [[1849]]-[[1850]] ||
|-
| [[Jean-Baptiste Ansoborlo]] || [[1850]]-[[1852]] ||
|-
| [[Claude Deliot]] || [[1852]]-[[1853]] ||
|-
| [[Henri Lalanne]] || [[1853]]-[[1855]] ||
|-
| [[Joseph Lizardi]] || [[1855]]-[[1860]] ||
|-
| [[Jacques Darrekonbehere]] || [[1860]]-[[1864]] ||
|-
| [[Martin Hiribarren]] || [[1864]]-[[1868]] ||
|-
| [[Jean-Baptiste Dantin]] || [[1868]]-[[1871]] ||
|-
| [[Anton Abbadia]] || [[1871]]-[[1875]] ||
|-
| [[Jean-Baptiste Dantin]] || [[1875]]-[[1876]] ||
|-
| [[Jean-Baptiste Ansoborlo]] || [[1876]]-[[1888]] ||
|-
| [[Auguste Vic]] || [[1888]]-[[1912]] ||
|-
| [[Ferdinand Camino]] || [[1912]]-[[1919]] ||
|-
| [[Jean Choubac]] || [[1919]]-[[1925]] ||
|-
| [[Léon Lannepouquet]] || [[1925]]-[[1944]] ||
|-
| [[André Atxondo]] || [[1944]]-[[1947]] ||
|-
| [[Philippe Labourdette]] || [[1947]]-[[1950]] ||
|-
| [[Auguste Etxenausia]] || [[1950]]-[[1953]] ||
|-
| [[Laurent Pardo]] || [[1953]]-[[1965]] ||
|-
| [[Jean-Baptiste Errekarte]] || [[1965]]-[[1981]] || [[Frantziako Alderdi Sozialista|PS]]
|-
| [[Raphaël Lassallette]] || [[1981]]-[[2001]] || [[Frantziako Alderdi Sozialista|PS]]
|-
| [[Kotte Ezenarro]] || [[2001]]-[[2008]] || [[Frantziako Alderdi Sozialista|PS]]
|-
| [[Jean-Baptiste Sallaberri]] || [[2008]]-[[2014]] || [[Divers droite|DVD]]
|-
|}
 
== Demografia ==
{{DemogFR | 1793=481 | 1800=241 | 1806=295 | 1821=340 | 1831=409 | 1836=432 | 1841=470 | 1846=438 | 1851=466 | 1856=427 | 1861=456 | 1866=617 | 1872=1.084 | 1876=1.453 | 1881=1.806 | 1886=2.019 | 1891=2.050 | 1896=2.039 | 1901=3.215 | 1906=3.331 | 1911=4.213 | 1921=4.632 | 1926=5.653 | 1931=6.939 | 1936=6.436 | 1946=6.251 | 1954=6.933 | 1962=7.204 | 1968=8.006 | 1975=9.470 | 1982=10.572 | 1990=11.578 | 1999=12.596 | date1 = 2010 | pop1 = 15.370}}
<small>Oharra: 2005eko biztanleria [[INSEE]]k emaniko behin-behineko datua da</small>
 
 
 
== Ekonomia ==
 
=== Errentak eta okupazioa ===
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 9.095 ziren, horien artean 6.581 aktiboak ziren eta 2.514 inaktiboak ziren. 6.581 pertsona aktiboetatik 5.840 lanean zebiltzan (3.094 gizon eta 2.746 emakume) eta 741 langabezian zeuden (305 gizon eta 436 emakume). 2.514 pertsona inaktiboetatik 705 erretiraturik zeuden, 621 ikasten ari ziren eta 1.188 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.<ref>[http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=base-cc-emploi-pop-active Emploi et population active 1999 et 2007]</ref>
 
=== Diru sarrerak ===
2009an Hendaye udalerrian 6.732 unitate fiskal zeuden, 14.395 pertsonak osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren [[mediana]] urteko 18.072 euro zen. <ref>[http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=base-cc-rev-fisc-loc-menage Revenus fiscaux des ménages en 2008]</ref>
 
