«Arabako ermandadeak»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
'''Arabako Ermandadeakermandadeak''' [[1417]]. urtetik aurrera, [[Araba]]n [[Ahaide nagusiak|Ahaideahaide Nagusiennagusien]] gehiegikeriak geldiarazteko sortu ziren herri-elkarte edo federazioak izan ziren. Arabako herri batzuk [[Gaztelako Koroa|Gaztelako]]ko beste herri batzuekin bilduak ziren [[XIII. mendemendea]]ren bukaeran (Gatzaga Buradon, Gasteiz eta Agurain, 1282an; Gatzaga Buradon, Gasteiz, Agurain, Gesaltza Añana, Bastida, Argantzun, Urizaharra, Korres, Antoñana eta Kanpezu, 1296an), eta [[XIV. mendemendea]]arenren hasieran (Gasteiz, Trebiñu, Gesaltza Añana, Korres, Beranturi, Agurain eta Urizaharra); baina '''[[XV. mende]]a''' arte ez ziren Arabako ermandadeak benetan gorpuztu.
 
Esan bezala, 1417. urtean batu ziren ermandadean Gasteiz, Trebiñu eta Aguraingo herriak, baina ez zuen arrakastarik izan. 1449. urtean, [[Henrike IV.a]] Gaztelako erregeak ermandade bakar batera bildu nahi izan zituen Araba, Gipuzkoa, Bizkaia, Burgosko iparraldea, Santander eta Errioxako hiri eta herri guztiak; baina ez zuen horrelakorik lortu. [[1463]]. urtean hasi zen lurraldeko herri eta hiri guztiak jaso zituen Arabako Ermandadea baturik egituratzen, lurraldeko ermandade txikiak batu ondoren (hiri-ermandadeak eta lur zabaleko ermandadeak). Urte hartako [[urriaren 4]]an sortu zuten [[Rivabellosa]] herri mugakidean, gaur egun [[Erriberabeitia]]ko udalerrian dagoena, beti ere [[Burgosko probintzia]]rekiko mugan. Bertan, bost hiribildu barne gelditu ziren, [[Agurain]], [[Gasteiz]], [[Miranda de Ebro]], [[Pancorbo]] eta [[Sajazarra]]. Horietaz gain, tokian tokiko 26 ermandade eta 2 biltzar (Donemiliaga eta Harana) zeuden. Halaber, litekeena da hauek guztiak ere bertan egotea: "Salinas de Añana" bere herrixkekin, "Monreal de Murguía" Zuiako Ermandadean, "Alegría" eta "Elburgo" Iruraizkoan, "San Vicente" eta "Contrasta" Aranakoan, "Corres" eta "Laminoria" Arraiakoan, "Arceniega" eta "Villarreal". Guztira, 23 arabar hiribilduetatik 11, "Vitoria" barne. Ez zeudenak Antoñana, ''Santa Cruz de Campezo'', Lagran, ''Peñacerrada'', "Labastida", ''Salinillas de Buradón'' eta Berantevilla izan ziren. 7 hauek batu ziren 1463 eta 1502 artean, eta garai hartantxe Arabatik bereiztuko dira Miranda, Pancorbo, Villalba de Losa, Losas de Susos eta Saja. Bernedok 1490ean, Labrazak 1501ean eta Laguardiak 1500-1506an bat egin zuten. Azkenik, "Treviño" eta "La Puebla de Arganzón" ez ziren inoiz Ermandadeko kideak izan.
G. Martínez Díezen arabera, 1537 eta 1804 artean hauexek ziren 54 ermandade txikiak:
 
1.-# ''Valderejo''
# ''Valdegovía''
 
# ''Bergüenda'' eta ''Fontecha''
2.-''Valdegovía''
# ''Bellojín''
 
# ''Salinas de Añana''
3.-''Bergüenda'' eta ''Fontecha''
# ''Lacozmonte''
 
4.-# ''BellojínCuartango''
# ''Urçabustaiz''
 
# ''Arrastaria''
5.-''Salinas de Añana''
# ''Ayala''
 
6.-# ''LacozmonteArceniega''
# ''Llodio''
 
7.-# ''CuartangoZuya''
# ''Cigoitia''
 
8.-# ''UrçabustaizLos Huetos''
# Martioda
 
9.-# ''ArrastariaBadayoz''
# Mendoza
 
# Iruña
10.-''Ayala''
# ''Ariñez''
 
# Morillas
11.-''Arceniega''
# ''La Ribera''
 
12.-# ''LlodioTuyo''
# ''Estavillo'' eta ''Armiñón''
 
# Berantevilla
13.-''Zuya''
# ''Portilla''
 
# ''Salinillas de Buradón''
14.-''Cigoitia''
# ''Tierras del Conde''
 
15.-# ''Los HuetosLaguardia''
# Labraza
 
# Bernedo
16.-Martioda
# ''Marquínez''
 
17.-# ''BadayozCampezo''
# Arana
 
# ''Arraya'' eta ''Laminoria''
18.-Mendoza
# ''Oquina''
 
# Asparrena
19.-Iruña
# ''San Millán''
 
20.-# ''AriñezSalvatierra''
# Barrundia
 
# ''Guevara''
21.-Morillas
# Iruraiz
 
22.-# ''La RiberaHijona''
# Andollu
 
# Larrinzar
23.-''Tuyo''
# ''Gamboa''
 
# Ubarrundia
24.-''Estavillo'' eta ''Armiñón''
# ''Villarreal''
 
# ''Aramayona''
25.-Berantevilla
# ''Arrazua''
 
26.-# ''PortillaVitoria''
# ''San Juan de Mendiola''
 
# ''Lacha'' eta ''Barría''
27.-''Salinillas de Buradón''
 
28.-''Tierras del Conde''
 
29.-''Laguardia''
 
30.-Labraza
 
31.-Bernedo
 
32.-''Marquínez''
 
33.-''Campezo''
 
34.-Arana
 
35.-''Arraya'' eta ''Laminoria''
 
36.-''Oquina''
 
37.-Asparrena
 
38.-''San Millán''
 
39.-''Salvatierra''
 
40.-Barrundia
 
41.-''Guevara''
 
42.-Iruraiz
 
43.-''Hijona''
 
44.-Andollu
 
45.-Larrinzar
 
46.-''Gamboa''
 
47.-Ubarrundia
 
48.-''Villarreal''
 
49.-''Aramayona''
 
50.-''Arrazua''
 
51.-''Vitoria''
 
52.-''San Juan de Mendiola''
 
53.-''Lacha'' eta ''Barría''
== Erreferentziak ==
{{ lur | data=2011-12-26}}
 
== Ikus, gainera ==
* [[Arabako historia]]
 
== Erreferentziak ==
{{ lur | data=2011/12/26}}
 
== Kanpo loturak ==
* {{es}} Ricardo GÓMEZ RIVERO: [http://www.euskomedia.org/aunamendi/58927/42848 Arabako«La Ermandadeazhermandad "Auñamendi"nde Álava»], ''Auñamendi Eusko Entziklopedia''.
 
[[Kategoria:Arabako historia]]