=== Ekonomia jarduerak ===
2007an zeuden 911 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 16 janari enpresak ziren, 3 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 47 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 92 eraikuntza enpresak ziren, 178 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 52 garraio enpresak ziren, 91 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 13 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 38 finantziazio enpresak ziren, 129 higiezinen enpresak ziren, 90 zerbitzu enpresak ziren, 113 administrazio publikoko enpresak ziren eta 47 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.<ref>[http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=etab-com Créations et stock d'établissements par commune en 2009]</ref>
 
2009an zeuden norbanakoentzako 235 zerbitzu publikoetatik, 1 [[Frantziako Polizia Nazionala|poliziaren kaserna]] zen, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa, 3 posta bulegoak, 15 banku bulegoak, 18 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 2 autoeskolak, 17 igeltseroak, 20 margolariak, 10 zurginak, 10 iturginak, 8 argiketariak, 6 eraikuntza enpresak, 19 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 3 aldi baterako lan enpresak, 54 jatetxeak, 38 higiezinen agentziak, 3 tintoreriak eta 2 apaindegiak.<ref>[http://www.insee.fr/fr/bases-de-donnees/default.asp?page=statistiques-locales/car-ser.htm Nombre d'équipements des services aux particuliers]</ref>
 
2009an zeuden 76 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 2 supermerkatuak, 4 brikolaje denda handika, 5 120 m<sup>2</sup> baino gutxiagoko dendak, 10 okindegiak, 4 harategiak, 2 arraindegiak, 7 liburu dendak, 15 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 4 zapata-dendak, 4 elektrotresna dendak, 1 altzari denda zen, 13 kirol-dendak, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen eta 2 lore-dendak ziren.<ref>[http://www.insee.fr/fr/bases-de-donnees/default.asp?page=statistiques-locales/caracteristiques-commerce.htm Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009]</ref>
 
2000. urtean Hendaia udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden.
 
== Hezkuntza eta osasun ekipamenduak ==
 
Osasun ekipamenduei dagokienez, 2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako 3 ospitale, 2 osasun-zentro, 5 botika eta anbulantzia bat zeuden.
 
Hezkuntza ekipamenduez den bezainbatean, 2009an 5 haur-eskola zeuden, lehen hezkuntzako 7 eskola, Bigarren Hezkuntzako 2 ikastetxe, lizeo teknologiko bat, eta goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko osasun-heziketako ikastetxe bat. Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 612 ikasle zeuden, eta lizeo teknologikoan 239.
 
[[Hendaiako Itsas Ospitalea]]k, [[Laguntza Publikoa - Parisko ospitaleak]] sarearen barnean dagoena, Hendaian du egoitza.
 
== Hurbilen dauden herriak ==
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
 
<div style="position: relative; float:left; width:450px;">
[[Fitxategi:Blank map.svg|400px|left|enllaç=|Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa]]
{{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fitxategi:Map pointer black.svg|20px|Hendaye|]]'''Hendaia'''}}
{{Image label|x=0.592000076023|y=0.588960153294|scale=400|text=[[Fitxategi:Small-city-symbol.svg|8px|Població amb 969 habitants (2000)]]{{tamaina|80%|[[Biriatu]] (3,9 km)}}}}
{{Image label|x=0.685087149702|y=0.48155516025|scale=400|text=[[Fitxategi:Small-city-symbol.svg|16px|Població amb 7759 habitants (2000)]]{{tamaina|80%|[[Urruña]] (6,2 km)}}}}
{{Image label|x=0.759903801429|y=0.408343930811|scale=400|text=[[Fitxategi:Small-city-symbol.svg|16px|Població amb 6396 habitants (2000)]]{{tamaina|80%|[[Ziburu]] (9,2 km)}}}}
{{Image label|x=0.775170774736|y=0.396692392571|scale=400|text=[[Fitxategi:Small-city-symbol.svg|18px|Població amb 13728 habitants (2000)]]{{tamaina|80%|[[Donibane Lohitzune]] (9,9 km)}}}}
{{Image label|x=0.872513297534|y=0.543055350232|scale=400|text=[[Fitxategi:Small-city-symbol.svg|14px|Població amb 3669 habitants (2000)]]{{tamaina|80%|[[Azkaine]] (12,6 km)}}}}
{{Image label|x=0.913813419875|y=0.308430085677|scale=400|text=[[Fitxategi:Small-city-symbol.svg|10px|Població amb 1327 habitants (2000)]]{{tamaina|80%|[[Getaria (Lapurdi)|Getaria]] (15,3 km)}}}}
</div><br clear=left>
 
== Kultura ==
=== Euskara ===
Gaur egun [[ikastola]] eta [[bertso-eskola]] bana ditu Hendaiak. Berezko euskalkia [[lapurtera]] da.
 
== Ondasun nabarmenak ==
* San Bixintxo eliza: [[1598]]. urtean eraikia. Barnealdean [[zur]]ezko galeriak agertzen dira, meza entzutean sinesleen kopurua handitu ahal izateko. Eskuin alboan harrizko gurutze bat du, non ikur eta idazkun aski bereziak agertzen diren, balio esoteriko handia omen dutenak:<br />OCRUXAVES<br />PESUNICA. Testu horren interpretazio sinbolikoa [[Fulcanelli]]k egin zuen ''Le Mystere des Cathedrales'' liburuan, 1929an.
[[Fitxategi:CrossofHendaye.jpg|thumb|200px| Hendaiako gurutzea.]]
* [[Abbadia jauregia]]. [[Viollet-le-Duc]] arkitektoak [[XIX. mendea]]n eraikia, estilo neogotiko-exotikoan. Ingurua balio natural handikoa da.
* [[Ondarraitz]]: higadurak sortutako harrizko irudi bereziak. Hondartzan "[[arabia]]r" estiloko kasino zaharra dago.
* *[[Konpantzia]] edo Faisaien Uhartea, [[Irun]]ekin erdibana duen [[Bidaso]] ibaiko uhartea. Bertan [[Frantzia]]ren eta [[Espainia]]ren arteko bakea hitzartu zen [[1659]]an.
 
 
<gallery>
Irudi:Hendaye,_20.3.06.JPG|Hendaiako kirol portua
Irudi:Bixintxo kanpoaldea Hendaia 2006-12-28.JPG|Bixintxo elizaren kanpoaldea
Irudi:Bixintxo barnealdea Hendaia 2006-12-28.jpg|Bixintxo elizaren barnealdea
Irudi:Gare d'Hendaye (64).JPG|Hendaiako tren geltokia
</gallery>
 
== Azpiegiturak ==
* [[Marin Ville Paris ospitalea]]
 
== Hiri senidetuak ==
* {{herria|Eskozia|Peebles}}
* {{herria|Portugal|Viana do Castelo}}
 
== Hendaiar ospetsuak ==
* [[Etienne Pellot]] ([[1765]]-[[1856]]), kortsarioa.
* [[Jean-Michel Esponda]] ([[1943]]-), errugbi jokalaria.
* [[Jean Phocas]] ([[1947]]-), musikaria.
* [[Amets Arzallus]] ([[1983]]-), bertsolaria.
 
== Erreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda|1}}
 
== Kanpo loturak ==
{{commonskat}}
{{Atari|Euskal Wikiatlasa|Euskal Herriko Wikiatlasa}}
* {{eu}} [http://www.hendaye.com/spip.php?page=sommaire&lang=eu Hendaiako Udalaren webgunea]
* {{eu}} Joseba Aurkenerena: Hendaiako eta Sarako gurutze esoterikoak - 1 [http://www.kazeta.info/iritzia/Joseba_Aurkenerena/hendaiako-eta-sarako-gurutze-esoterikoak-i]
* {{eu}} Joseba Aurkenerena: Hendaiako eta Sarako gurutze esoterikoak - 2 [http://www.kazeta.info/iritzia/Joseba_Aurkenerena/hendaiako-eta-sarako-gurutze-esoterikoak-eta-ii]
 
{{Hendaiako auzo aurkibidea}}
{{Lapurdi Itsasegiko udalerri aurkibidea}}
{{Lapurdiko udalerri aurkibidea}}
 
[[Kategoria:Hendaia|*]]
56

edits